ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εθνικό στερεότυπο

Είχαμε, χρόνια τώρα, συνηθίσει να ερμηνεύουμε ό,τι συνέβαινε στα μέτωπα της
διαρκούς ελληνοτουρκικής κρίσης (αλλά και άλλα προβλήματα, όπως εκείνο με τα
Σκόπια), με ένα απλό και στερεότυπο σχήμα: ένα τρίγωνο, στη μια γωνία του
οποίου στεκόμαστε Εμείς, άτρωτοι στην πανοπλία των εν παντί και πάντοτε
απαραγράπτων εθνικών μας δικαίων, στην άλλη οι Γείτονες, βάρβαροι πάντοτε,
ιταμοί και προκλητικοί, και στην τρίτη οι Ξένοι, πάντοτε επιλήσμονες τού
έναντι ημών ιστορικού χρέους των, τυφλοί στα δίκαιά μας και υποστηρικτές, εκ
συμφέροντος, των εχθρών μας.

Το στερεότυπο ήταν απλό, ιστορικά συνεπές, τα χωρούσε και τα συγχωρούσε όλα,
κουκούλωνε ενίοτε λάθη και αμαρτίες δικές μας και παρηγορούσε διαρκώς την
εθνική μοναξιά των λαϊκών μας σουξέ. Και τόσο μας βόλεψε, πολιτικούς και
δημοσιογράφους μαζί, τόσο το συνηθίσαμε το εθνικό μας στερεότυπο, ώστε κάθε
φορά που πεισματάρικα γεγονότα αρνούνται να συμμορφωθούν με τις ορθές γωνίες
του εθνικού μας τριγώνου, αμηχανία μεγάλη καταλαμβάνει τα πρωτοσέλιδα, τις
επικές τηλεοπτικές ειδήσεις και, προπάντων, τον λόγο των πολιτικών.

Παράδειγμα οι πρόσφατες εξελίξεις. Όπου, Ευρωπαίοι εταίροι, με πρώτους τους
έμφοβους Γερμανούς, υπερακοντίζουν την Ελλάδα σε αντιρρήσεις για την συμμετοχή
της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή διεύρυνση. Όπου Ευρωπαίοι πάλι, με πρώτους τους
συχνά επί ανθελληνισμώ και φιλοτουρκισμώ κατηγορηθέντες Ιταλούς, μας ξεπερνούν
σε δηλώσεις αιχμηρές για τον τρόπο που η Άγκυρα χειρίζεται το μείζον πρόβλημά
της, το Κουρδικό. Όπου οι Αμερικανοί επίσημοι, του νέου πρέσβεως
συμπεριλαμβανομένου, εκδίδουν δηλώσεις απερίφραστης υποστήριξης των ελληνικών
θέσεων για τις αμφισβητούμενες από τους Τούρκους βραχονησίδες του Αιγαίου. Και
όπου η ίδια η Άγκυρα (για την ακρίβεια: οι στρατηγοί της) αντιδρά σε όλα αυτά
με χαρακτηριστικό εκνευρισμό, μετερχόμενη κάθε μέσο, κάθε πρόκληση, φραστική ή
έμπρακτη, από τις πτήσεις των αεροσκαφών ώς τις απελάσεις διπλωματών και από
τα ψευδή λιμενικά επεισόδια ώς τους ψευδείς ιστορικούς ισχυρισμούς περί
Εβραίων, για να ανάψει την ένταση με την Ελλάδα, να μετατρέψει (και να
εκτονώσει) σε θερμή ελληνοτουρκική κρίση το εσωτερικό και το ευρωπαϊκό της
αδιέξοδο. Τα στερεότυπα καταρρέουν.

Κι έτσι αρχίζουν να ακούγονται τις τελευταίες ημέρες, για πρώτη φορά τόσο
καθαρά, φωνές αλλιώτικες από τις συνήθεις, που λένε πράγματα που δεν χωρούν
στα παρηγορητικά μας στερεότυπα: Πως ό,τι ενοχλεί και βλάπτει την Τουρκία δεν
είναι υποχρεωτικά καλό για εμάς. Πως οι διαπλοκές των τρίτων συμφερόντων στην
περιοχή μας είναι πιο σύνθετες απ’ ό,τι τις περιγράφουν τα σχήματα της
προπαγανδιστικής ευκολίας. Πως, συγκεκριμένα, η απομόνωση της Τουρκίας από την
Ευρώπη διόλου δεν εξυπηρετεί τα ελληνικά συμφέροντα, αντιθέτως υπό
προϋποθέσεις μπορεί να γίνει πηγή απειλής, και, συνεπώς, θα έπρεπε, εφόσον οι
εύθραυστες εσωτερικές ισορροπίες στην κλονισμένη Τουρκία το επιτρέψουν, πράγμα
που δεν φαίνεται δυστυχώς προς το παρόν, η Αθήνα τώρα ακριβώς να αναλάβει όχι
απλώς πρωτοβουλίες διαλόγου, αλλά και διευκόλυνσης του ευρωπαϊκού
προσανατολισμού των γειτόνων μας.

Όλα αυτά μπορεί να μην είναι ούτε καινούργια ούτε πρωτότυπα. Μα είναι εντελώς
ξένα προς το κλίμα που χρόνια τώρα κυριαρχεί, με δική μας, των δημοσιογράφων
προπάντων ευθύνη, στα ΜΜΕ και γενικότερα στον δημόσιο λόγο. Ξένα προς την
βασιλεία των στερεοτύπων, σύμφωνα με τα οποία οι θέσεις μας είναι πάντοτε
αδιαπραγμάτευτες, οι άλλοι είναι πάντοτε προκλητικοί, οι τρίτοι είναι πάντοτε
κακοπροαίρετοι και εχθρικοί, και όποιος εξ ημών αμφιβάλλει περί του εάν η διά
προπαγανδιστικών στερεοτύπων καλλιέργεια εθνικιστικών συνδρόμων είναι όντως η
καλύτερη απάντηση στον αποδεδειγμένο εθνικισμό του γείτονα, ή ζητά να μην
αυτοπαγιδευόμαστε σε διαρκή «αδιαπραγμάτευτα», κηρύσσεται απλώς και διά
συνοπτικών διαδικασιών ενδοτικός.

Τα στερεότυπα καταρρέουν, καθώς η κατάσταση γίνεται πράγματι κρίσιμη. Έστω κι
έτσι, ευπρόσδεκτη η αλλαγή κλίματος.