Όλα γίνονται για τις εξετάσεις

Η αίσθηση που αποκομίζει κανείς σήμερα, μιλώντας με μαθητές του Λυκείου, είναι
ότι τα παιδιά έχουν ταυτίσει την έννοια της «παιδείας» με εκείνη των
«εξετάσεων».

Το παραδέχονται άλλωστε ανοικτά. Λένε πως «δεν μαθαίνουμε», αλλά
«εκπαιδευόμαστε στο να εξεταζόμαστε».

Ύστερα από όλα αυτά, δεν εκπλήσσεται κανείς όταν ακούει μια αριστούχο στη
δέσμη της μαθήτρια να καταστρώνει με θαυμαστή μεθοδικότητα τον τρόπο που θα
περάσει στο Πανεπιστήμιο. «Όχι σε μια χρονιά, αλλά σε δύο! Για ένα έχω το…
τακτικό πλεονέκτημα…».

Την ίδια αίσθηση βεβαιώνουν πως έχουν και οι καθηγητές. Τους ακούσαμε να
μιλάνε για ένα σύστημα Παιδείας… «εξεταστικο-κεντρικό». Καταλογίζουν πολλά
στην Παιδεία οι καθηγητές. Και είναι κατηγορηματικοί όταν λένε πως «υπό άλλες
συνθήκες θα παρουσιάζαμε κι άλλο πρόσωπο στην αίθουσα». Υπάρχουν όμως και οι
καθηγητές που «βαριούνται», όπως λένε οι μαθητές. Έτσι που, μέσα απ’ όλα αυτά,
να εδραιώνονται στην εκτίμηση των τελευταίων τα φροντιστήρια.

«Στο Λύκειο βλέπετε το μπάχαλο της Παιδείας σε όλο του το μεγαλείο»,
ξαναλένε οι μαθητές. Μερικοί από εμάς τα… παίρνουμε με τις κάθε λίγο και
λιγάκι αλλαγές». Άλλοι σκέφτονται «και τι μας νοιάζει;». Πάντως, είναι γεγονός
ότι στα μάτια των μαθητών «σκέτο το σχολείο δεν αρκεί». «Ούτε για να μάθεις,
αλλά ούτε και να περάσεις στις Πανελλαδικές». Εκτός βέβαια αν θέλει κάποιος να
πάρει απλώς μόνο το απολυτήριό του. «Έτσι αποδεχόμαστε την “παράλληλη παιδεία”
­ φροντιστήριο εννοούμε ­ ώστε βρέξει χιονίσει να έχουμε ολοκληρώσει την ύλη
και να πηγαίνουμε στο σχολείο απλώς για τις επαναλήψεις».

Σχολείο – φροντιστήριο. Στα μάτια των παιδιών το ένα συμπληρώνει το άλλο

«ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ είναι τι είδους πολίτες θέλουμε να βγαίνουν από τα σχολεία. Γιατί
το εκπαιδευτικό μας σύστημα, έτσι όπως το βιώνουμε τα τελευταία χρόνια, με τις
συχνές – πυκνές τροποποιήσεις που δέχεται, δείχνει να αποκτά ένα σαφή
προσανατολισμό. Ο οποίος δεν είναι άλλος από το να προετοιμάζει (μανατζάρει)
τους μαθητές για την τρίωρη διαδικασία των εισαγωγικών, στα ΑΕΙ, εξετάσεων».

Αυτά και άλλα πολλά σκέφτονται οι καθηγητές της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης,
όταν καλούνται να μιλήσουν για την εικόνα που παρουσιάζει σήμερα η Παιδεία
στην Ελλάδα. Πρόκειται, λένε, για μια πραγματικότητα, με πολλές και αρνητικές
παραμέτρους, «μέσα στις οποίες καλούμαστε να λειτουργήσουμε, χωρίς το
αποτέλεσμα ­ η γνώση που αποκομίζουν οι μαθητές ­ να είναι πάντα το επιθυμητό».

Ένας καθηγητής, για παράδειγμα της Φυσικής, μπορεί να διδάσκει και Αστρονομία.
Όταν παραδίδει το μάθημα δεν επιθυμεί να αρκείται σε όσα γράφει το βιβλίο,
αλλά θέλει να δείξει στους μαθητές και κάποιες διαφάνειες, να κεντρίσει το
ενδιαφέρον τους ακόμη περισσότερο. Αλλά ο κατάλληλος εξοπλισμός για τον σκοπό
αυτό συμβαίνει συχνά να μην υπάρχει. Όπως δεν υπάρχει κι εκείνος για τα
πειράματα στη Φυσική. Όμως δεν απογοητεύεται. Από την άλλη πλευρά, κάποιος
συνάδελφός του με το που μπαίνει στην αίθουσα εξετάζει με το καταλογάκι του
και στη συνέχεια προχωράει στην παράδοση του επόμενου κεφαλαίου. Διαδικασία,
καθ’ όλα προβλεπόμενη.

Η ΟΥΣΙΑ

Ένας άλλος καθηγητής προσπαθεί μέσα στην τάξη να κερδίσει το ενδιαφέρον και
του πιο «κακού» μαθητή για το σχολείο. Κάποιος άλλος, έχοντας απέναντί του 35
παιδιά, επιδιώκει «αναγκαστικά» να κάνει τους καλούς, ακόμη καλύτερους.

«Ο καθηγητής δεν μπορεί να λειτουργήσει αποσπασματικά από τη δομή του
σχολείου. Να αγνοήσει το πώς έχουν διαμορφωθεί οι διδακτικές ώρες, το πόσο
μπορεί να προσφέρει μέσα σε αυτές, το τι του παρέχει το ίδιο το σχολείο και η
υποδομή του, με πόσα παιδιά έχει να διδάξει μέσα σε μια αίθουσα». Ο κ. Τάσος
Σταυρόπουλος, φιλόλογος σε Λύκειο του Γέρακα Αττικής, διαπιστώνει πως το
εκπαιδευτικό σύστημα στη χώρα παραβλέπει την ουσία της Παιδείας και εξηγεί
ότι: «Τα πάντα γίνονται και λέγονται σε ό,τι έχει σχέση με την ώρα των
εξετάσεων. Αυτός ο συλλογισμός είναι λανθασμένος, αφού η βάση των πραγμάτων,
δηλαδή ο τρόπος μετάδοσης της γνώσης στο σχολείο και η βελτίωση των συνθηκών
που θα επιτρέψουν αυτό παρακάμπτονται».

Άποψη, η οποία βρίσκει σύμφωνους αρκετούς συναδέλφους του. Ένας από αυτούς, ο
κ. Δημήτρης Σπαντίδης, χημικός σε Λύκειο των Σπάτων, παρατηρεί πως «σήμερα το
σχολείο στην ουσία υποθάλπει μια αλυσιδωτή διαδικασία που μόνο παιδευτικό
χαρακτήρα δεν έχει. Όπως δηλαδή, το ενδιαφέρον για επιλεγμένα μαθήματα, οι
εξετάσεις επί εξετάσεων, ο στόχος της ξερής εισαγωγής στα ΑΕΙ, η εξασφάλιση
τέλος της εργασίας, όπως επιθυμούν οι γονείς. Σύγχυση του ρόλου της Πολιτείας,
με εκείνον της Παιδείας».

Η ΔΕΣΜΗ

Για πολλούς μαθητές του Λυκείου η συμμετοχή στα μαθήματα που δεν περιλαμβάνει
η δέσμη τους είναι τυπική. «Κάτι που συμβαίνει όμως ακόμη περισσότερο και με
τα μαθήματα στα οποία θα εξεταστούν για το Πανεπιστήμιο». Οι ελλείψεις στην
Παιδεία, λένε οι καθηγητές, έχουν άλλα επακόλουθα. Όπως η φροντιστηριακή
εκπαίδευση, «που δεν είναι συμπλήρωμα γνώσης», αλλά «εκπαίδευση για τις
εξετάσεις», η οποία είναι όμως «αναγκαιότητα στα μάτια των γονέων» και
φαντάζει σαν «ένας ακόμη λαχνός στη λοταρία των πιθανοτήτων της εισαγωγής στα ΑΕΙ».

Ο κ. Σταύρος Κωστόπουλος, φυσικός σε Λύκειο του Μαρκόπουλου λέει πως αν
«δώσεις κάτι παραπάνω στον μαθητή, θα λάβεις την απάντηση “όχι ευχαριστώ, αυτά
δεν εξετάζονται”», ενώ ο επίσης φυσικός σε Λύκειο της Παλλήνης κ. Θόδωρος
Αθανασόπουλος, προσθέτει ότι «η μετάδοση της γνώσης είναι δύσκολη και σε
κάποιους μαθητές ακόμη δυσκολότερη».

Επιπροσθέτως, «μέσα στο υπάρχον πλαίσιο λειτουργίας του σχολείου, και όπως
είναι σήμερα τα σχολεία, δεν μπορεί να ευδοκιμήσει η βοηθητική εσωτερική
διδασκαλία για κάποιους μαθητές».

Ο ίδιος υποστηρίζει όμως ότι ακόμη «και σε ένα σχολείο που θα λειτουργούσε με
διαφορετική δομή, με άλλους σκοπούς, τότε ακόμη και το εξάωρο των καθηγητών θα
μπορούσε να ανατραπεί με όφελος αντικειμενικό προς τον μαθητή». «Στην
περίπτωση αυτή» θα πει ο κ. Κωστόπουλος, «η αναγκαιότητα πραγματικής μάθησης
θα λάμβανε τη μορφή απαίτησης εκ μέρους των μαθητών, προς τους καθηγητές».

Νίκη Κυριακοπούλου: «Με 35 παιδιά στην αίθουσα τι μάθημα να γίνει; Γιατί λοιπόν “όχι” και σε κάποια σχολεία με διαφορετική επαγγελματική κατεύθυνση;»

ΜΑΘΗΤΕΣ και καθηγητές δείχνουν να είναι φέτος περισσότερο μπερδεμένοι από
ποτέ. Δεν είναι σίγουροι να απαντήσουν με σιγουριά πότε και αν θα ισχύσουν τα
όσα αναγράφονται στις εγκυκλίους. Τα παιδιά στην Α’ τάξη του Λυκείου δεν
ξέρουν πολλά για το καθεστώς των νέων βιβλίων, για το τι είναι τα νέα τεστ,
πώς τελικά «θα είναι το σύστημα, όταν θα έρθει η ώρα να δώσουμε εξετάσεις για
το Πανεπιστήμιο».

Ο καθηγητής Γιώργος Ηρακλέους κατανοεί εκ μέρους των παιδιών την έλλειψη
ενημέρωσης που προκαλούν οι ασυνεχείς αλλαγές. Ο Γιώργος Μαρδίκης, από το
Λύκειο Γκράβας, λέει ότι ο χώρος της Παιδείας αποτελεί «για την Πολιτεία το
πιο πρόσφορο έδαφος για πειραματισμούς». Ο κ. Ηρακλέους δεν δέχεται «την
αδιαφορία των παιδιών για τα αίτια αυτών των αλλαγών».

Η Μαρία Μανώλη αναφέρει ως παράδειγμα «τις παλινωδίες των υπευθύνων για το
Εθνικό Απολυτήριο» και λέει ότι «πλέον αδιαφορώ για όποια μεταρρύθμιση κάνουν
στο εξής», ενώ αισθάνεται τυχερή που μπορεί να πηγαίνει σε ένα καλό
φροντιστήριο, «όπου εκεί θα τελειώσω την ύλη μου, χωρίς να εξαρτώμαι από το αν
σήμερα θα κάνω πέντε ή έξι ώρες στο σχολείο, αν οι καθηγητές μου θα απεργήσουν
ή όχι».

Από την πρώτη τάξη του Λυκείου «βιώνουμε τον ανταγωνισμό που διαρκεί τρία
χρόνια». Και στο σημείο αυτό «το σύστημα αρχίζει να χωλαίνει». Η σκέψη των
παιδιών είναι πάντα προσανατολισμένη στο τι θα κάνουν μετά το Λύκειο. Μέσα από
τα λόγια τους φαίνεται ότι ακόμη και από τη Β’ Λυκείου έχουν αποφασίσει το πώς
θα διαβάζουν στην επόμενη τάξη, το αν θα επιδιώξουν να περάσουν στο
Πανεπιστήμιο με την πρώτη ή τη δεύτερη φορά, «ώστε να έχω περισσότερες
πιθανότητες επιτυχίας μπροστά στην υψηλότατη βαθμολογία που απαιτεί η σχολή
μου», κατά τη Νίκη Κυριακοπούλου. Ξέρουν επίσης τι προσφέρουν τα Ινστιτούτα
Επαγγελματικής Κατάρτισης, ενώ έχουν συζητήσει με τους γονείς τους, «εφόσον τα
οικονομικά της οικογένειας το επιτρέπουν», το ενδεχόμενο να φύγουν στο
εξωτερικό στην περίπτωση που δεν περάσουν σε κάποια σχολή, όπως λέει η Αργυρώ Λογοθέτη.

Αργυρώ Λογοθέτη: «Η τέχνη της αποστήθισης είναι ό,τι χρειάζεται για μια θέση στα ΑΕΙ»

«ΠΕΡΥΣΙ συνήθιζα να μαθαίνω απέξω την Ιστορία, ώστε να είμαι εξοικειωμένος με
τον τρόπο αποστήθισης που απαιτεί φέτος αυτό το μάθημα της δέσμης». «Όταν
βλέπω τους άλλους να πηγαίνουν φροντιστήριο, δεν μπορώ να μην πάω και εγώ.
Βλέπω τον διπλανό μου να “υπερτερεί”, σκέφτομαι ότι μένω πίσω, πως πρέπει εγώ
να περάσω στο ΑΕΙ, όχι αυτός!». Κάθε μαθητής θα μπορούσε να μιλάει ώρες για τα
όσα «στραβά» βιώνει κάθε ημέρα, στις τάξεις του Λυκείου. «Στις τρεις αυτές
τάξεις δηλαδή, που μπορείς να δεις το μπάχαλο της ελληνικής Παιδείας σε όλο
του το μεγαλείο». Οι απόψεις είναι πολλές και διαφορετικές. Έχουν όμως μια
κοινή αφετηρία. Ποια είναι αυτή; «Μα φυσικά ότι στο σχολείο παπαγαλίζουμε τη
γνώση, την κόβουμε και τη ράβουμε στα μέτρα των εκάστοτε εξετάσεων, αλλά ποτέ
δεν την κατανοούμε» Οι σκέψεις τους συμπίπτουν με εκείνες πολλών καθηγητών
τους. «Ένα εκπαιδευτικό σύστημα που κινείται γύρω από κάθε τι που αφορά τις
εξετάσεις, δεν μπορεί να έχει σχέση με τη μόρφωση. Ευνοεί έναν παράλογο
ανταγωνισμό, μια ξερή αποστήθιση για την αφομοίωση μιας ξερής θεωρίας. Άντε
μετά στα φροντιστήρια… Τρεις χρονιές χαμένες στον βωμό μιας τρίωρης διαδικασίας».

Η Αργυρώ Λογοθέτη είναι μαθήτρια στο 5ο Λύκειο Καλλιθέας. Έχει πολλά να πει
για την Παιδεία και πρώτα απ’ όλα για τις αλλεπάλληλες τροποποιήσεις που
δέχεται το «εκπαιδευτικό μας σύστημα, αλλαγές που, λίγη ευαισθησία να έχεις
επάνω σου, νιώθεις να ποδοπατείσαι». Η συγκεκριμένη μαθήτρια θεωρεί τον εαυτό
της τυχερό που φέτος στην τάξη της έχει δύο τρεις καθηγητές «που μπορούν με
δική τους θυσία να μου προσφέρουν αυτά που πρέπει πραγματικά το σχολείο να δίνει».

Ο συμμαθητής της, ο Βασίλης Ντούτσης είναι κατηγορηματικός όταν λέει πως το
σχολείο «πρέπει να μαθαίνει τον μαθητή να διαβάζει». «Εγώ προσωπικά, τέτοια
αίσθηση δεν έχω αποκομίσει». Στη συζήτηση παρεμβαίνει η Νίκη Λογοθέτη. Λέει
πως γνωρίζει «την πρακτική των καθηγητών να εξετάζουν, να παραδίδουν, να
γράφουν στο βιβλίο ύλης». «Δεν γελιέμαι, γνωρίζω πως πολλοί μαθητές
αποδέχονται μια τέτοια πρακτική. Είτε γιατί κυνηγούν το χαρτί του Λυκείου ώστε
να σπουδάσουν στο εξωτερικό, είτε γιατί οι γονείς τους πληρώνουν το
φροντιστήριο που θα τους καλύψει τα όποια κενά είτε γιατί, εν τέλει, όλοι οι
μαθητές δεν έχουν τις ίδιες αγωνίες».

ΤΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ μαθήματα, όχι μόνο στην τελευταία τάξη του Λυκείου αλλά και στις
δύο προηγούμενες, φαίνεται να μοιράζονται την ίδια όψη του ίδιου νομίσματος
που λέγεται Παιδεία.

Η απάντηση που ακούμε, ως προς τους λόγους για τους οποίους μια μειοψηφία
καθηγητών καταφεύγει σ’ αυτά, έχει να κάνει με τις οικονομικές απολαβές των
ίδιων των καθηγητών. «Ξέρετε πόσοι στρατιωτικοί κάνουν μια δεύτερη δουλειά,
πόσοι άλλοι εργαζόμενοι οδηγούν ταξί τα απογεύματα; Τι να κάνεις δηλαδή; Να
κλέψεις; Προσπαθείς να βρεις μια απασχόληση να τα βγάλεις πέρα. Και καλά αν
είσαι μόνος σου. Αν έχεις όμως και μικρά παιδιά;», αναρωτιέται ο φυσικός κ.
Γιάννης Κάνδιας.

Υπό άλλες συνθήκες, συμπληρώνει ο κ. Τάσος Σταυρόπουλος, κανένας καθηγητής δεν
θα ένιωθε την ανάγκη να κάνει ιδιαίτερα ή να δουλεύει παράλληλα σε κάποιο
φροντιστήριο.

Ο ίδιος προσθέτει: «Γιατί παρέχεται το ανάλογο δικαίωμα στους καθηγητές των
ιδιωτικών σχολείων, ενώ για τους συναδέλφους τους των δημοσίων, η ίδια
πρακτική θεωρείται ηθικά κατακριτέα;».

Πέραν αυτού, ο κ. Σταύρος Κωστόπουλος προχωρά στη διαπίστωση – «υποκρισία» ότι
στην «αγορά η μια διδακτική ώρα κοστολογείται 5.000 και 10.000 δραχμές, ενώ
στην αίθουσα του δημόσιου σχολείου 2.000 δραχμές». Από την άλλη πλευρά κανείς
δεν αμφισβητεί το γεγονός ότι οι γονείς επιδιώκουν να βοηθήσουν τα παιδιά
τους. Είτε με το να τους παρέχουν ιδιαίτερα μαθήματα είτε στέλνοντάς τα στο
φροντιστήριο.

«Πάμε πραγματικά στο φροντιστήριο για πολλούς λόγους. Αν ο πρώτος είναι ο
ανταγωνισμός με τα παιδιά που κάθονται στο διπλανό θρανίο, ο δεύτερος είναι η
απόφαση των γονέων», θα πει ο μαθητής Βασίλης Ντούτσης. Πάντως, οι καθηγητές
υποστηρίζουν ότι στο Λύκειο το ενδιαφέρον των γονέων για την πρόοδο των
παιδιών τους είναι μειωμένο συγκριτικά με το Γυμνάσιο.

«Πολύ περισσότερο στην τελευταία τάξη του Λυκείου, όπου έχουν την πεποίθηση
ότι οι ώρες του φροντιστηρίου θα καλύψουν την ελλιπή διδασκαλία του σχολείου.

Ο γονέας δεν έρχεται συχνά να δει τον καθηγητή. Αρκείται στην ενημέρωσή του
από τη βαθμολογία του ελέγχου στο τρίμηνο. Δεν έχει την ίδια αγωνία όπως όταν
το παιδί του πήγαινε στο Γυμνάσιο».