Το Πανεπιστήμιο σε πορεία αποσύνθεσης

Με το νόμο 2530/1997 που ψηφίστηκε πριν από λίγο καιρό από τη Βουλή για την
υπηρεσιακή κατάσταση και την αναμόρφωση του μισθολογίου του διδακτικού
προσωπικού των ιδρυμάτων της Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, το ελληνικό
Πανεπιστήμιο μπήκε εντατικά πλέον σε μια αναμφισβήτητη πορεία αποσύνθεσης και
εκτροχιασμού.ΕΙΝΑΙ πράγματι η πρώτη φορά μεταπολεμικά που με τέτοια σαφήνεια
νομιμοποιείται θεσμικά η ετεροαπασχόληση στο Πανεπιστήμιο. Μέχρι τώρα υπήρχε
μια ασάφεια στο επίπεδο αυτό που de facto βέβαια διαμόρφωνε κάποια θεσμική
χαλαρότητα, η οποία, στην πράξη οπωσδήποτε στις μεγάλες τουλάχιστον σχολές
(Ιατρική, Νομική, Πολυτεχνείο), κατέληγε στην ανάπτυξη μιας εξωπανεπιστημιακής
ενασχόλησης που οδηγούσε αναπόφευκτα σχεδόν στην υποβάθμιση του παρεχόμενου
διδακτικού έργου και στην ακύρωση πολλές φορές του παραγόμενου επιστημονικού
έργου (μονογραφίες, κ.λπ.). Εναπόμενε όμως, σε κάποιους συνεπείς ακαδημαϊκούς
δασκάλους το ηθικό δικαίωμα να κατακρίνουν την απαράδεκτη αυτή κατάσταση με
τους άφαντους και ιπτάμενους καθηγητές, που ανέτρεπαν με την πολλαπλή
δραστηριότητά τους την ορθολογική λειτουργία και την προοπτική του Πανεπιστημίου.

Σήμερα, μετά την ψήφιση του νόμου αυτού, υπάρχει πλέον και η θεσμική θωράκιση
του διαλυτικού αυτού φαινομένου. Έτσι με το άρθρο 2 του νόμου τούτου
διαμορφώνονται δύο, διακεκριμένες υποτίθεται, κατηγορίες μελών ΔΕΠ. Δηλαδή, οι
καθηγητές πλήρους και οι καθηγητές μερικής απασχόλησης. Και ενώ, όπως
φυσιολογικά θα περίμενε κανείς, τα μέλη ΔΕΠ της πλήρους απασχόλησης θα έπρεπε
να είναι υποχρεωμένα να απασχολούνται αποκλειστικά με το πανεπιστημιακό τους
έργο, επιχειρείται αντίθετα από τον νομοθέτη πάνω στο ζήτημα αυτό μια
εννοιολογική διαστροφή. Έτσι ο καθηγητής πλήρους απασχόλησης διαθέτει την
δυνατότητα να ασκεί και ελεύθερο επάγγελμα. Αναρωτιέται πράγματι κανείς τι
είδους περίεργη πληρότητα ­ στην άσκηση των καθηκόντων ­ είναι αυτή που
νομιμοποιεί πανηγυρικά την παράδοξη μεταμόρφωση του πανεπιστημιακού καθηγητή
σε ελεύθερο επαγγελματία (σε γιατρό, δικηγόρο, πολιτικό μηχανικό κ.λπ.).

Για να περιορίσει ο υπουργός Παιδείας αυτή την εννοιολογική ακροβασία, απαιτεί
ο «πλήρους» απασχόλησης καθηγητής να παρευρίσκεται στους πανεπιστημιακούς
χώρους κατ’ ελάχιστο όριο τρεις (3) ημέρες την εβδομάδα. Όπως επίσης, και ότι
η εξωπανεπιστημιακή δραστηριότητα των μελών ΔΕΠ δεν θα υπερβαίνει τις
υπόλοιπες δύο (2) ημέρες αυτής της εβδομάδας. Την τήρηση των προβλέψεων αυτών
εναποθέτει ο νομοθέτης στον πρόεδρο του εκάστοτε τμήματος.

Σύμφωνα με την αντίληψη αυτή, ένας καθηγητής της Νομικής λ.χ. που ανήκει στην
νομική υπηρεσία μιας Τράπεζας θα μπορεί εξίσου αποδοτικά να ασχολείται και με
τις υποθέσεις της Τράπεζας (παραστάσεις σε δικαστήρια, μελέτη δικογραφιών
κ.λπ.) και με την εκπλήρωση του επιστημονικού του έργου στο Πανεπιστήμιο. Αυτά
είναι φυσικά ακατανόητα πράγματα, τα οποία δεν αντέχουν σε οποιαδήποτε σοβαρή προσέγγιση.

Βαδίζουμε επομένως ολοταχώς προς ένα Πανεπιστήμιο, στο οποίο ο καθηγητής μόνο
πάρεργα θα ασχολείται με το επιστημονικό του έργο, για να δικαιολογεί απλώς
την χρήση του ακαδημαϊκού του τίτλου στις άλλες επαγγελματικές δραστηριότητες.

Για την τεκμηρίωση, μάλιστα, του καθηγητικού αυτού προτύπου, ο υπουργός
Παιδείας εξέθεσε στη Βουλή και κάποιους ισχυρισμούς που, αν αληθεύουν, τον
κατατάσσουν στον χώρο των ένθερμων υποστηρικτών των πιο ακραίων αντιλήψεων της
οικονομίας της αγοράς. Υποστήριξε έτσι ο κ. Αρσένης, ότι ο τεχνοκράτης
διαμορφώνεται καθοριστικά από την παρέμβασή του στο χώρο της αγοράς εργασίας
(με άλλα λόγια με την άσκηση του ελεύθερου επαγγέλματος). Εάν αληθεύει η
παραδοχή τούτη, αυτό σημαίνει ότι το Πανεπιστήμιο παύει να είναι πλέον ο
προνομιακός εκείνος χώρος που παράγει εξειδικευμένους επιστήμονες που
«μεταφέρουν» μαζί τους κάποια προωθημένη τεχνογνωσία. Κανείς δεν αρνείται
βεβαίως ότι η συμμετοχή στην αγορά εργασίας και η άσκηση μιας επαγγελματικής
δραστηριότητας μπορεί να εφοδιάζει τον επιστήμονα με μία σημαντική ή
εξειδικευμένη εμπειρία. Το Πανεπιστήμιο είναι, ωστόσο, ο χώρος εκείνος που
παρέχει στον ελεύθερο επαγγελματία την βασική τεχνοκρατική του υπόσταση. Η
ορθή επομένως αντίληψη στο επίπεδο αυτό πρέπει να κινείται προς μία αυστηρά
οριοθετημένη συμμετοχή του πανεπιστημιακού καθηγητή στην άσκηση κάποιας
επαγγελματικής δραστηριότητας.

Εάν, τέλος, ο νόμος αυτός βρίσκεται σε αντιστοιχία με την τρέχουσα συνείδηση
της υφιστάμενης πανεπιστημιακής κοινότητας, όπως ισχυρίζονται πολλοί, τότε τα
πράγματα είναι πολύ σοβαρά, αφού φαίνεται πλέον ότι έχει κατακερματιστεί ο
ιστός εκείνος που συγκροτεί την κοινότητα αυτή. Ο υπουργός Παιδείας εκφράζει
όμως τις απόψεις ενός συγκεκριμένου πολιτικού χώρου, που υποτίθεται ότι έχει
μια σαφή αυτονομία απέναντι στις αντιλήψεις των επιστημονικών φορέων ή ομάδων.
Ποιο είναι τελικά το μοντέλο του Πανεπιστημίου που οραματίζεται η σημερινή
κυβερνητική πλειοψηφία; Μια ειλικρινής απάντηση στο ερώτημα αυτό θα ήταν
αναγκαία για να διευκρινιστούν ορισμένα πράγματα, γιατί μόνον εκσυγχρονιστική
τομή δεν γίνεται με τον νόμο τούτο. Ένα πράγμα είναι πάντως σαφές: η
διαμορφωμένη δομή του δημόσιου Πανεπιστημίου, όπως την γνωρίζαμε για αρκετές
δεκαετίες, φαίνεται να αποτελεί κιόλας ένα μακρινό παρελθόν. Στο λυκαυγές μιας
άλλη εποχής φαίνεται ατυχώς ότι η χώρα αυτή θα έχει ένα Πανεπιστήμιο που θα
βρίσκεται σε πορεία αποσύνθεσης. Ένα Πανεπιστήμιο που δεν θα προωθεί ούτε την
έρευνα ούτε την επιστήμη. Ένα Πανεπιστήμιο που δεν θα έχει ακαδημαϊκούς
δασκάλους, αλλά ελεύθερους επαγγελματίες. Δυστυχώς, όλες οι ανακατάξεις αυτές
στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση προκαλούνται από μία κυβέρνηση που οραματίζεται
τον θεσμικό εκσυγχρονισμό της ελληνικής κοινωνίας.

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Ποινικής Δικονομίας στη Νομική
Σχολή του ΑΠΘ.