ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το σχολικό βιβλίο ως όπιον

Οι Γενικές Εξετάσεις, που μόλις τελείωσαν

και που προσπάθησα τους μηχανισμούς του μαϊμουδισμού τους να περιγράψω την
προηγούμενη φορά, οφείλουν κυρίως το αδιέξοδό τους

στο φασιστικό ένα και μοναδικό εγχειρίδιο. Έως το 1936 το σχολικό βιβλίο
προτείνεται από τους εκδότες και εισάγεται στα σχολεία με εγκριτική πράξη του
υπουργείου Παιδείας. Δηλαδή το υπουργείο Παιδείας περιγράφει την ποιότητα και
τα όρια της διδακτικής ύλης, θέτει τις επιστημονικές και παιδαγωγικές
προδιαγραφές και οι εκδότες απευθύνονταν σε έγκριτους συγγραφείς παιδαγωγούς
να ανταποκριθούν στην πρόκληση συγγραφής ενός σχολικού εγχειριδίου, ρισκάροντας.

Κάθε εκδότης έθετε το πόνημά του υπό την κρίση του ειδικού συμβουλίου του
υπουργείου. Έτσι, πολύ συχνά, έως το 1936 κυκλοφορούσαν δύο και τρία και
τέσσερα σχολικά εγχειρίδια που κάλυπταν την ίδια ύλη και απευθύνονταν σε
δασκάλους και μαθητές που δίδασκαν και διδάσκονταν σε μια συγκεκριμένη τάξη.
Ένα τέτοιο βιβλίο π.χ. ήταν τα περίφημα «Ψηλά βουνά» του Ζαχαρία Παπαντωνίου.

Δηλαδή, για να πούμε τα πράγματα με τ’ όνομά τους, οι εκδότες διαγωνίζονταν
δημόσια με μόνο κριτήριο την ποιότητα της πρότασής τους. Τα σχολικά συμβούλια,
οι σύλλογοι καθηγητών, οι γενικές επιθεωρήσεις επέλεγαν το βιβλίο που
θεωρούσαν παιδαγωγικώς κατάλληλο για τους συγκεκριμένους μαθητές και τη στάθμη τους.

Αυτό εξάλλου γίνεται παντού στον κόσμο. Αυτό γίνεται και με τα εγχειρίδια που
τα παιδιά μας χρησιμοποιούν (κατόπιν επιλογής των δασκάλων τους) για να μάθουν
μια ξένη γλώσσα. Ιδού, λοιπόν, η απόδειξη. Έλληνες μαθητές προσέρχονται για
εξετάσεις στα Γερμανικά, Γαλλικά, Αγγλικά και ανταποκρίνονται στις απαντήσεις
τους, έχοντας ασκηθεί με βιβλία διαφορετικών εκδοτικών οίκων.

Είναι άκρως διδακτικό π.χ. να θαυμάζει κανείς τις διαφορετικές μεθόδους που
προτείνουν για την ίδια ύλη ο Hatier, ο Gallimar κ.λπ., η οποία ύλη από
διαφορετικό δρόμο εξασφαλίζει στους υποψηφίους επιτυχία στο Μπακαλορεά.

Όλα τα Ελληνόπουλα που έχουν Προφίσιενσι, έχουν ετοιμασθεί από τουλάχιστον
τέσσερις διαφορετικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις της απαιτητής ύλης, που
καλύπτουν ισάριθμα εγχειρίδια Άγγλων (και Ελλήνων) εκδοτών.

Τι συνέβη όμως το 1936. Η χρονιά αυτή δεν ήταν αποφράδα μόνο για τη
Δημοκρατία, αλλά εξακολουθητικά αποφράδα για την εκπαίδευση. Το καθεστώς της
4ης Αυγούστου κατελύθη με τον θάνατο του Μεταξά και την Κατοχή, αλλά ο θεσμός
που εισήγαγε η φασιστική νοοτροπία στην εκπαίδευση διαρκεί έως σήμερα.

Το 1936, η μεταξική δικτατορία ίδρυσε τον Οργανισμό Εκδόσεως Σχολικών Βιβλίων
και βεβαίως καθιέρωσε το μοναδικό, επίσημο, κρατικό σχολικό εγχειρίδιο. Ο
θεσμός φαίνεται πως βόλευε όλες τις μεταπολεμικές, συντηρητικές, αλλά και
προοδευτικές κυβερνήσεις, αφού μ’ αυτόν διοχέτευαν στη σχολική πράξη την
επίσημη ιδεολογία και την κυρίαρχη και αυταρχική και ως εκ τούτου δογματική
εκπαιδευτική πολιτική.

Θέλετε χειροπιαστό παράδειγμα; Θα μπορούσε έστω το ένα βιβλίο να προκρίνεται
κατόπιν διαγωνισμού από πληθώρα προτάσεων. Όχι! Ανατίθεται. Ο εκάστοτε
υπουργός και από το 1964 το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο αναθέτει σε ένα πρόσωπο της
απολύτου επιλογής του να συγγράψει ένα εγχειρίδιο που θα καλύπτει μια
προδιαγεγραμμένη ύλη. Συμβαίνει βέβαια να απορρίπτεται το πόνημα, όταν για μια
σειρά λόγους δεν καλύπτει τις παιδαγωγικές ή τις ιδεολογικές προδιαγραφές.
Τότε ανατίθεται η συγγραφή σε άλλον. Έτσι, λοιπόν, κατευθυνόμενη η σχολική ύλη
φθάνει με τη μορφή ενός μοναδικού εργαλείου στη σχολική πράξη. Και δεν
συμβαίνει ούτε ό,τι ισχύει με τα φάρμακα (φάρμακο ψυχής δεν είναι το βιβλίο;).
Δεν εισάγεται αυτό το ένα, έστω πειραματικά, για έναν χρόνο ώστε να μελετηθεί
η μεθοδολογική του αποτελεσματικότητα, ώστε, αν χρειαστεί, να βελτιωθεί. Όχι.
Τυπώνεται και πάει μια πρωία Σεπτεμβρίου στα σχολεία και ο ανύποπτος δάσκαλος
οφείλει αβοήθητος να το διδάξει. Και κανείς δεν τον ρωτά πώς τα βγάζει πέρα.
Αυτό το φαρμάκι, λοιπόν, υποχρεούται να καταπιεί ο μαθητής και να το
παπαγαλίσει ακρίτως.