Η τύχη της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης στην Αν. Παιδεία

Η δεκαετία του ’80 χαρακτηρίστηκε από τη μεγάλη μεταρρυθμιστική προσπάθεια
στο χώρο αυτό, με την ψήφιση από τη Βουλή του νόμου πλαισίου για την Ανωτάτη
Παιδεία που υποσχόταν ουσιαστική επανάσταση στον τρόπο λειτουργίας των Πανεπιστημίων.

Ο ΝΟΜΟΣ πλαίσιο υλοποίησε και προσέφερε την αυτοδιοίκηση και την αυτοτέλεια
στα Ανώτατα Ιδρύματα. Όλα τα μέλη του διδακτικού προσωπικού απέκτησαν
ανεξαρτησία και αυτοδυναμία στη διδασκαλία και στην έρευνα, καθώς και δικαίωμα
στην εκλογή των επιστημονικών οργάνων που ασκούσαν παράλληλα και διοίκηση
(πρύτανης, πρόεδροι τμημάτων, διευθυντές τομέων). Την αυθεντία της έδρας
αντικατέστησε η έννοια του γνωστικού αντικειμένου, το οποίο θα επέτρεπε
ουσιαστικά να εκλεγούν περισσότεροι καθηγητές, οι οποίοι θα ήσαν πλήρως
εξειδικευμένοι και θα είχαν το βάθος γνώσης του γνωστικού τους αντικειμένου.

Στόχος ήταν η βαθιά και όχι η πλατιά και ρηχή γνώση. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο
νόμος πλαίσιο υποσχόταν έναν εκσυγχρονισμό με συνεχή ανανέωση του δυναμικού
του Πανεπιστημίου με νέους ανθρώπους και διαρκή εξέλιξη της γνώσης.

Η ΣΤΡΕΒΛΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ

Δυστυχώς, όμως, οι αποφάσεις που έλαβαν οι συνελεύσεις και οι τομείς των ΑΕΙ
της εποχής εκείνης ήταν αντίθετες με το επαναστατικό πνεύμα του νόμου. Οι
διάφορες συνελεύσεις και τομείς αντί να ζητήσουν και να απαιτήσουν την άρση
της μονιμότητας των ολίγων μονίμων της εποχής εκείνης, ζήτησαν μονιμότητα για
όλους και για όλα. Έτσι, ανέτρεψαν πλήρως τη διαρκή ανανέωση που υποσχόταν ο
νόμος πλαίσιο από τις πρώτες ήδη μέρες της εφαρμογής του.

Δυστυχώς, ο νομοθέτης του νόμου πλαισίου δεν είχε αντιληφθεί ότι ανέθετε την
εφαρμογή της μεταρρύθμισης σε όλους εκείνους, οι οποίοι είχαν ήδη επιλεγεί
επιμελητές και βοηθοί από το παλαιό σύστημα, δηλαδή ήσαν προϊόντα των
αδυναμιών του συστήματος που προσπαθούσε ο νόμος του να ανατρέψει.

Στην πραγματικότητα προέκυψε νεκρανάσταση του καθηγητή της «έδρας», έστω κι αν
νομικά η έδρα ήταν πλέον νεκρή.

Οι ομαδοποιημένοι πλέον καθηγητές εξελισσόμενοι δημοσιοϋπαλληλικά, όντες και
επιστημονικά ανασφαλείς, εστράφησαν ακόμα και κατά των συναδέλφων τους. Έτσι,
πολλά άξια στελέχη οδηγήθηκαν σε αδρανοποίηση ή ακόμα και αποχώρηση από τα
Πανεπιστήμια από τους ίδιους τους συναδέλφους τους.

Η ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ

Η εποπτεία της πολιτείας υπήρξε ανεπαρκής σε τέτοιο βαθμό, που τελικά να
επιτρέψει την υπονόμευση της μεταρρύθμισης.

Το μεγαλύτερο όμως αδιέξοδο δημιουργήθηκε από το ότι ενώ όλα αυτά ήσαν γνωστά
στους εκάστοτε υπουργούς Παιδείας, ουδείς κατόρθωσε παρά τις προσπάθειες να
υποστηρίξει ουσιαστικά το καταρρέον φιλόδοξο οικοδόμημα του νόμου πλαισίου και
να αποτρέψει την ισοπέδωση.

ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

Θα πρέπει να ληφθούν όλα εκείνα τα νομοθετικά μέτρα και να δοθούν όλα εκείνα
τα κίνητρα που θα εξασφαλίσουν στον πανεπιστημιακό καθηγητή την πλήρη και
αποκλειστική απασχόληση στα Πανεπιστήμια. Παράλληλα, όμως, θα πρέπει να
ακολουθήσουν ουσιαστικές νομοθετικές πρωτοβουλίες, οι οποίες θα πρέπει να
υποστηρίξουν το υπόβαθρο της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.

α Θα πρέπει να προβλεφθεί μέγιστος αριθμός φοιτητών ανά καθηγητή.

β Θα πρέπει μέσα από τα πανεπιστημιακά όργανα να γίνεται η πενταετής
τουλάχιστον αξιολόγηση του παραγόμενου εκπαιδευτικού και ερευνητικού έργου.

γ Θα πρέπει να κατοχυρωθεί απολύτως η αυτοτέλεια των καθηγητών όλων των
βαθμίδων στη διδασκαλία και στην έρευνα.

δ Το υπουργείο Παιδείας, εάν δεν διαθέτει αυτή τη στιγμή τις απαραίτητες
πιστώσεις, πρέπει να νομοθετήσει ρεαλιστικά κατά τέτοιο τρόπο που να στηρίξει
τη μεταρρύθμιση του νόμου πλαισίου. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να δεχθεί ως
μεταβατική διάταξη την ετεροαπασχόληση των πανεπιστημιακών με μία και μόνο
προϋπόθεση. Ο ετεροαπασχολούμενος θα πρέπει να ετεροαπασχολείται με
αντικείμενο μόνον αυτό που ασκεί και εντός του Πανεπιστημίου ως καθηγητής.

Η μη αναγνώριση των αδυναμιών της πραγματικότητας θα οδηγήσει μακράν των
στόχων του νόμου πλαισίου, με αποτέλεσμα να ενισχυθεί η παραοικονομία και
παράλληλα η αναξιοπρέπεια του πανεπιστημιακού δασκάλου, που είναι δυστυχώς
ορατή σήμερα σε άλλους τομείς του δημοσίου βίου (υγεία κ.λπ.). Η επέκταση του
φαινομένου αυτού και στο χώρο της Ανωτάτης Παιδείας θα της επιφέρει το καίριο
θανατηφόρο πλήγμα.

ε Τέλος, το υπουργείο Παιδείας οφείλει να επιχειρήσει την επανάσταση, δηλαδή
να εισαγάγει εφεξής την μη μονιμότητα των πανεπιστημιακών σε όλες τις
καθηγητικές βαθμίδες. Η πενταετής ανανέωση των συμβάσεών τους θα προϋποθέτει
πάντα θετική κρίση με βάση την παραγωγή ουσιαστικού ερευνητικού και διδακτικού
έργου. Έτσι, η ελεύθερη προκήρυξη κάθε πανεπιστημιακής θέσεως ανά 5ετία να
αντικαταστήσει τη λέξη «εξέλιξη» χωρίς συναγωνισμό. Παράλληλα, εξυπακούεται
ότι για τους υπηρετούντες πανεπιστημιακούς θα πρέπει να διασφαλισθεί η
εθελουσία συνταξιοδότησή τους με βαθμολογικά και υλικά κίνητρα.

Αυτή είναι η ιστορική πρόκληση και η μεγάλη απόφαση για το υπουργείο Παιδείας,
η οποία και θα κρίνει ιστορικά την τύχη της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης στην
Ανωτάτη Παιδεία. Ο Πρωθυπουργός και ο υπουργός Παιδείας ως πανεπιστημιακοί
είναι γνώστες των θεμάτων αυτών, ενώ είναι από όλους αποδεκτό ότι έχουν
άριστες προθέσεις. Είναι βέβαιο ότι μπορούν να κερδίσουν τη μάχη των
ασκουμένων πιέσεων.

Ο Δ. Κρεμαστινός είναι Αν. Καθηγητής Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών,
τ. υπ. Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.