Εμείς δεν έχουμε πρόβλημα

Στη χώρα μας, οι οκτώ στους δέκα νέους, ηλικίας 12-17 ετών φοιτούν στη
Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο ή Λύκειο) και βρίσκονται στη «ζώνη» της
«ατμόσφαιρας του σχολείου» για ένα μεγάλο διάστημα της καθημερινής τους ζωής
(κατ’ οίκον σχολική εργασία, φροντιστήρια κ.λπ.).

ΕΙΝΑΙ περιττό να επισημάνουμε ότι το σχολείο και η «περιρρέουσα ατμόσφαιρά
του», «κανοναρχεί» με τις πρακτικές του τη ζωή και τις εμπειρίες των
μαθητευομένων του, αφού θεσμικά τους έχει ως εξασφαλισμένο ακροατήριο για επτά
ώρες την ημέρα, για πέντε μέρες την εβδομάδα.

Πρόκειται για μια γενικευμένη εμπειρία, που δεν εξαντλεί προφανώς την
αποκλειστικότητά της στους Έλληνες νέους αλλά και στους νέους σχολικής ηλικίας
όλων των ευρωπαϊκών χωρών, τηρουμένων, φυσικά, κάποιων αναλογιών που
συνδέονται, βεβαίως, με τις διαφοροποιήσεις των σχολικών συστημάτων ανά χώρα,
δεν αναιρούν, όμως την «κοινότητα» ορισμένων εμπειριών.

Μέσα, λοιπόν, στις σχολικές εμπειρίες, μια από αυτές που, συνήθως,
συγκεντρώνουν τις περισσότερες μαθητικές συζητήσεις, κρίσεις και επικρίσεις
είναι η επαφή του μαθητή με τον καθηγητή του.

Πώς αξιολογούν, αλήθεια, οι μαθητές διαφόρων χωρών της Ευρώπης τη σχέση τους
με τον «σημαντικό άλλο» των σχολικών τους χρόνων;

Το βασικό αυτό ερώτημα έρχεται να το προσεγγίσει μια μεγάλη έρευνα που έγινε
σε μαθητές από αρκετές ευρωπαϊκές χώρες με συνεργασία πανεπιστημιακών τμημάτων
και ερευνητικών ινστιτούτων των χωρών αυτών.

Μαθητές Γυμνασίων και Λυκείων από τη Μόσχα (Ρωσία), τη Βαρσοβία (Πολωνία), το
Σλούμπιτσε (Πολωνία), τη Φρανκφούρτη (Γερμανία), το Βερολίνο (Γερμανία), τη
Βουδαπέστη (Ουγγαρία), την Πράγα (Τσεχία), την Μπρατισλάβα (Σλοβακία), τη
Σόφια (Βουλγαρία) και τις δικές μας Ιωάννινα και Κέρκυρα κλήθηκαν να
απαντήσουν σ’ ένα ερωτηματολόγιο που, ανάμεσα στα άλλα, τους ζητούσε να
περιγράψουν τις σχέσεις τους με τους καθηγητές τους μέσα από την αξιολόγηση
μιας σειράς από συμπεριφορές των τελευταίων απέναντί τους.

Τα αποτελέσματα της μεγάλης αυτής έρευνας τα οποία εκθέτει ο πανεπιστημιακός
Θανάσης Γκότοβος (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) που διεξήγαγε την έρευνα στα
Ιωάννινα και την Κέρκυρα, είναι ευνοϊκά για τις σχέσεις των Ελλήνων
εκπαιδευτικών και εκπαιδευομένων σε σύγκριση πάντα με τις άλλες χώρες που
συμμετείχαν στην έρευνα.

Έτσι, στην ερώτηση αν «οι καθηγητές δίνουν στους μαθητές την ευκαιρία να λένε
τα παράπονά τους» οι μαθητές των Ιωαννίνων, της Φρανκφούρτης, της Κέρκυρας και
της Βουδαπέστης απαντούν περισσότερο θετικά από τους μαθητές των υπολοίπων
πόλεων, ενώ περισσότερο αρνητικά απαντούν οι μαθητές της Πράγας, της
Βαρσοβίας, της Μπρατισλάβα, του Σλούμπιτσε και της Μόσχας (πίνακας 1).

Στην ερώτηση αν και κατά πόσον «οι καθηγητές συζητάνε με ειλικρίνεια με τους
μαθητές τους», πάλι οι μαθητές των Ιωαννίνων και της Κέρκυρας, σύμφωνα με τις
απαντήσεις τους, συγκαταλέγονται ανάμεσα στους πρώτους που απαντούν θετικά
(πίνακας 2). Συμπερασματικά, μπορούμε να πούμε ότι οι Έλληνες μαθητές
βρίσκονται στις πρώτες θέσεις της θετικής αξιολόγησης των συμπεριφορών των
εκπαιδευτικών, συγκριτικά με μαθητές άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Η ΕΡΕΥΝΑ πραγματοποιήθηκε σε 7.014 μαθητές Γυμνασίων και Λυκείων από τα
Ιωάννινα, την Κέρκυρα, τη Μόσχα (Ρωσία), τη Βαρσοβία (Πολωνία), το Σλούμπιτσε
(Πολωνία), την Φρανκφούρτη (Γερμανία), το πρώην Ανατολικό και Δυτικό Βερολίνο
(Γερμανία), τη Βουδαπέστη (Ουγγαρία), την Πράγα (Τσεχία), την Μπρατισλάβα
(Σλοβακία) και τη Σόφια (Βουλγαρία).

Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύονται στο βιβλίο: Αθανάσιος Γκότοβος,
Νεολαία και κοινωνική μεταβολή, εκδόσεις Gutenberg, που μόλις κυκλοφόρησε.

ΣΥΜΦΩΝΑ με τον Θανάση Γκότοβο, η βία στο σχολείο είναι ένα φαινόμενο που δεν
περιορίζεται σ’ έναν συγκεκριμένο εθνικό χώρο. Οι αναφορές περί βίας είναι
πολύ συνηθισμένες τα τελευταία χρόνια τόσο στη χώρα μας όσο και σε άλλες χώρες.

Το σχολείο δείχνει να έχει συνηθίσει όλες τις μορφές βίας, τόσο τις
καταστροφές και τις φθορές σχολικών χώρων ή σχολικών επίπλων (θρανία, έδρες,
πίνακες κ.λπ.), όσο και την ενδομαθητική βία, τις γνωστές «κοκορομαχίες» που
μπορεί να είναι εκδήλωση οργής, μαγκιάς, απελπισίας ή υπερβολικής ευαισθησίας.

Ποιες είναι οι εμπειρίες τους για τη χρήση βίας στο δικό τους σχολείο;

Πόσο συχνά εκφράζονται βίαια οι μαθητές;

Σύμφωνα με την έρευνα, οι Έλληνες μαθητές παρουσιάζουν ένα εξαιρετικό υψηλό
ποσοστό βίαιης συμπεριφοράς, αφού σε ερώτηση αν «καταστρέφουν σχολικά
αντικείμενα», αν «τσακώνονται μεταξύ τους», αν «χτυπούν τους πιο αδύνατους»,
απαντούν καταφατικά σε μεγαλύτερα ποσοστά από τους συμμαθητές τους των άλλων
ευρωπαϊκών πόλεων.

Στον πίνακα 3 φαίνεται καθαρά ότι οι σχετικά καλές σχέσεις ανάμεσα στους
Έλληνες μαθητές και καθηγητές δεν αρκούν για την εξουδετέρωση των μορφών
βίαιης συμπεριφοράς που αναπτύσσονται μέσα στους σχολικούς χώρους, αφού η
Κέρκυρα και τα Ιωάννινα μαζί με τη Σόφια και την Βαρσοβία παρουσιάζουν τα πιο
βίαια σχολεία.

Πλησιάζοντας περισσότερο στα ευρήματα της έρευνας που αφορούν τις δύο
ελληνικές πόλεις, ανακαλύπτουμε δύο ακόμη ενδιαφέροντα στοιχεία.

α. Η εμπειρία βίας στον ελληνικό χώρο δεν περιορίζεται πια σε μειοψηφίες, αφού
πάνω από το 40% των νέων απαντούν ότι στο σχολείο τους εκδηλώνεται κάποια από
τις μορφές βίας.

β. Σχεδόν ένας στους τέσσερις Έλληνες μαθητές είναι θύμα σωματικής βίας που
σχετίζεται με το σχολείο, αφού το ποσοστό των μαθητών που δηλώνουν ότι έχουν
υποστεί επίθεση στο σχολείο ή στον δρόμο από το σπίτι για το σχολείο και
αντίστροφα πλησιάζει το 25%.