ΔΙΑΛΟΓΟΣ Σεισμοί: Κίνδυνοι και μέτρα

Για τον σεισμικό κίνδυνο στη χώρα μας και τα μέτρα αντισεισμικής προστασίας
έχω γράψει και στο παρελθόν, αλλά υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους
επανέρχομαι σ’ αυτό το θέμα. Ο πρώτος λόγος είναι ότι πραγματοποιήθηκε στη
Θεσσαλονίκη το Παγκόσμιο Συνέδριο της Διεθνούς Ένωσης Σεισμολογίας και Φυσικής
του Εσωτερικού της Γης (18-28 Αυγούστου 1997), όπου ανακοινώθηκαν όχι μόνο
σημαντικά νέα επιστημονικά αποτελέσματα, τα οποία θα επηρεάσουν δραστικά την
αντισεισμική πολιτική διεθνώς, αλλά και αποτελέσματα τα οποία άμεσα
ενδιαφέρουν τους Έλληνες, όπως είναι η αναμενόμενη αυξημένη σεισμική δράση
στον ευρύτερο ελληνικό χώρο κατά την περίοδο 1997-2010. Ο δεύτερος λόγος είναι
ότι η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΧΩΔΕ ανακοίνωσε πρόσφατα νέα μέτρα αντισεισμικής
προστασίας και με το άρθρο αυτό ελπίζω να βοηθήσω στην υλοποίηση και ορθή
εφαρμογή των μέτρων αυτών.

Η χώρα μας έχει την υψηλότερη σεισμικότητα απ’ όλες τις άλλες χώρες της
Δυτικής Ευρασίας. Έτσι, στον ευρύτερο ελληνικό χώρο γίνεται, κατά μέσο όρο,
ένας επιφανειακός σεισμός (με βάθος εστίας μικρότερο των 20 χιλιομέτρων)
μεγέθους 6 ή μεγαλύτερος κάθε ένα εξάμηνο και στο Νότιο Αιγαίο ένας σεισμός
ενδιαμέσου βάθους (με βάθος εστίας μεταξύ 20 και 180 χιλιομέτρων) του ίδιου
μεγέθους κάθε 5 χρόνια.

ΠΑΡ’ ΟΤΙ οι περισσότεροι από τους σεισμούς αυτούς έχουν τις εστίες τους στον
υποθαλάσσιο χώρο, ο σεισμικός κίνδυνος στη χώρα μας, δηλαδή οι κοινωνικές
συνέπειες των σεισμών αυτών, είναι σημαντικός. Έτσι, κατά μέσο όρο κάθε
δεκαετία στην Ελλάδα 130 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους και 1.000 τραυματίζονται
από τους σεισμούς, ενώ προκαλούνται σεισμικές καταστροφές τεχνικών κατασκευών
της τάξεως των 200 δισεκατομμυρίων δραχμών. Οι σεισμοί έχουν και σημαντικές
έμμεσες οικονομικές συνέπειες, αφού κατά τη διάρκεια των έντονων σεισμικών
εξάρσεων ο κοινωνικός ιστός καταστρέφεται και τα μέσα παραγωγής αδρανούν επί
μεγάλα σχετικώς χρονικά διαστήματα. Πέραν των οικονομικών συνεπειών οι σεισμοί
στην Ελλάδα έχουν σημαντικές πολιτιστικές συνέπειες, αφού κατέστρεψαν κατ’
επανάληψη ιστορικά μας μνημεία, αλλά και ψυχολογικές συνέπειες για τους
κατοίκους (έντονος φόβος, ψυχολογική αναστάτωση, νευρική υπερδιέγερση, κ.λπ.).

Συνεπώς, ο σεισμικός κίνδυνος αποτελεί πρόβλημα πρώτου μεγέθους για τη χώρα
μας και γι’ αυτό απαιτείται η λήψη συγκεκριμένων μέτρων. Επειδή τα μέτρα αυτά
εξαρτώνται από τις σχετικές επιστημονικές και τεχνολογικές δυνατότητες,
επιβάλλεται να γνωρίζουμε τις πραγματικές δυνατότητες που έχει σήμερα η
Σεισμολογία να συμβάλλει αποτελεσματικά στην αντισεισμική προστασία.

Έτσι, όπως προέκυψε και από τις συζητήσεις στο Διεθνές Σεισμολογικό Συνέδριο
στη Θεσσαλονίκη, είναι σήμερα δυνατή η πιθανολογική μακροπρόθεσμη εκτίμηση των
αναμενόμενων σεισμικών κινήσεων σε κάθε θέση του ελληνικού χώρου καθώς και η
εκτίμηση της εξέλιξης μιας τοπικής σεισμικής έξαρσης (μετασεισμικής ακολουθίας
κ.λπ.), αλλά δεν είναι δυνατή η ακριβής (βραχείας διάρκειας) πρόγνωση
συγκεκριμένου σεισμού (εστία, χρόνος, μέγεθος).

Τα μέτρα αντισεισμικής προστασίας μπορούν να διακριθούν στα ενεργητικά μέτρα
τα οποία σχεδιάζονται και εφαρμόζονται πριν από τη γένεση ενός ισχυρού σεισμού
(αντισεισμικός κανονισμός, μικροζωνικές μελέτες, προσεισμικός έλεγχος τεχνικών
κατασκευών, αντισεισμική επιμόρφωση) και τα παθητικά μέτρα (άμεση βοήθεια
στους σεισμόπληκτους, μόνιμη αποκατάστασή τους κ.λπ.

Ο Νέος Αντισεισμικός Κανονισμός (ΝΕΛΚ) της χώρας μας ψηφίστηκε το 1992 και
τέθηκε σε εφαρμογή το 1995. Αυτός βασίζεται σε σύγχρονες επιστημονικές και
τεχνολογικές γνώσεις και γι’ αυτό υπερέχει σαφώς του προηγούμενου. Φαίνεται,
όμως, ότι υπάρχουν διάφορα προβλήματα κατά την εφαρμογή του (χρησιμοποίηση
ποικίλων προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών για τους αντισεισμικούς
υπολογισμούς κ.λπ.) και έχει ίσως ορισμένα λάθη, όπως έχουν παρατηρήσει
ορισμένοι μηχανικοί. Σημαντικό βέβαια πρόβλημα τίθεται σχετικά με την πιστή
εφαρμογή του αντισεισμικού κανονισμού, αφού δεν υπάρχει θεσμοθετημένο πλαίσιο
ελέγχου από το κράτος των ιδιωτικών κτιρίων κατά την κατασκευή τους. Πρόβλημα
επίσης υπάρχει σχετικά με την κατασκευή μεγάλων έργων (φραγμάτων κ.λπ.) της
οποίας δεν προηγείται πάντοτε πολυκλαδική αντισεισμική μελέτη (σεισμολογική,
γεωφυσική, γεωλογική, γεωτεχνική) που είναι απαραίτητη γιατί η καταστροφή
τέτοιων μεγάλων έργων έχει μεγάλες κοινωνικές επιπτώσεις.

Η μικροζωνική μελέτη μιας υπό δόμηση περιοχής συμβάλλει επίσης στην
αντισεισμική προστασία γιατί έτσι είναι δυνατόν να σχεδιασθεί ο τρόπος
επέκτασης και δόμησης ενός οικισμού (πόλης, χωριού κ.λπ.) ώστε να εξασφαλισθεί
επαρκέστερη αντοχή των τεχνικών κατασκευών στον οικισμό αυτό.

Ο προσεισμικός έλεγχος των τεχνικών κατασκευών και ιδιαίτερα των δημοσίων
(σχολεία, νοσοκομεία, γέφυρες κ.λπ.) αλλά και ιδιωτικών όπου διαμένουν πολλοί
άνθρωποι (ξενοδοχεία κ.λπ.) έχει μεγάλη σημασία γιατί δίνει τη δυνατότητα
λήψης διαφόρων μέτρων αντισεισμικής προστασίας (κατεδαφίσεις, αφαίρεση
επικίνδυνων δομών, ενίσχυση κτιρίων κ.λπ.). Η εφαρμογή του μέτρου αυτού
παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες για οικονομικούς και άλλους κοινωνικούς
λόγους. Μπορεί, όμως, να γίνει ιεράρχηση των ενεργειών ανάλογα με τις
οικονομικές δυνατότητες και σύμφωνα με ένα χάρτη αναμενόμενης σεισμικής
επικινδυνότητας, η εκπόνηση του οποίου είναι σήμερα εφικτή.

Η αντισεισμική επιμόρφωση, δηλαδή οι σχετικές με το σεισμικό φαινόμενο
διαλέξεις και ομιλίες, τα ενημερωτικά άρθρα σε περιοδικά και εφημερίδες, οι
σύντομες ανακοινώσεις στα μέσα ενημέρωσης κατά τις περιόδους σεισμικής
έξαρσης, μπορεί να συμβάλει αποφασιστικά στη μείωση των ανθρωπιστικών και
ψυχολογικών συνεπειών των σεισμών.

Είναι βέβαια προφανές ότι και τα παθητικά μέτρα ετοιμότητας, δηλαδή τα μέτρα
μετασεισμικής εφαρμογής (αποκατάσταση σεισμοπλήκτων κ.λπ.) είναι εξαιρετικής
σημασίας, αλλά αυτά έχουν επιχειρησιακό χαρακτήρα και για τον λόγο αυτό
εξαρτώνται περισσότερο από τη σχετική οργάνωση των αρμόδιων φορέων και
λιγότερο από το επιστημονικό επίπεδο της χώρας.

Συνεπώς, η φράση «πρέπει να μάθουμε να ζούμε με τους σεισμούς», που διατύπωσα
το 1978 μετά τον μεγάλο σεισμό στη Θεσσαλονίκη, αποτελεί παρότρυνση όχι μόνο
για ψυχολογική μας προσαρμογή στις συνθήκες που δημιουργεί ένα αναπότρεπτο και
συχνό στη χώρα μας φυσικό φαινόμενο αλλά και για ενεργό συμμετοχή μας στην
προσπάθεια μείωσης των αρνητικών συνεπειών του με μέτρα σαν αυτά που
αναφέρθηκαν παραπάνω και με μέτρα αυτοπροστασίας για τα οποία ο ΟΑΣΠ έχει
κυκλοφορήσει σχετικό φυλλάδιο.

Ο Β.Κ. Παπαζάχος είναι καθηγητής της Γεωφυσικής στο ΑΠΘ.