Προκλήσεις και ευκαιρίες

Ζούμε σ’ έναν ραγδαία μεταβαλλόμενο κόσμο, που χαρακτηρίζεται από τις
εντεινόμενες τάσεις της παγκοσμιοποίησης και ολοκλήρωσης οικονομικής,
επικοινωνιακής, πολιτιστικής, αλλά και από τάσεις πολιτικού κατακερματισμού σ’
ορισμένες περιοχές της υφηλίου. Οι τάσεις αυτές δημιουργούν ένα νέο διεθνές
περιβάλλον, με νέους κινδύνους, απειλές, προκλήσεις, ευκαιρίες και δυνατότητες.

Η παγκοσμιοποίηση ως δυναμική διαδικασία, εξαφανίζει παραδοσιακά σύνορα,
καταργεί αποστάσεις, εξουδετερώνει εθνικούς φραγμούς, περιορίζει δραστικά την
ικανότητα των κυβερνήσεων να δρουν από μόνες τους.

Από πολιτική άποψη, στη νέα αυτή πραγματικότητα διαμορφώνονται τουλάχιστον
τρεις διακεκριμένες ομάδες κρατών:

Πρώτον, τα παραδοσιακά άναρχα κράτη, στα οποία η εσωτερική πολιτική και
θεσμική συγκρότηση και νομιμοποίηση, πάσχουν. Πρόκειται για πολλά κράτη της
Αφρικής όπου οι εσωτερικές, εθνικές, φυλετικές συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται
γιατί απουσιάζει η κεντρική νομιμοποιημένη εξουσία.

Δεύτερον, τα παραδοσιακά εθνικιστικά κράτη, που έχουν πετύχει κάποια
στοιχειώδη εσωτερική συγκρότηση, αλλά έχουν καθυστερημένα ανακαλύψει τη
γοητεία των εθνικιστικών συνθημάτων του δέκατου ένατου αιώνα. Κύριο σύνθημά
τους και σχεδόν μοναδική τους επίκληση, η αξία του εδάφους ως συστατικού
στοιχείου της κρατικής συγκρότησης.

Τρίτον, τα σύγχρονα κράτη που έχουν προχωρήσει στην κατανόηση της νέας
πραγματικότητας, των τεχνολογικών, επικοινωνιακών, οικονομικών αλληλεξαρτήσεων
του παγκοσμιοποιημένου συστήματος.

ΟΙ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

ΣΤΗ ΝΕΑ πραγματικότητα η ισχύς και οι δυνατότητες επιρροής μιας χώρας δεν
προσδιορίζονται κυρίως ή μόνο από τους παραδοσιακούς συντελεστές ισχύος, όπως
π.χ. μέγεθος ενόπλων δυνάμεων, και δεν οριοθετείται από το έδαφος. Το έδαφος
έχασε τη σημασία του. Οριοθετείται από άλλους συντελεστές, όπως:

Πρώτον, από την οικονομική επιφάνεια, οικονομική ισχύ μιας χώρας από την
ικανότητά της να συμμετέχει στο διεθνές εμπόριο και τις επενδυτικές δραστηριότητες.

Δεύτερον, από την τεχνολογική και επικοινωνιακή της ανάπτυξη και την ικανότητά
της να μετέχει στα διεθνή δίκτυα επικοινωνίας και επιρροής. Όπως έχει πρόσφατα
λεχθεί, αυτός που ελέγχει τη ροή των πληροφοριών, ελέγχει τις δυνατότητες επιρροής.

Τρίτον, από το απόθεμα της γνώσης που συλλογικά διαθέτει. Ο αναπτυγμένος
κόσμος είναι και γίνεται, ολοένα και περισσότερο, κόσμος και κοινωνία της γνώσης.

Τέταρτον, από τη θεσμική συμμετοχή στα διάφορα σχήματα ολοκλήρωσης που
συνιστούν τα κέντρα διαμόρφωσης πολιτικής και λήψης αποφάσεων. Συνιστούν
ερείσματα και αφετηρίες μεγιστοποίησης της επιρροής και ισχύος.

Οι νέες αυτές πραγματικότητες αναδεικνύουν νέες γεωπολιτικές συντεταγμένες.

Η Ελλάδα είτε το θέλουμε είτε όχι, βρίσκεται αντιμέτωπη με τη ραγδαία
εξελισσόμενη πραγματικότητα. Αλλά αντίθετα με ό,τι πιστεύεται, η Ελλάδα ανήκει
ανάμεσα στις 25 περισσότερο αναπτυγμένες χώρες από ένα σύνολο 180 χωρών
περίπου της υφηλίου. Ανήκει επίσης, ως πλήρες θεσμικό μέλος, σε όλα τα σχήματα
περιφερειακής ολοκλήρωσης και κυρίως στην Ευρωπαϊκή Ένωση που συνιστά το
περισσότερο φιλόδοξο εγχείρημα πολιτικής και οικονομικής ολοκλήρωσης. Ανήκει
δηλαδή στην τρίτη κατηγορία κρατών, αλλά που έχει την ιστορική ιδιομορφία να
βρίσκεται σε περιοχή και να γειτνιάζει με χώρες που ανήκουν στις δύο άλλες κατηγορίες.

ΝΕΑ ΣΥΝΘΕΣΗ

ΑΥΤΟ σημαίνει ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική είναι υποχρεωμένη να επιχειρεί
μια νέα σύνθεση για:

Πρώτον, την ισχυροποίηση της χώρας στο νέο διεθνές, παγκοσμιοποιημένο
περιβάλλον, με την αξιοποίηση των συντελεστών ισχύος και επιρροής.

Δεύτερον, την αντιμετώπιση, διαχείριση και τελικά επίλυση των προβλημάτων που
εγείρουν χώρες του περιβάλλοντος, και κυρίως η Τουρκία, αλλά και την
αντιμετώπιση των νέων απειλών και κινδύνων (οικολογικών καταστροφών, παράνομης
μετανάστευσης, πυρηνικών ατυχημάτων, ναρκωτικών, παράνομη διακίνηση χρήματος κ.λπ.).

Τρίτον, τη διεύρυνση της παρουσίας και συμμετοχής της χώρας στο παγκόσμιο σύστημα.

Σύμφωνα με την ανάλυση αυτή είναι σαφές ότι, χωρίς να εγκαταλείπουμε κανέναν
από τους στόχους μας, η νέα σύνθεση της εξωτερικής μας πολιτικής, με προοπτική
τον εικοστό πρώτο αιώνα και αφετηρία τη νέα πραγματικότητα, θα πρέπει να
περικλείει ως θεμελιακούς στόχους:

(α) Τη βαθύτερη ενσωμάτωση της χώρας στους οργανισμούς ολοκλήρωσης και
ειδικότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση για τη διασφάλιση των δυνατοτήτων άσκησης επιρροής.

Η ΟΝΕ

ΑΥΤΟ συνεπάγεται, πρωτίστως, τη συμμετοχή της χώρας στην Οικονομική και
Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ). Ωστόσο, οφείλω να τονίσω ότι η συμμετοχή στην ΟΝΕ
συνιστά μια πτυχή μόνο των ευρύτερων στοχεύσεών μας για την Ευρωπαϊκή
Ενοποίηση. Οφείλουμε να φέρουμε την κοινωνία και την πολιτική στο επίκεντρο
της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης.

(β) Την προώθηση των διαπεριφερειακών μορφών ολοκλήρωσης στην περιοχή της ΝΑ
Ευρώπης και, ως μακροχρόνιο στόχο, την ενσωμάτωση της περιοχής αυτής στην
Ευρωπαϊκή Ένωση.

(γ) Την εντατικοποίηση της συμμετοχής της χώρας σε όλους τους διεθνείς οργανισμούς.

(δ) Τον εμπλουτισμό της εξωτερικής πολιτικής με εντονότερο οικονομικό,
εμπορικό και τεχνολογικό περιεχόμενο.

(ε) Τον σχεδιασμό της πολιτικής με προσανατολισμό στο μέλλον με την αποδοχή
της πραγματικότητας ότι η Ελλάδα συνιστά αλληλεξάρτητο στοιχείο της
παγκοσμιοποίησης του συστήματος οικονομικών και πολιτικών σχέσεων και όχι νησί
ξεκομμένο από την πραγματικότητα.

Η ελληνική εξωτερική πολιτική θα έχει συνεπώς ως «μέσα» υποστήριξης εκτός από
τα παραδοσιακά (ένοπλες δυνάμεις, κ.λπ.):

* Τη θεσμική παρουσία της χώρας στους θεσμούς ολοκλήρωσης.

* Την ισχυρή οικονομία, τεχνολογία, γνώση.

* Τις διαδικασίες διαδικτύωσης και περιφερειακής συνεργασίας.

Η ΤΟΥΡΚΙΑ

Η ΝΕΑ σύνθεση της εξωτερικής μας πολιτικής αποβλέπει στο να ισχυροποιήσει την
Ελλάδα, να την εφοδιάσει με νέα μέσα, δυνατότητες και δεξιότητες για την
επίτευξη των στόχων μας. Ήδη, στα τελευταία χρόνια, η θέση μας στη διεθνή
κλίμακα ισχύος και επιρροής έχει ενισχυθεί εντυπωσιακά. Αρκεί να μνημονεύσω
μόνο τη διασφάλιση της ένταξης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την αποδοχή
των θέσεών μας στο τελευταίο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου.

Δεν θέλω να αναφερθώ εδώ σήμερα εκτεταμένα στο πρόβλημα «Τουρκία». Απλώς θέλω
μόνο να τονίσω ότι βλέπουμε την Τουρκία ως χώρα που θα θέλαμε να ενσωματωθεί
στην ευρύτερη ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική και στο σύστημα περιφερειακής
συνεργασίας και σταθερότητας. Αλλά η Τουρκία θα πρέπει να κατακτήσει τον
ευρωπαϊκό και περιφερειακό της ρόλο. Και για κάτι τέτοιο, θα πρέπει να
αποδεχθεί τα κριτήρια και τις αρχές που διέπουν και οριοθετούν το ευρωπαϊκό
πολιτικό και πολιτιστικό σύστημα.

Ο Γιάννος Κρανιδιώτης είναι υφυπουργός Εξωτερικών. Το κείμενο αυτό
αποτέλεσε παρέμβαση στη Συνδιάσκεψη του ΠΑΣΟΚ «Ο σοσιαλισμός και η δημοκρατία
στην Ευρώπη του 21ου αιώνα».