ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ανεργία και ανισότητες

Τα τελευταία χρόνια, η όντως υπαρκτή διαφορά στα ποσοστά ανεργίας μεταξύ
αφενός των ΗΠΑ (5%) και της Μ. Βρετανίας και αφετέρου των υπολοίπων χωρών της
Ευρωπαϊκής Ένωσης (12%), σε συνδυασμό με τις υπάρχουσες διαφορές στη
λειτουργία αγορών εργασίας, οδηγούν πολλούς αναλυτές, οικονομολόγους και
πολιτικούς των χωρών της Ε.Ε. στην υιοθέτηση δύο θέσεων.

ΠΡΩΤΟΝ, στην αποδοχή της σχέσης μεταξύ χαμηλής ανεργίας και ελαστικότητας
αγοράς εργασίας και δεύτερον, στην άμεση ή έμμεση αποδοχή της αναγκαιότητας
αλλαγών στις αγορές εργασίας των χωρών της ηπειρωτικής Ευρώπης, προς την
κατεύθυνση της μεγαλύτερης απορρύθμισής τους υιοθετώντας στοιχεία του
αγγλοσαξονικού μοντέλου. Ελαστικότητα στην αγορά εργασίας, κατά κύριο λόγο,
σημαίνει μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων από την πλευρά των επιχειρήσεων και των
εργαζομένων συνεπεία της «χαλάρωσης της νομοθεσίας» που αφορά στην ευκαμψία
και οργάνωση εργασίας και προσφορά εργασίας, στη διαμόρφωση αμοιβών, στον ρόλο
του κατώτερου μισθού, στη μερική απασχόληση, στις κοινωνικές και φορολογικές
επιβαρύνσεις κ.λπ.

Στην πράξη όμως η ελαστικότερη αγορά εργασίας οδηγεί στην απορρόφηση της
ανεργίας και την εξάλειψη των ανισοτήτων;

Η θετική συσχέτιση μεταξύ της ελάφρυνσης των κοινωνικών επιβαρύνσεων της
ανειδίκευτης εργασίας και της αύξησης της απασχόλησης έχει επιστημονικά
αποδειχθεί. Αντίθετα, η κατάργηση του κατώτερου μισθού προκαλεί τη θεωρητική
διαμάχη μεταξύ οικονομολόγων της κλασικής και κεϋνσιανής σχολής χωρίς, όμως,
να έχει αποδειχθεί επιστημονικά η θετική επίδραση της κατάργησης του κατώτερου
μισθού στην αύξηση της απασχόλησης. Στην πράξη, στο σύνολο των ανεπτυγμένων
χωρών οι κατώτεροι μισθοί μειώθηκαν τα τελευταία είκοσι χρόνια. Το 1995 στις
ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν το 35% του μέσου μισθού, στη Γαλλία το 50%, το 55% στη
Γερμανία, το 60% στο Βέλγιο.

Τόσο το φιλελεύθερο αγγλοσαξονικό όσο και το «δύσκαμπτο» ευρωπαϊκό μοντέλο
οργάνωσης της αγοράς εργασίας χαρακτηρίζονται από μια νέα πραγματικότητα: αυτή
της αύξησης των ανισοτήτων που πλήττει κύρια την ανειδίκευτη εργασία.

Από το 1979 και μετά, η «ψαλίδα» μεταξύ υψηλόμισθων και χαμηλόμισθων
διευρύνεται στις ΗΠΑ και τη Μ. Βρετανία, ενώ όσο μεγαλύτερο είναι το εύρος
τόσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των μισθωτών που συσσωρεύεται στα κατώτερα
όρια. Το 25% των μισθωτών στις ΗΠΑ κερδίζουν κάτω από τα δύο τρίτα του μέσου
μισθού, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 7% στο Βέλγιο, τη Σουηδία, τη
Φινλανδία. Από τα 38 εκατομμύρια Αμερικανών που βρίσκονται κάτω από τα όρια
της φτώχειας, τα 22 έχουν εργασία ή ανήκουν σε οικογένειες όπου ένα άτομο
τουλάχιστον εργάζεται. Το 10% των Αμερικανών εργαζομένων της «κορυφής»
κερδίζει 4,5 φορές περισσότερα από το 10% της «βάσης», ενώ η αντίστοιχη
αναλογία στη Γερμανία είναι 2,5 φορές. Στην πλειονότητα των χωρών του ΟΟΣΑ
κατά τη δεκαετία του 1980 είχαμε μεγαλύτερη αύξηση της ανεργίας στους
ανειδίκευτους συγκριτικά με τους εξειδικευμένους (μεταξύ 1985 και 1995 το
ποσοστό ανεργίας των εργατών ανήλθε σε 16% από 10% στη Γαλλία, ενώ αυτό των
εξειδικευμένων στελεχών δεν ξεπέρασε το 4%).

Συμπεραίνεται λοιπόν ότι οι ανισότητες μισθών και η ανεργία αποτελούν τις δύο
όψεις ενός κοινού φαινομένου που πλήττει τους λιγότερο εξειδικευμένους.

Μήπως θα έπρεπε να μεταθέσουμε τους προβληματισμούς μας στο διπρόσωπο (ανεργία
για την Ε.Ε., ανισότητα μισθών για τις αγγλοσαξονικές χώρες) φαινόμενο των
αυξημένων ανισοτήτων που χαρακτηρίζει την πλειονότητα των ανεπτυγμένων χωρών
και τους κοινωνικούς αποκλεισμούς που επιφέρει;

Η παγκοσμιοποίηση είναι η εύκολη εξήγηση για πολλούς. Η πραγματικότητα, όμως,
των χαμηλών ανταλλαγών μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ και του υπολοίπου κόσμου
(2,6% του ΑΕΠ το 1972, 2,52% το 1994) δεν μπορεί να εξηγήσει εξ ολοκλήρου το
φαινόμενο (το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι η παγκοσμιοποίηση είναι
υπεύθυνη μόνο κατά 10%-20% των αλλαγών της διανομής μισθών και εισοδημάτων
στις ανεπτυγμένες χώρες).

Κατ’ άλλους, η τεχνολογική πρόοδος καθιστά ανεπιθύμητες τις μη εξειδικευμένες
εργασίες. Σε αυτή όμως την περίπτωση η αύξηση της παραγωγικότητας θα έπρεπε να
είναι τεράστια, πράγμα που δεν συμβαίνει. Μήπως απλά πρόκειται για
αργοπορημένη μας προσαρμογή σε μια νέα τεχνολογική εποχή;

Ο Γ.Δ. Σκουτέλης είναι μέλος της επιστημονικής επιτροπής κοινωνικού
διαλόγου για το ασφαλιστικό.