ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΑΡΣΕΝΗΣ «Η αξιολόγηση δεν τιμωρεί ­ κυρίως επιβραβεύει»

Με ένα βιβλίο του καθηγητή Παπαζάχου για τους σεισμούς ανοιχτό επάνω στο
γραφείο του ­ έτσι τον βρήκαμε να μας περιμένει για τη συνέντευξη, το δεύτερο
μέρος τής οποίας δημοσιεύουμε σήμερα ­ ο υπουργός Παιδείας κ. Γεράσιμος
Αρσένης δεν κρύβει ότι το τελευταίο διάστημα εντρυφεί από προσωπικό ενδιαφέρον
στο δυσάρεστο αυτό φαινόμενο της φύσης και στις ελληνικές του πτυχές. Με μιαν
ευαισθησία, όπως λέει, ακόμη και σε ανεπαίσθητους για τον μέσο άνθρωπο
σεισμούς ­ Κεφαλονίτης ων ­ δεν προβλέπει ωστόσο σεισμό από τις αντιδράσεις
των εκπαιδευτικών στη μεταρρύθμιση που επιχειρεί στον χώρο της Παιδείας. Και
αυτό γιατί πιστεύει ότι «η ιδέα της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης έχει
ωριμάσει». Εκτιμά ότι στην προσπάθειά του αυτή θα έχει συμμάχους και την
κοινωνία και τη νεολαία και τους εκπαιδευτικούς, «οι οποίοι ­ όπως τονίζει ­
στη μεγάλη τους πλειοψηφία θα στηρίξουν τη μεταρρύθμιση, γιατί και αυτοί
θέλουν να αναβαθμισθεί ο εκπαιδευτικός και κοινωνικός τους ρόλος». «Δεν
κατηγορώ τους συνδικαλιστές, όταν εκφράζουν τον φόβο τους προς το καινούργιο»,
τονίζει ο κ. Αρσένης. Και επισημαίνει: «Έχουν και αυτοί υποχρέωση να
προστατεύσουν τις δυνάμεις τους από αυθαιρεσίες και ακρότητες. Και είναι λίγο
δύσπιστοι και θα έλεγα και κάπως εθισμένοι στη λειτουργία ενός κακώς κειμένου
συστήματος. Νομίζω όμως ότι όσο περνάνε οι ημέρες και οι εβδομάδες και οι
μήνες θα πειστούν και αυτοί ότι το σύστημα αυτό δίνει προοπτική και δεν θα
θελήσουν να γίνουν οι εκφραστές της οπισθοφυλακής μιας παρωχημένης παιδείας,
αλλά θα θελήσουν να πάνε επικεφαλής μιας παρέμβασης για την παιδεία, που έχει
προοπτική, για την παιδεία του 21ου αιώνα. Πιστεύω ειλικρινά ότι αλλάζοντας το
κλίμα μέσα στην κοινωνία, μέσα στους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, θα αλλάξει
και η αντίδραση των συνδικαλιστικών ηγεσιών».ΕΝΤΟΝΕΣ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΕΣ εκφράζονται
από τους εκπαιδευτικούς για τον τρόπο με τον οποίον θα αξιολογούνται. Πολλοί
παραλληλίζουν κατά κάποιο τρόπο το Σώμα των 400 αξιολογητών με τους αθανάτους
της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής (ΔΟΕ).

«Οι αθάνατοι της ΔΟΕ μάς έδωσαν τους Ολυμπιακούς Αγώνες το 2004. Εγώ δεν λέω
ότι οι 400 θα μας δώσουν το νέο σύστημα Παιδείας το 2004. Αλλά για το σύστημα
της αξιολόγησης θα πρέπει να μιλήσουμε ειλικρινά.

Είναι λογικό ένα σύστημα που δεν έχει δεχτεί αξιολόγηση δεκαετίες τώρα, να
αντιμετωπίζει με δέος τη διαδικασία της αξιολόγησης. Και θα πρόσθετα κι ένα
σύστημα το οποίο έχει ακόμα τη μνήμη της καταπίεσης του επιθεωρητισμού, που
ίσχυσε στη χώρα μας πριν από το ’74, να αντιδρά με κάποια ανησυχία. Εμείς
όμως, όταν μιλάμε για αξιολόγηση, μιλάμε για κάτι τελείως διαφορετικό.

Εάν το υπάρχον σύστημα είχε πείρα αξιολόγησης και οι διευθυντές, οι
προϊστάμενοι γραφείων, οι σχολικοί επιθεωρητές είχαν αναδειχθεί μέσα από μία
μακρόχρονη διαδικασία αξιολόγησης των ίδιων, θα ήταν πιθανόν η αξιολόγηση, η
οποία θα σταματούσε μόνο στην αξιολογητική έκθεση του διευθυντή, του
προϊσταμένου γραφείου, του σχολικού συμβούλου, να ήταν μια αρκετά σημαντική
βάση για την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού.

Το σύστημα όμως δεν έχει εμπειρίες στην ίδια την αξιολόγηση. Και εγώ δεν θα
απέκλεια πιθανότητα αυθαιρεσίας και από τον ίδιο τον διευθυντή και από τον
σχολικό σύμβουλο και από τον προϊστάμενο γραφείου. Γι’ αυτό, παράλληλα με αυτή
τη διοικητική δομή, χρειάζεται και ένα ανεξάρτητο μάτι, που θα παρατηρεί αυτή
τη λειτουργία της αξιολόγησης και θα κάνει και τις δικές του παρατηρήσεις.
Αυτό το Σώμα των αξιολογητών, πρώτα απ’ όλα, είναι ένα Σώμα που προέρχεται από
το εκπαιδευτικό σύστημα.

Γιατί προϋπόθεση για τον διορισμό τους, είναι τουλάχιστον η 12ετής
εκπαιδευτική προϋπηρεσία στην Πρωτοβάθμια, Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ή και στο
Πανεπιστήμιο. Οι αξιολογητές αυτοί παρακολουθούν τη λειτουργία των σχολείων
και σ’ αυτά τα πλαίσια την απόδοση των εκπαιδευτικών.

Κάνουν τις παρατηρήσεις τους, δεν είναι οι τελικοί κριτές. Αυτοί μεταφέρουν
τις απόψεις τους είτε μέσω του συμβουλίου στον υπουργό για διορθωτικές
κινήσεις που μπορεί να γίνουν, για τα σχολεία στα αστικά κέντρα, για τη
λειτουργία των σχολείων, για τα κτιριακά προβλήματα, για τα προγράμματα
σπουδών και για καθηγητές, και μπορούν να παραπέμψουν συγκεκριμένα ζητήματα
στο Πειθαρχικό Συμβούλιο.

Στον νόμο που περάσαμε, δεν προσδιορίσαμε όλες τις λεπτομέρειες της
διαδικασίας της αξιολόγησης. Είπαμε ότι αυτές οι λεπτομέρειες θα
προσδιοριστούν με προεδρικό διάταγμα και όχι γιατί εμείς δεν είμαστε σαφείς
στο τι πρέπει να γίνει, αλλά γιατί θέλουμε να έχουμε και τις απόψεις των
εκπαιδευτικών φορέων.

Επαναλαμβάνω, για μιαν ακόμα φορά, ότι η αξιολόγηση θα βοηθήσει το
εκπαιδευτικό σύστημα και τον εκπαιδευτικό στην αναβάθμισή του. Η αξιολόγηση
δεν είναι για να τιμωρεί. Η αξιολόγηση είναι κυρίως για να επιβραβεύει.

Πώς θα βγάλουμε τους μελλοντικούς διευθυντές και τα καλά στελέχη της
εκπαίδευσης, αν δεν έχουμε ένα καλό σύστημα αξιολόγησης; Αξιολόγηση, η οποία
θα έχει όλες τις εγγυήσεις, ότι δεν θα υπάρξει αυθαιρεσία και ότι
προστατεύεται ο εξεταζόμενος;.

ΕΡ.: Ο «κακός εκπαιδευτικός» θα φεύγει από το εκπαιδευτικό σύστημα;

ΑΠ.: Εάν οι εκθέσεις το απαιτούν, θα πηγαίνει στο Πειθαρχικό Συμβούλιο. Αν
στοιχειοθετούνται απολύτως λόγοι, φυσικά θα απολύεται.

Βέβαια εάν η απόλυση είναι όχι για πλημμέλημα ή παραβίαση του
Δημοσιοϋπαλληλικού Κώδικα και ο άνθρωπος ο οποίος θέλει να δουλέψει, νομίζω
ότι το Δημόσιο θα πρέπει να του προσφέρει μία εναλλακτική απασχόληση. Εγώ θα
είμαι σύμφωνος με αυτήν την άποψη, αλλά όπως σας είπα δεν έχει προβλεφθεί.
(Σ.σ.: η απορρόφηση στον δημόσιο τομέα σε προσωποπαγείς θέσεις προβλέπεται με
νόμο για πανεπιστημιακούς, οι οποίοι κρίνονται αρνητικά για εξέλιξη και
υποχρεούνται να εγκαταλείψουν το Πανεπιστήμιο).

«Εκπαίδευση» και για τους γονείς

ΑΥΤΗ ΕΔΩ η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση αφορά, όσο ποτέ άλλοτε καμία άλλη, τους γονείς.

ΕΡ.: Σεμινάρια «αντοχής και προσαρμογής» στους γονείς θα κάνετε;

ΑΠ.: Θίγετε ένα θέμα που είναι πάρα πολύ σοβαρό. Ο ανταγωνισμός δεν μπαίνει
από τα παιδιά. Μπαίνει από τους γονείς. Επειδή, όμως, το υπουργείο Παιδείας
δεν μπορεί να ασχοληθεί με τη μετεκπαίδευση των γονέων, μπορούμε να κάνουμε
κάτι άλλο. Νομίζω ότι μπορούμε να τους εμπλέξουμε σοβαρά στο θέμα του
επαγγελματικού προσανατολισμού.

Αυτή η ιδέα της οικογένειας ότι σώνει και καλά το παιδί τους πρέπει να είναι
φωστήρας και να πάει στην καλύτερη σχολή του Πανεπιστημίου, να πάρει το
δίπλωμα, για να δοξαστούν οι ίδιοι, πρέπει να τελειώσει.

Να αφήσουν το παιδί να αναπτυχθεί ελεύθερα και το σύστημα πρέπει να το
βοηθήσει να πάει μπροστά, μέχρις εκεί όπου το ίδιο θέλει να πάει και μπορεί.
Αυτό δεν είναι θέμα εκπαίδευσης. Είναι θέμα ανασφάλειας. Κι αυτό πρέπει να το ξεπεράσουμε.

Ο κ. ΑΡΣΕΝΗΣ γνωρίζει πολύ καλά ότι η κατάργηση της επετηρίδας διορισμών
πλήττει κυρίως μια μεγάλη κατηγορία εκπαιδευτικών, τους αναπληρωτές, οι οποίοι
«έφθασαν στη βρύση, αλλά δεν θα πιουν νερό».

«Ήταν ένα αναγκαίο βήμα η κατάργηση της επετηρίδας. Γνωρίζω ότι πολλοί ήταν
κοντά στο κόψιμο του νήματος. Δεν μπορούν να παραμεριστούν. Γι’ αυτό, εμείς
προβλέπουμε μία πενταετή μεταβατική περίοδο, όπου στα επόμενα πέντε χρόνια
πάνω από το 40% των προσλήψεων θα είναι από την επετηρίδα», επισημαίνει ο
υπουργός Παιδείας. Και εξηγεί:

«Εμείς, με πολύ συντηρητικές προβλέψεις και χωρίς ιδιαίτερη αύξηση του
πληθυσμού των εκπαιδευτικών, αλλά λαμβάνοντας υπόψη τη μεγάλη αποχώρηση
εκπαιδευτικών που θα γίνει τα επόμενα 3-4 χρόνια, βλέπουμε ότι θα πρέπει να
προσλάβουμε τουλάχιστον 25.000 εκπαιδευτικούς μέσα στην πενταετία. Το 40%
είναι 10.000, άρα 10.000 θα πάρουμε από την επετηρίδα. Αυτοί, λοιπόν, οι
οποίοι είχαν προγραμματίσει ή περίμεναν να διοριστούν τα επόμενα 3-4 χρόνια,
θα διοριστούν.

Τώρα, από αυτούς που είναι γραμμένοι στην επετηρίδα και πρόκειται να
διοριστούν, η εμπειρία μας λέει ότι το 90% είναι αναπληρωτές. Άρα, από τους
10.000, τουλάχιστον 9.000 θα είναι αναπληρωτές. Εάν λάβουμε υπόψη ότι έχουμε
αυτό τον χρόνο πάλι πολλούς αναπληρωτές στις 6.500 των εκπαιδευτικών που
διορίσαμε και προσθέσουμε και αυτές τις 9.000, θα μας μείνουν κάπου
3.000-4.000 αναπληρωτές, οι οποίοι στο τέλος της πενταετίας θα είναι αδιόριστοι.

Κοιτάξτε, όμως, εάν στο 60%, δηλαδή στις 12.500 που θα πάρουν μέρος στον
διαγωνισμό, ας πούμε ότι ένα 30% των αναπληρωτών θα πετύχει στον διαγωνισμό,
θα έχουμε και υπερπροσφορά θέσεων για τους αναπληρωτές.

Γιατί το λέω αυτό; Γιατί στις Γενικές Εξετάσεις που προβλέπουμε, δίνουμε μόρια
για την εκπαιδευτική εμπειρία των αναπληρωτών. Έτσι, ένας αναπληρωτής ο
οποίος, επί παραδείγματι, δίδαξε 5 χρόνια ως αναπληρωτής καθηγητής και στον
διαγωνισμό πήρε βαθμό 15, με τα μόρια της εκπαιδευτικής του πείρας μετατρέπει
αυτό τον βαθμό σε 16,5. Αυτό είναι μια σημαντική προώθηση και νομίζω ότι μ’
αυτό τον συνδυασμό της επετηρίδας και της προνομιακής, αν θέλετε, μεταχείρισης
των αναπληρωτών στους διαγωνισμούς, θα απορροφηθεί αν όχι όλος ο αριθμός, ο μεγαλύτερος.

Τώρα, υπάρχουν και κάποιες περιπτώσεις ειδικοτήτων, ιδίως στα ΤΕΛ κ.λπ. Εδώ
θέλω να δώσω τη διαβεβαίωση ότι κανείς δεν θα χάσει τη δουλειά του. Μέσα σ’
αυτό το σχολικό έτος ’97 θα κάνουμε τις αναδιαρθρώσεις, οι οποίες χρειάζονται
στο σχολικό μας σύστημα, για να τοποθετηθούν οι εκπαιδευτικοί εκεί που θα τους χρειαστούμε».

ΣΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ πόσο αξιοκρατικό και αδιάβλητο θα είναι το νέο σύστημα διορισμών
των εκπαιδευτικών, ο κ. Αρσένης απαντά ότι πρόκειται για το ίδιο σύστημα το
οποίο εφαρμόζεται στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και εξηγεί:

«Ζητάμε δηλαδή από τους υποψήφιους εκπαιδευτικούς να έχουν το απαραίτητο
σχετικό πτυχίο Πανεπιστημίου, να έχουν πιστοποιητικό διδακτικής επάρκειας, που
θα δίδεται από τα Πανεπιστήμια και το οποίο εμπεριέχει μαθήματα σε
Ψυχοπαιδαγωγική, αλλά και πρακτική άσκηση στα μαθήματα και συμμετοχή σε
εξετάσεις σε μια σειρά από μαθήματα, τα οποία θα αφορούν στο μάθημα το οποίο
θα διδάξουν, στην οργάνωση της τάξης και του σχολείου και στα θέματα της
ψυχολογίας και παιδικής αγωγής.

Αυτές οι εξετάσεις θα γίνονται πανελλαδικά, υπό την εποπτεία μιας ανεξάρτητης
αρχής που είναι το ΑΣΕΠ, και θα είναι όσο αδιάβλητες είναι και οι εξετάσεις
που γίνονται και για τους δικαστικούς και για τους άλλους. Αυτά είναι και τα
συστήματα που ισχύουν και στις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Προσωπικά, θα ήθελα να έκανα και ένα επόμενο βήμα. Θα ήθελα να συμπλήρωνα
αυτές τις εξετάσεις με μια προσωπική δημόσια συνέντευξη, αλλά πιστεύω ότι
είναι ένα προχωρημένο βήμα, δεδομένης της αξιοπιστίας της λειτουργίας των
θεσμών στον τόπο μας, και το φυλάω για μια πρόταση που ίσως εφαρμοστεί
αργότερα, ύστερα από μερικά χρόνια.

Πάντως, με τις αδιάβλητες εξετάσεις, τα πτυχία και τις γνώσεις που
απαιτούνται, νομίζω ότι θα μπει νέο δυναμικό αίμα στο εκπαιδευτικό μας σύστημα
και θα το αναβαθμίσουμε. Σημειώστε δε ότι μ’ αυτό το σύστημα των εξετάσεων δεν
αποκλείουμε έναν νέο ή μία νέα που έχει πανεπιστημιακές, μεταπανεπιστημιακές
σπουδές, που θέλει να διδάξει, να συγκριθεί με τους άλλους και να κριθεί με το
σύστημα των διαγωνισμών».

ΟΧΙ μόνον εκπαιδευτικό, αλλά «και πολύ δυνατό κοινωνικό περιεχόμενο»
εμπεριέχει, κατά τον κ. Αρσένη, ο θεσμός του ολοήμερου Νηπιαγωγείου και του
ολοήμερου Δημοτικού σχολείου:

«Πρώτα απ’ όλα για το Νηπιαγωγείο. Πολλά πράγματα στην παιδική ηλικία
στραβώνουν, πριν τα παιδιά πάνε στο σχολείο.

Είναι καλό τα παιδιά, ιδίως τα παιδιά στα αστικά κέντρα, να μαθαίνουν να
συνυπάρχουν με άλλα παιδιά, να μαθαίνουν να συνεργάζονται και να ετοιμάζονται
για τη σχολική ηλικία.

Το ολοήμερο Νηπιαγωγείο, που έχουμε υπόψη μας, δεν είναι ένα πάρκινγκ που
αφήνεις τα παιδιά, για να πας να δουλέψεις.

Είναι ένας χώρος δημιουργικός, που θα βοηθήσει το παιδί, βοηθώντας ταυτόχρονα
και τις εργαζόμενες οικογένειες. Αρχίζουμε με 162 Νηπιαγωγεία, τα οποία θα
λειτουργήσουν φέτος.

Το ολοήμερο σχολείο ετοιμάζει το παιδί για το μάθημα της επόμενης ημέρας και
του αναπτύσσει και μία σειρά από άλλα ενδιαφέροντα, τα οποία δεν καλύπτονται
στα μαθήματα του ωρολόγιου προγράμματος.

Νομίζω ότι η δημιουργική δουλειά που μπορεί να γίνει στα ολοήμερα σχολεία,
μετά τις σχολικές ώρες, θα είναι κάτι σημαντικό για την ανάπτυξη της
προσωπικότητας του παιδιού, αλλά και μια σημαντικότατη προσφορά στα εργαζόμενα
ζευγάρια.

Και ας μην ξεχνάμε ότι στα αστικά κέντρα, για να αντιμετωπίσουμε τις βιοτικές
μας ανάγκες, το ζευγάρι πρέπει να εργαστεί. Αυτά τα έξοδα πρέπει να
καλύπτονται από το υπουργείο Παιδείας».

ΕΡ.: ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ πλέον πως «ό,τι γράφει δεν ξεγράφει» πάνω στο
Απολυτήριο, σε συνδυασμό με τις συνεχείς εξετάσεις και τα
τεστ, δεν νομίζετε ότι θα γεμίσει με υπέρμετρο άγχος τα παιδιά;

ΑΠ.: Αυτό πρέπει να το σπάσουμε. Στο παιδί πρέπει να πούμε ότι η χαρά της
μάθησης ξαναγυρίζει στο σχολείο. Τίποτα δεν είναι κλειστό μπροστά του. Είναι
μια παιδεία ανοιχτών θυρών. Όλα μπορούν να διορθωθούν στη ζωή, να ξεχάσει την
αποστήθιση, την παπαγαλία και το ρουσφέτι.

ΕΡ.: Στην επιχειρούμενη ριζική μεταρρύθμιση στο εκπαιδευτικό μας σύστημα
θα υπάρξει χώρος για ιδιωτικά Πανεπιστήμια;

ΑΠ.: Το Σύνταγμά μας δεν επιτρέπει τη λειτουργία ιδιωτικών Πανεπιστημίων στην
Ελλάδα. Και η πρόθεση της κυβέρνησης, όπως ξέρετε, είναι να μην αναφερθεί σε
αυτό το θέμα στην επιδιωκόμενη αναθεώρηση του Συντάγματος. Άρα, δεν θα έχουμε
λειτουργία ιδιωτικών Πανεπιστημίων στην Ελλάδα.

ΕΡ.: Ωστόσο, κατά καιρούς έχουν γίνει συζητήσεις για
ίδρυση Πανεπιστημίων μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα από
δήμους, νομαρχίες κ.λπ.

ΑΠ.: Πρώτα απ’ όλα πρέπει να πω ότι το Σύνταγμα δεν απαγορεύει λειτουργία
Πανεπιστημίων από Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου. Αλλά έχουμε τόσα πράγματα
να κάνουμε για να στήσουμε σωστή υποδομή στην Τοπική Αυτοδιοίκηση Α’ και Β’
βαθμού, που εγώ δεν θα συμβούλευα κανέναν να αρχίσει από τα Πανεπιστήμια. Εν
πάση περιπτώσει, δεν θα τα έβλεπα ως υπουργός Παιδείας θετικά.