Έξι αινίγματα ζητούν λύση

Ανοίγει αύριο η αυλαία των απευθείας συνομιλιών Κληρίδη-Ντενκτάς στη Νέα Υόρκη
­ με το χάσμα απόψεων μεταξύ των δύο πλευρών να είναι τέτοιο, ώστε να μην έχει
επιτευχθεί καν το «κοινό έδαφος» για τις συναντήσεις των ηγετών των δύο
κοινοτήτων της Κύπρου.

ΑΥΤΟ ΔΕΝ σημαίνει βέβαια ότι τα Ηνωμένα Έθνη δεν θα προσπαθήσουν να βρουν τη
«μέση οδό», η οποία βασίζεται στις έως τώρα διαπραγματεύσεις. Η χαρτογράφηση
του διαπραγματευτικού τοπίου έχει ως εξής:

1 ΕΔΑΦΙΚΟ Η επιστροφή εδαφών που κατέλαβαν οι Τούρκοι στη διάρκεια της
εισβολής είναι ουσιαστικής σημασίας για την ελληνοκυπριακή πλευρά. Μόλις
πρόσφατα ο υπουργός Εξωτερικών κ. Κασουλίδης είπε ότι έχουν ετοιμαστεί
εναλλακτικά σενάρια στο εδαφικό που επιτρέπουν στα 2/3 των προσφύγων, δηλαδή
σε περίπου 110 χιλιάδες, να επιστρέψουν στα σπίτια τους υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση.

Η ελληνοκυπριακή πλευρά επιμένει σε ποσοστό 25% για τους Τουρκοκυπρίους, όπως
είχε αποδεχθεί ο Μακάριος, και ζητεί τροποποιήσεις του λεγόμενου χάρτη Γκάλι
που προέβλεπε ποσοστό 28,2% για τους Τουρκοκυπρίους, κυρίως στις περιοχές
Αμμοχώστου, Μόρφου και Κυθρέας.

Ούτε όμως ο Ντενκτάς αποδέχεται το χάρτη Γκάλι και το ποσοστό που δίνει στους
Τουρκοκυπρίους, και ζητεί τουλάχιστον κάτι περισσότερο από το 29%. Οι
συμβιβαστικές προσπάθειες σύγκλισης αναμένεται να κινηθούν περί την ελαφρά
μείωση του 28,2% του χάρτη Γκάλι, ώστε να μπορούν να επιστρέψουν αν όχι τα 2/3
πάντως αρκετοί πρόσφυγες.

2 ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ Ο Ντενκτάς τοποθετεί στην κορυφή των διεκδικήσεών του την
αναγνώριση χωριστής κυριαρχίας στο ψευδοκράτος του, πράγμα που σημαίνει ότι σε
αυτό παραμένει το λεγόμενο «κατάλοιπο εξουσίας». Η χωριστή κυριαρχία ανοίγει
βεβαίως και το δρόμο προς τη συνομοσπονδία.

Η ελληνοκυπριακή πλευρά, θέλοντας να διαφυλάξει την ενότητα του κράτους,
επιμένει στη μία και ενιαία κυριαρχία, ώστε το «κατάλοιπο εξουσίας» να
παραμένει στο ενιαίο κράτος. Στο παρελθόν έχουν προταθεί φράσεις όπως «η
κυριαρχία πηγάζει από τους δύο λαούς ή τις δύο κοινότητες».

Μια συμβιβαστική πρόταση που υπάρχει από πλευράς Ηνωμένων Εθνών, χωρίς να
είναι η μόνη, είναι να μη γίνει καθόλου αναφορά στο θέμα αυτό και να γίνει στο
κείμενο της συμφωνίας λεπτομερειακή και σαφής καταγραφή των εξουσιών των δύο
καντονίων και της κεντρικής κυβέρνησης.

Αν πάντως η τουρκοκυπριακή πλευρά αποδεχθεί την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση,
τότε θα διευκόλυνε την ελληνοκυπριακή πλευρά στο θέμα αυτό.

3 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑ Η ελληνοκυπριακή πλευρά αναγνωρίζει την ισότητα των
δύο ομόσπονδων μερών, αλλά αυτό δεν σημαίνει αριθμητική ισότητα εκπροσώπησης
των δύο πλευρών στα διάφορα όργανα. Αντίθετα ο Ντενκτάς επιμένει και στην
πολιτική ισότητα των δύο μερών και στην αριθμητική ισότητα εκπροσώπησης, κάτι
που είναι αντίθετο και με τις συμφωνίες του 1960.

Η μέση οδός στα διαπραγματευτικά σενάρια είναι η αναγνώριση της πολιτικής
ισότητας των δύο ομόσπονδων μερών και η ενισχυμένη αριθμητική εκπροσώπηση των Τουρκοκυπρίων

4 ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ/ΑΣΦΑΛΕΙΑ Η ελληνοκυπριακή πλευρά επιδιώκει αλλαγή των
εγγυήσεων του 1960. Δεν αναγνωρίζει «μονομερές δικαίωμα επέμβασης» όπως είχε
επικαλεσθεί η Τουρκία για να εισβάλει στην Κύπρο. Επιθυμεί διεύρυνση των
εγγυήσεων από το Συμβούλιο Ασφαλείας. Προτείνει επίσης την
αποστρατιωτικοποίηση του νησιού. Δέχεται πολυεθνική δύναμη με την αποχώρηση
των τουρκικών στρατευμάτων κατοχής.

Μαζί με το θέμα της χωριστής κυριαρχίας οι εγγυήσεις της Τουρκίας και το
«μονομερές δικαίωμα επέμβασης» είναι πρωταρχικός στόχος του Ντενκτάς. Μόνο
έτσι διασφαλίζονται οι Τουρκοκύπριοι, λέει.

Στα συμβιβαστικά σενάρια περιλαμβάνεται η παράλληλη ισχύς των συμφωνιών του
1960 και ενός νέου κύκλου εγγυήσεων που θα θέτει περιοριστικά πλαίσια στο
«μονομερές δικαίωμα επέμβασης».

5 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΕΣ Η ελληνοκυπριακή πλευρά υποστηρίζει πλήρη και
χωρίς όρους ισχύ των ελευθεριών διακίνησης, εγκατάστασης και απόκτησης
περιουσίας, αλλά ο Ντενκτάς επιδιώκει οι ελευθερίες αυτές να υπόκεινται στους
περιορισμούς που θα αποφασίζουν τα ομόσπονδα κράτη.

Η προτεινόμενη σύγκλιση προβλέπει ισχύ των βασικών ελευθεριών σε επίπεδο
διακήρυξης και ταυτόχρονα μεταβατικές διατάξεις που θα επιτρέπουν
παρεκκλίσεις. Προβλέπεται ακόμα χρονοδιάγραμμα πλήρους αποκατάστασης των
ελευθεριών αυτών.

6 ΠΡΟΕΔΡΙΑ Ο Ντενκτάς, επικαλούμενος τη χωριστή κυριαρχία και την
πολιτική ισότητα στο «συνεταιρισμό», όπως τον αποκαλεί, διεκδικεί
εναλλασσόμενη προεδρία του ομοσπονδιακού κράτους, μια δηλαδή θητεία η Κύπρος
να έχει Έλληνα πρόεδρο και μία Τούρκο. Η ελληνοκυπριακή πλευρά το απορρίπτει
αλλά μεσολαβητές, όπως ο κ. Χάνεϊ, έχουν κάνει σκέψεις ακόμα και για μετατροπή
του πολιτεύματος από Προεδρική Δημοκρατία σε Κοινοβουλευτική Δημοκρατία με
πρόεδρο και πρωθυπουργό για να λύσουν το πρόβλημα.

Ποτέ προηγουμένως στα χρόνια που διέρρευσαν από την τουρκική εισβολή τόσες
πολλές χώρες και σε τόσο υψηλό επίπεδο δεν έχουν αναμειχθεί στις διπλωματικές
προσπάθειες να λυθεί το Κυπριακό, όπως στη μεγάλη πρωτοβουλία που
εγκαινιάζεται αύριο το μεσημέρι στο Τράουμπεκ της Νέας Υόρκης με τον πρώτο
γύρο των συναντήσεων Κληρίδη – Ντενκτάς.

Από την άλλη όμως κανείς δεν έχει αυταπάτες ότι μπορεί σύντομα να επιτευχθεί
μια συμφωνία, γι’ αυτό και τα Ηνωμένα Έθνη, αλλά και ο «μάγος» Χόλμπρουκ και ο
πολύς σερ Ντέιβιτ Χάνεϊ, δεν χάνουν ευκαιρία να τονίζουν, προετοιμάζοντας έτσι
και τους άμεσα ενδιαφερομένους και την κοινή γνώμη ότι αυτή η προσπάθεια θα
είναι μακρόχρονη.

ΜΕ ΑΜΟΙΒΑΙΑ κατανόηση και με εποικοδομητικό και ειρηνικό διάλογο πρέπει να
επιλυθούν τα θέματα που αφορούν τα ζωτικής σημασίας συμφέροντα της Τουρκίας
στο Αιγαίο.

Αυτό υποστήριξε ο νέος πρωθυπουργός της Τουρκίας, Μεσούτ Γιλμάζ,
παρουσιάζοντας τις προγραμματικές του δηλώσεις στην τουρκική Εθνοσυνέλευση.

Για το Κυπριακό, ο κ. Γιλμάζ είπε πως είναι «εθνική μας υπόθεση», ενώ
υπογράμμισε ότι «θα συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε την Τουρκική Δημοκρατία της
Βόρειας Κύπρου (ΤΔΒΚ) σε κάθε τομέα». Πρόσθεσε δε ότι «η κυβέρνησή μας έχει
την επίγνωση ότι η Κύπρος έχει ζωτική σημασία όχι μόνο για την ΤΔΒΚ αλλά και,
από πλευράς ασφάλειας, για την Τουρκία» και ότι «η σημασία αυτή έχει αυξηθεί».

«ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ»

Την ίδια στιγμή, σε νέες προκλητικές δηλώσεις, δύο μέρες πριν από το
«ραντεβού» της Νέας Υόρκης, προέβη χθες ο Μπουλέντ Ετζεβίτ.

Μιλώντας σε συνεδρίαση του κόμματός του, ο αντιπρόεδρος της τουρκικής
κυβέρνησης είπε πως το αυτοανακηρυχθέν τουρκοκυπριακό κράτος πρέπει να
εξακολουθήσει να υπάρχει στη Βόρεια Κύπρο.

«Η ύπαρξη της ΤΔΒΚ αποτελεί εγγύηση και υποχρέωση για την ασφάλεια της
Τουρκίας» είπε ο κ. Ετζεβίτ ­ προσθέτοντας πως «ορισμένες δυνάμεις σχεδιάζουν
να πιέσουν τον κ. Ντενκτάς για να κάνει παραχωρήσεις. Όμως εκείνος και η
Τουρκική Δημοκρατία είναι αποφασισμένοι να εξουδετερώσουν αυτήν την πίεση».

*Άλλο ρεπορτάζ στη σελίδα 43