Γλυκειά μου Λούλα, γλυκέ μας ποιητή…

Όταν η ευαισθησία είναι τ’ ακρόκλωνο που πάνω του ακριβοζυγιάζεται το πουλί
της αγάπης, όταν ο Ποιητής είναι ένα σφουγγάρι που ποτίζεται πίκρα και όταν το
στύβεις, αντί για δάκρυα, εκπέμπει το φως, τότε λέμε πως αγγίζουμε το
Ανείπωτο, τις μυστικές εκείνες σφαίρες της Δημιουργίας και επαναλαμβάνουμε,
εξήντα χρόνια ακριβώς μετά τον Παλαμά, τη φράση του Παλαμά για τον Γιάννη
Ρίτσο: «Παραμερίζουμε, ποιητή, για να περάσεις».

ΑΦΟΡΜΗ για τις σκέψεις αυτές δεν είναι μόνο η σημερινή επέτειος (επτά χρόνια
κιόλας συμπληρώθηκαν σαν σήμερα από τον θάνατο του Ποιητή). Είναι κυρίως τα
γράμματα προς την αδελφή του Λούλα που μόλις κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις
«Νέα Σύνορα – Α.Α. Λιβάνη» με τον τίτλο «Γλυκειά μου Λούλα». Επιστολές
γραμμένες σε δελτάρια, κάτω από την άγρυπνη εμφυλιακή λογοκρισία, στη διετία
1950-1952 από τη Μακρόνησο, τον Άη Στράτη και τους άλλους «νέους Παρθενώνες»
του Αιγαίου.

Τα γράμματα αυτά τα δίνει για πρώτη φορά στη δημοσιότητα η κόρη της Λούλας και
του Βασίλη, η Δέσποινα Γλέζου, με έναν κατατοπιστικό και συγκινητικό δικό της
πρόλογο. Είναι το κορίτσι για το οποίο ο θείος της ο Γιάννης (Ρίτσος) γράφει
προς τη μητέρα της και αδελφή του στις 17 Αυγούστου 1951, από τον Άγιο
Ευστράτιο Λήμνου, Β’ Τομέα πολιτικών εξορίστων, τα εξής:

«Ποιο όνομα δώσαστε στην Μπέμπα; Δέσποινα; Να μας ζήσει και να γίνει μια καλή
κι έξυπνη κοπέλα να τη χαιρόμαστε. Δεν πειράζει, αδελφούλα, που δεν ήμουνα στα
βαφτίσια. Εγώ είμαι κάθε στιγμούλα πλάι σας. Κι εσείς, κάθε στιγμούλα μέσα
στην καρδιά μου. Σ’ όλους φιλιά. Σε φιλώ γλυκά γλυκά, Γιάννης».

Βρισκόμαστε στη σελίδα 153 του βιβλίου και όπως σωστά επισημαίνει ο Μίκης
Θεοδωράκης στο δικό του προλογικό σημείωμα «η μονότονη επανάληψη μέσα σε δέκα
σειρές από δελτάριο σε δελτάριο, με τη βεβαιότητα πως τα λόγια σου θα τα
βρωμίσει ο χυδαίος λογοκριτής, μοιάζει με την επανάληψη του ίδιου μουσικού
μοτίβου, το ίδιο και το ίδιο ώσπου να σου σπάσουν τα νεύρα, ώσπου η μονοτονία
να γίνει κραυγή, ήχος συμπαντικός που να σαρώσει τους αδιάφορους, τους
Πόντιους Πιλάτους που κλείνουν μάτια και αυτιά, να μη βλέπουν, να μην ακούν τη
φωνή τής απέναντι ακτής, των βράχων».

Είναι ακριβώς το σημείο όπου κι εγώ έσπασα, όπου δεν μπορούσα να συγκρατήσω τα
δάκρυά μου, γιατί τα «βραχογραφήματα» αυτά (για να θυμηθούμε τους «βράχους»
του Μίκη), ενώ μοιάζουν ίδια, περιέχουν το καθένα είτε μια φράση εκρηκτική,
είτε μια πληροφορία συγκεκριμένη που υφαίνει τον αιμομικτικό σχεδόν ιστό της
αγάπης του αδελφού προς την αδελφή του, του Ορέστη δηλαδή προς την Ισμήνη,
όπως στα ομώνυμα ποιητικά του μονόπρακτα ο Ρίτσος μάς έδωσε την πεμπτουσία της.

Στο «Γλυκειά μου Λούλα» έχουμε τον πραγματικό καμβά από όπου η αγάπη αυτή,
πριν αρτιωθεί σε έργο τέχνης, υπάρχει σε πρωτογενές στάδιο. «Μα, καλή μου»,
της γράφει, «δεν προφταίνω να επιθυμήσω κάτι ­ εσύ με προλαβαίνεις. Ό, τι
όμορφο και καλό υπάρχει μου το στέλνεις. Πάντως, μη μου στέλνεις πια
εντομοκτόνο ­ δεν χρειάζεται τώρα. Στείλε μου μια λεμονίνη και μια
πορτοκαλίνη, θα ‘θελα και λίγα παξιμαδάκια γλυκανίσου. […]. Είναι απόγευμα
τώρα που σου γράφω. Σε λίγο θα καθίσω στην ακρογιαλιά και θα κοιτάω το
αγαπημένο μου Λαύριο…». (Αγαπημένο γιατί έμαθε ότι εκεί πήγε η αδελφή του
για να βλέπει, τουλάχιστον, τη Μακρόνησο, αφού δεν μπορούσε να δει τον ίδιο).

Άη Στράτης 19.8.50: «Λουλίτσα ­ αδελφούλα ­ μανούλα μου τι όμορφα που ‘ναι σαν
αγαπάς, σαν σε αγαπάνε ­ όλα τα ‘χεις ­ τίποτα δεν σου λείπει. Τι με ρωτάς
λοιπόν αγαπούλα τι μου χρειάζεται για το χειμώνα; Ποιος χειμώνας και ποια
λύπη; Τι; Αφού έχω εσένα ­ την αγάπη σου και την αγάπη μου ­ δεν μπορεί να μ’
αγγίξει χειμώνας. Τίποτα δεν μου χρειάζεται ­ τίποτα. Φιλιά – φιλιά – φιλιά.
Δώσε απ’ αυτά και στα παιδιά σου και στον άντρα σου. Γιάννης».

Άη Στράτης 10.11.50: «Είναι χειμώνας ­ ναι; ­ δεν ξέρω, δεν νιώθω, δεν κρυώνω,
όλα είναι ζεστά και φωτεινά με την αγάπη σου ­ όλα πρασινίζουν και
μπουμπουκιάζουν στην καρδιά μου. Βλέπω ένα σύννεφο ­ καλημέρα, του λέω, έχω
μιαν αδελφούλα, του λέω, και δεν φοβάμαι τη βροχή σου. Και το σύννεφο φεύγει
και μένω με το φως και με την αδελφούλα μου, να τη φιλάω πολύ, πολύ, πολύ και
τα παιδάκια της και το Βασίλη».

Λίγο αργότερα: «Α, Λουλίτσα μου ­ γιατί, μα γιατί ξοδεύεσαι τόσο πολύ ­ ω
αδελφούλα, πόσο με στεναχώρεσες ­ ναι, είχα πάλι τρία δέματά σου μαζεμένα ­ το
παλτό, ο φακός, το βούτυρο ­ Θε μου, πόσα πράγματα ­ μα γιατί λοιπόν αδελφούλα
τόσα έξοδα; Στ’ αλήθεια Λουλίτσα μου με πικραίνεις. Δεν μπορώ να σκέφτομαι πως
όλα αυτά τα αγαθά τα στερείσαι εσύ, τα στερείς από τα παιδάκια σου. Φτάνει».

«Το γκρινιάρικο το αδελφάκι σου που εσύ το ‘φτιαξες έτσι με τα πολλά σου χάδια».

25.12.50: «Χριστούγεννα αδελφούλα, Χριστούγεννα, να ‘σαι καλά καρδούλα μου, να
‘σαι χαρούμενη μονάκριβή μου αγάπη. Είναι ένα φως γύρω μας και μέσα μας, που
δεν στερεύει». […]. 14.1.51: «Κοιτάω από το παραθυράκι ένα γυμνό δέντρο και
ένα κομμάτι συννεφιασμένο ουρανό. Σε τούτο το μικρό τετράγωνο σαν να μαζεύτηκε
η θλίψη όλου του κόσμου. Σε σκέφτομαι, αδελφούλα, και γράφω στίχους, να
διαλύσω με την ποίηση και με την αγάπη σου τη λύπη του κόσμου. Και τα
καταφέρνω». […]. «… Κάνοντας την προσευχή μου φως, δεν χωράει εδώ μέσα η
σκιά ­ δεν μπορεί ν’ αραχνιάσει τις γωνιές της ψυχής ­ όχι, αδελφούλα, όχι ­
γιατί είναι το φως σου αδελφούλα και είναι το πουλί του στίχου που πίνει το
φως σου και κελαηδάει φως». Και μόνο γι’ αυτά τα γράμματα άξιζε να πάρει το
1979 το Νόμπελ.