Διαφάνεια και μέτρα κατά της διαφθοράς

«ΕΥΘΥΝΑ» στο αρχαίο αττικό δίκαιο σήμαινε ότι όλοι οι χειριστές της εξουσίας
ήταν υπεύθυνοι και με τη λήξη της θητείας τους εμφανίζονταν υποχρεωτικά
ενώπιον των «λογιστών» και «συνηγόρων», όπου λογοδοτούσαν για τη διαχείριση
του δημοσίου χρήματος.

Η αναγκαιότητα μιας ανάλογης ρύθμισης κατέστη και σε μας περισσότερο από
προφανής πριν από λίγα μόλις χρόνια, όταν η αποκάλυψη της διαφθοράς στην
πολιτική ζωή προσέλαβε διαστάσεις που παρ’ ολίγον να οδηγήσουν σε ολική ρήξη
και κατάρρευση του πολιτικού συστήματος της χώρας. Η μεγάλη «νοθεία» που
συντελείται στις μέρες μας, είναι η αλλοίωση και η παραμόρφωση της λαϊκής
έκφρασης μέσω του «πολιτικού χρήματος». Δηλαδή, η εκλογή και η ανάδειξη
ανθρώπων στα δημόσια αξιώματα με βάση το χρήμα και όχι τις ικανότητες και την
προσφορά τους στα κοινά. Με το χρήμα όλα αγοράζονται στην εποχή μας. Αν όμως
αγοράζεται και η δημοκρατία, τότε διαφθείρεται και παρακμάζει.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται η λήψη μέτρων για την προάσπιση της διαφάνειας
και την καταπολέμηση της διαφθοράς στη διοίκηση, στην πολιτική και στην
οικονομία. Οι περιστάσεις ίσως απαιτούν ακόμα και τη θέσπιση ενός «ιδιώνυμου»
εγκλήματος πολιτικής διαφθοράς για τους πόρους και τις δαπάνες των κομμάτων
και των πολιτικών στο κεντρικό και το τοπικό επίπεδο, τον έλεγχο του αθέμιτου
πλουτισμού και του «πόθεν έσχες» όσων κατέχουν δημόσια αξιώματα, και ο
καταλογισμός όχι μόνο πολιτικών, αλλά και αστικών και ποινικών ευθυνών στους
διαχειριστές της δημόσιας περιουσίας.

Παράλληλα, θα έπρεπε να προβλεφθεί στο Σύνταγμα η σύσταση μιας ανεξάρτητης
ελεγκτικής αρχής (Επιτροπή Εκλογικών Δαπανών και Πολιτικών Χρηματοδοτήσεων), η
οποία να προσδιορίζει τα όρια των εκλογικών δαπανών και να ελέγχει συστηματικά
και αμερόληπτα την τήρησή τους, καθώς και να επιβάλει τις σχετικές κυρώσεις
στους παραβάτες, όπως, λ.χ., η έκπτωση από το αξίωμά τους εκείνων που πράττουν
ή και συντελούν στο αδίκημα του αθέμιτου πολιτικού ανταγωνισμού.

Επιβάλλεται ακόμα ο έλεγχος, επίσης από ανεξάρτητη αρχή, στις προμήθειες και
τα δημόσια έργα, στους πόρους και τις δαπάνες των ΟΤΑ, καθώς και άλλων
δημοσίων οργανισμών και επιχειρήσεων, που διαχειρίζονται δημόσιο χρήμα.

Τέλος, αλλ’ όχι έλασσον, είναι πια καιρός να επιβληθεί και να εφαρμοστεί στην
πράξη το «ασυμβίβαστο» της βουλευτικής ιδιότητας με άλλα επαγγέλματα και
δραστηριότητες, όπως, λ.χ., του επιχειρηματία, του γιατρού, του δικηγόρου και
του ιδιοκτήτη ή μέλους διοίκησης των ΜΜΕ.

Το τελευταίο κείμενο που έγραψε ο Καρυωτάκης, λίγο πριν πεθάνει, έφερε τον
τίτλο «Ανάγκη Χρηστότητος». «Το πνεύμα της εποχής», έγραφε εκεί ο ποιητής, «­
ύλη και βία – πληροί τους θαλάμους των υπουργείων. Ο εις μετά τον άλλον οι
ευσυνείδητοι υπάλληλοι υποχωρούν ή υποκύπτουν εις την διαφθοράν. Σπασμωδικαί
ενέργειαι, αντιφατικαί αποφάσεις, υπό την πίεσιν σήμερον του ενός και αύριον
του άλλου ισχυρού, ατελεύτητος σειρά χαριστικών πράξεων, διασπάθισις του
δημοσίου χρήματος, ιδού το σύνηθες περιεχόμενον της κρατικής επιταγής». Είναι
ίσως λυπηρό ότι 70 χρόνια αργότερα τα λόγια αυτά διατηρούν την επικαιρότητά
τους και εξακολουθεί να υπάρχει η ίδια πάντα ανάγκη χρηστής διοίκησης. Πόσα
άλλα χρόνια πρέπει, άραγε, να περιμένουμε ώστε η λειτουργία του πολιτικού
συστήματος να καταστεί πιο διαφανής και ακέραιη, κι εκείνοι που θα έρθουν
ύστερα από εμάς να μη λένε τα ίδια πάλι λόγια;

Ο Αντώνης Μακρυδημήτρης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.