Παιχνίδι με τη δημιουργία

ΘΕΟΣ δεν παίζει ζάρια», είχε πει κάποτε ο Αϊνστάιν. Ο άνθρωπος έχει ωστόσο εδώ
και καιρό αρχίσει να παίζει ζάρια με τα έμβια πλάσματα της Δημιουργίας. Η
γενετική μηχανική τού επιτρέπει να αλλάζει τις ιδιότητες των οργανισμών και να
τις φέρνει στα μέτρα των επιδιώξεών του.

Τα πειράματα με το DNA, το μόριο στον πυρήνα των κυττάρων, όπου είναι
καταγραμμένες όλες οι πληροφορίες για το σύνολο των μορφολογικών των
βιολογικών χαρακτηριστικών ενός οργανισμού, δεν έμειναν για πολύ κλεισμένα στα
επιστημονικά εργαστήρια.

Πειραματική εισαγωγή γενετικά τροποποιημένων οργανισμών στο φυσικό περιβάλλον (έως Ιούνιο ’97)

Πολύ πριν από την «κλωνοποίηση» της γνωστής προβατίνας Ντόλι, οι επιστήμονες
έχουν εισάγει «γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς» στο περιβάλλον. Ο αριθμός
των «εκούσιων ελευθερώσεων», όπως αποκαλούνται οι ηθελημένες διοχετεύσεις
«τεχνητών» οργανισμών στο περιβάλλον, αποτελεί δείκτη μιας τεχνολογικής
προόδου που κινείται προς μια άκρως επικίνδυνη κατεύθυνση, από την οποία ίσως
δεν υπάρχει επιστροφή. Από τις 972 εκούσιες ελευθερώσεις γενετικά
τροποποιημένων οργανισμών που ανακοινώθηκαν επίσημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή
έως τον Ιούνιο του 1997, οι περισσότερες αφορούσαν πειραματικές καλλιέργειες
γενετικά τροποποιημένων φυτών. Το χαρακτηριστικό που συνήθως προσδίδεται
τεχνητά στους φυτικούς οργανισμούς είναι η αυξημένη ανθεκτικότητά τους στα
ζιζανιοκτόνα, τα έντομα και τις ασθένειες.

Με δείκτη τον αριθμό των «εκουσίων ελευθερώσεων» η Γαλλία είναι η χώρα που
κατέχει την πρώτη θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών που κινούνται στο ολισθηρό
μονοπάτι της εφαρμοσμένης βιοτεχνολογίας, έχοντας δηλώσει μέχρι στιγμής 284
τέτοιου είδους πειράματα. Ακολουθούν η Ιταλία με 154 και η Βρετανία με 142.

Στην Ελλάδα, οι πειραματισμοί με γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς στο
φυσικό περιβάλλον είναι στα σπάργανα (6 πειράματα), ενώ οι εμπορικές
καλλιέργειες μεταλλαγμένων φυτών απαγορεύονται. Μόνο η εταιρεία Zeneca πρόλαβε
να πάρει άδεια για την πειραματική καλλιέργεια μεταλλαγμένης τομάτας, πριν από
την απαγόρευση.

Σε ποιον ανήκει ένας γενετικά τροποποιημένος οργανισμός; Η μεταβολή του
γενετικού του υλικού αποτελεί «ευρεσιτεχνία» η οποία οφείλει ­ όπως όλες οι
ευρεσιτεχνίες ­ να προστατεύεται με ειδικό δίπλωμα. Και οι τροποποιήσεις του
ανθρώπινου γονιδιώματος, δηλαδή του συνόλου των γονιδίων και των χρωμοσωμάτων
που απαρτίζουν το κληρονομικό υλικό ενός ατόμου, θα πρέπει και αυτές να
πατεντάρονται, όπως και οι κλωνοποιημένες προβατίνες; Μέχρι στιγμής στο
Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας που εδρεύει στο Μόναχο της
Γερμανίας έχουν υποβληθεί γύρω στις 1.000 αιτήσεις για ανθρώπινα γονίδια, γύρω
στις 1.000 για γενετικά βελτιωμένα φυτά, 300 για νέου τύπου ζώα και περίπου
100 για θεραπευτικές και διαγνωστικές μεθόδους βασισμένες σε βιοτεχνολογικές
τεχνικές. Η κατοχύρωση των γενετικά τροποποιημένων Φρανκενστάιν προσκρούει σε
σοβαρά νομικά και ηθικά προβλήματα. Ωστόσο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε
εφέτος το καλοκαίρι, σε μεταλλαγμένη μορφή, το σχέδιο οδηγίας για την
κατοχύρωση δικαιωμάτων σε ζωντανούς οργανισμούς, το οποίο είχε απορρίψει δύο
χρόνια πριν.

Στις ΗΠΑ το έκριναν ασφαλές. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι επιστήμονες διατύπωσαν
τις επιφυλάξεις τους. Στο μεταξύ 30.000 τόνοι καλαμποκιού από την Αμερική
έμεναν αποθηκευμένοι στα σιλό της Αμβέρσας. Η καραντίνα είχε επιβληθεί γιατί
το εισαγόμενο καλαμπόκι περιείχε σε ποσοστό 1% μια γενετικά τροποποιημένη
ποικιλία, ανθεκτική στα ζιζανιοκτόνα. Πολλά από τα ερωτήματα των Ευρωπαίων
επιστημόνων έμειναν αναπάντητα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όμως ενέδωσε στις πιέσεις
των ΗΠΑ και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου και επέτρεψε την διάθεση του
επίμαχου καλαμποκιού στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η απειλή ενός εμπορικού πολέμου με
τις ΗΠΑ αποδείχθηκε ισχυρότερη από τους φόβους για τις μακροπρόθεσμες
επιπτώσεις στην υγεία του πληθυσμού. Οι μόνες χώρες που αντιστάθηκαν στην
εισαγωγή του ήταν η Αυστρία και το λιλιπούτειο Λουξεμβούργο.

Τον φετινό Σεπτέμβριο το φράγμα κατέρρευσε με τη μαζική εισαγωγή από τις
ΗΠΑ γενετικά τροποποιημένης σόγιας. Μεταλλαγμένες ποικιλίες καλαμποκιού,
βαμβακιού, τομάτας, ελαιοκράμβης πιέζουν για την εισαγωγή τους στην ευρωπαϊκή αγορά.