Τσαγάκια… για τον καρκίνο

Ανακοινώσεις «μέτρων» στην Ελλάδα έχουν μια πολύ κακή προϊστορία: ουδέποτε
εφαρμόζονται ή εφαρμόζονται ανεπαρκώς. Τα «μέτρα» εξαγγέλλονται, επεξηγούνται
με σοβαροφάνεια και «λογικότητα» και, φυσικά, πάντα με γνώμονα το καλό του
πληθυσμού. Όμως, αμέσως μετά «τροποποιούνται», μειώνονται, εξασθενούν και από
αυτό που απομένει εφαρμόζεται τελικά το 1/4 (συνήθως το μέρος που δεν ενοχλεί
κανέναν και επομένως δεν ωφελεί και κανέναν)..ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ, επίσης, των
διαφόρων κυβερνητικών «μέτρων» είναι η πλήρης απουσία έγκαιρης πληροφόρησης
των ενδιαφερομένων (Ταμείων, ιατρικών και φαρμακευτικών συλλόγων), με σύνηθες
αποτέλεσμα αφενός μεν τις αντιδράσεις τους, αφετέρου δε την έλλειψη
απαραίτητης προετοιμασίας εφαρμογής και κυρίως ελέγχου. Έτσι προγραμματίζεται
στην Ελλάδα η αποτυχία κάθε «μέτρου». Σε αυτό είμαστε ασυναγώνιστοι.

Λίστα ιδιοσκευασμάτων που παραδόθηκε σε αγροτικό γιατρό από εμπορικό αντιπρόσωπο και αναφέρει τα % σε δραχμές που θα παίρνει ο γιατρός για κάθε κουτί του συνταγογραφούμενου ιδιοσκευάσματος!

Η επιτυχία των μέτρων βασίζεται στην αναγνώριση των αιτίων, τα οποία καλούνται
να αντιμετωπιστούν με τα εξαγγελθέντα μέτρα. Τα μεγάλα κόστη φαρμάκων για τα
Ταμεία δεν προέρχονται (σε πρώτη γραμμή) μόνο από τις αδικαιολόγητες τιμές
τους. Η βασική αιτία είναι η υπερσυνταγογράφηση από τους γιατρούς. Και αιτία
της υπερσυνταγογράφησης είναι η ιατρική συμπεριφορά αρκετών γιατρών.

Η υπερσυνταγογράφηση περιλαμβάνει:

* Χορήγηση φαρμάκων που διεθνώς θεωρούνται αναποτελεσματικά.

* Χορήγηση υπερβολικών ποσοτήτων.

* Χορήγηση χωρίς να υπάρχει ιατρικός, επιστημονικός λόγος.

* Χορήγηση χωρίς να δοκιμαστούν άλλοι τρόποι θεραπείας, πολύ πιο
αποτελεσματικοί, όπως, π.χ., η δίαιτα και η αλλαγή τρόπου ζωής σε υπέρταση ή διαβήτη.

Ποια είναι τα αίτια της συγκεκριμένης υπερσυνταγογραφικής συμπεριφοράς αρκετών γιατρών;

* Οι εταιρείες προσφέρουν ποσοστά για κάθε συνταγή (διανέμουν και σχετικές
λίστες, βλέπε δημοσιευόμενη λίστα!) ή ταξίδια και άλλα καταναλωτικά αγαθά.

* Οι εταιρίες αποπροσανατολίζουν τους γιατρούς με διαφημιστικά φυλλάδια,
πληρωμένες μελέτες επιτυχιών, κατευθυνόμενες διαλέξεις κ.λπ.

* Η πανεπιστημιακή εκπαίδευση προωθεί τη (λανθασμένη) άποψη περί παντοδυναμίας
των φαρμάκων, ενώ ταυτόχρονα αποσιωπά ή δεν τονίζει τις βλάβες που προέρχονται
από αυτά.

* Η συνταγή υποκαθιστά κατά σημαντικό μέρος (φυσικά χωρίς επιτυχία) την
έλλειψη ιστορικού, κλινικής εξέτασης και συνομιλίας με τον ασθενή (χρονοβόρες συνήθειες…).

Η υπερσυνταγογραφία δεν είναι της τάξης του 10%-20%. Τα ποσοστά, σύμφωνα με
μελέτες του Εργαστηρίου Φαρμακολογίας, πρέπει να κυμαίνονται άνω του 40% και
σε μερικές κατηγορίες φαρμάκων (αναλγητικά, αντιβιοτικά) άνω του 60%. Άλλωστε,
προ ημερών, ο υφυπουργός Υγείας, γιατρός Μ. Σκουλάκης, αναφέρθηκε στη
σκανδαλώδη υπερσυνταγογραφία του Δημοσίου. Αποδεικτικοί, επίσης, είναι οι
προϋπολογισμοί των διαφόρων Ταμείων, των οποίων τα έξοδα για φάρμακα διαφέρουν
έντονα μεταξύ τους (γιατί, εφόσον η Ιατρική είναι μία;).

ΑΜΦΙΒΟΛΙΕΣ

Για τη νέα λίστα φαρμάκων του υπουργείου γεννώνται οι εξής αμφιβολίες:

Το πρώτο ερώτημα: Το κράτος υποτίθεται ότι ενδιαφέρεται για την υγεία
των πολιτών. Επομένως, η βασική αιτία για τον περιορισμό της
υπερσυνταγογράφησης φαρμάκων θα έπρεπε να είναι οι βλάβες υγείας που
αναμφισβήτητα δημιουργούνται από την κατάχρηση φαρμάκων και όχι η (θεμιτή)
μείωση των εξόδων! Το κράτος έχει λάθος προτεραιότητες σε σχέση με την υγεία
των πολιτών του και εύλογα δημιουργεί δυσπιστία.

Δεύτερο ερώτημα: Γιατί δεν διαμαρτύρονται οι βιομήχανοι, όχι μόνο τώρα
αλλά και προ έτους, όταν η λίστα ετοιμαζόταν; Αυτό μπορεί να σημαίνει: η λίστα
θα είναι ανώδυνη ή η λίστα δεν θα εφαρμοστεί τελικά ή η λίστα θα εφαρμοστεί
αλλά δεν θα ελέγχεται η εφαρμογή της (όπως τόσα και τόσα στην Ελλάδα) ή
υπάρχουν άλλοι τρόποι αντιμετώπισης της μείωσης κερδών.

Τρίτο ερώτημα: Γιατί το υπουργείο δεν πληροφόρησε με στοιχεία τα
Ταμεία, τους ιατρικούς συλλόγους και τους φαρμακοποιούς, ζητώντας ταυτόχρονα
και τις απόψεις τους; Γιατί δεν έχει, επίσημα, ανακοινώσει το υπουργείο τα
κριτήρια επιλογής ουσιών και ιδιοσκευασμάτων εκτός από τα (ασαφή) οικονομικά
κριτήρια; Για να πάρουν θέση τα Ταμεία είναι απαραίτητο να γνωρίζουν επακριβώς
τα κριτήρια επιλογής ουσιών και ιδιοσκευασμάτων. Καλά, δεν γνωρίζει το
υπουργείο ότι για να εφαρμοστεί η λίστα και, το κυριότερο, για να ελέγχεται η
εφαρμογή της, χρειάζεται ολόκληρη καινούργια λογιστική; Πώς θα το
αντιμετωπίσουν αυτό μικρά Ταμεία;

Τέταρτο ερώτημα: Η λίστα είναι κρατική. Το ίδιο το κράτος, όμως,
εγκρίνει, μέσω ΕΟΦ, τα φάρμακα. Πώς θα είναι δυνατόν το κράτος να εγκρίνει
κυκλοφορία και μετά να μην εγκρίνει την εγγραφή της ουσίας στη λίστα; Αυτό
ονομάζεται κρατική σχιζοφρένεια.

Πέμπτο ερώτημα: Η λίστα θα είναι υποχρεωτική για όλα τα Ταμεία. Νομικά
(Κοινοτικό Δίκαιο) δεν γνωρίζουμε αν είναι δυνατόν. Στη Γερμανία τη λίστα δεν
τη συντάσσει το κράτος, αλλά ασφαλιστικά ταμεία. Είναι αποδεκτό το κράτος να
επιβάλει λίστα σε Ταμεία, των οποίων τα οικονομικά δεν έχει αναλάβει (π.χ. τραπεζών);

Έκτο ερώτημα: Με ποιες κυρώσεις και μηχανισμούς ελέγχου θα επιβάλλονται
μέτρα, εάν δεν εφαρμόζεται η λίστα από κάποιον γιατρό; Κυρώσεις δεν
ανακοινώθηκαν και αυτό μας κάνει φιλύποπτους. Ας θυμηθούμε το ΕΣΥ, όπου
απαγορευόταν η διατήρηση ιατρείου χωρίς να καθορίζονται κυρώσεις, επομένως
χωρίς ποτέ να τιμωρηθεί γιατρός για διατήρηση παράνομου ιατρείου (τα οποία
βρίθουν σήμερα σε όλη την Ελλάδα).

Έβδομο ερώτημα: Πιστεύει σοβαρά το υπουργείο ότι το ΚΕΣΥ, που δεν
προφταίνει να ασχοληθεί με βασικά προβλήματα υγείας, θα ασχολείται με
συνταγούλες γιατρών και το κατά πόσο το φάρμακο Χ ήταν ή δεν ήταν
αναντικατάστατο; Δηλαδή, για να συνεχίσουμε, θα υπάρχουν αναντικατάστατα (;)
φάρμακα, που δεν θα περιλαμβάνονται στη λίστα; Η πορτούλα αυτή (στο ΙΚΑ είχε
εφαρμοστεί με ολέθρια αποτελέσματα), όπως άλλωστε και κάθε «εξαίρεση», στην
Ελλάδα, σε νόμους, θα οδηγήσει στην κατάργηση του μέτρου από «μάγκες γιατρούς».

ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ

Έστω… Θα μειώσει η λίστα το κόστος τελικά;

Όχι. Για τους εξής λόγους, που εκφράζονται με το ακόλουθο σενάριο:

1. Η λίστα εφαρμόζεται. Ας υποθέσουμε ότι εφαρμόζεται και καλά. Αυτό θα
οδηγήσει, στην αρχή, σε μείωση της συνταγογραφίας, ιδιαίτερα σε μείωση ακριβών φαρμάκων.

2. Γιατροί, βιομήχανοι και φαρμακοποιοί διαπιστώνουν μείωση κερδών.

3. Οι εταιρείες αρχίζουν να πιέζουν τους γιατρούς και να χορηγούν
αυξημένα «κίνητρα συνταγογραφίας» (βλέπε αρχή κειμένου). Η πίεση αυτή θα
εξασκείται κυρίως σε γιατρούς με μεγάλη διακίνηση (Ταμείων, εξωτερικών
ιατρείων νοσοκομείων). Η πίεση αυτή θα γίνεται προς υπερσυνταγογράφηση
φαρμάκων της λίστας, επομένως χωρίς δυνατότητα παρέμβασης Ταμείων!

4. Ταυτόχρονα, οι βιομήχανοι (και φαρμακοποιοί) θα θέσουν σε κίνηση
μηχανισμούς δυσφήμησης της λίστας (όπως ακριβώς και στο ΙΚΑ: «η λίστα περιέχει
φτηνά φάρμακα», «η λίστα είναι για τους φτωχούς», «τα φάρμακα της λίστας δεν
είναι τα καλύτερα», κ.λπ.). Έτσι μειώνεται η διάθεση του κράτους να επιβάλει
την εφαρμογή της και να την ελέγχει και η λίστα ατονεί (πολύ συνηθισμένη
ιστορία στην Ελλάδα).

5. Οι γιατροί, ύστερα από μια περίοδο αδράνειας, αρχίζουν και πάλι να
υπερσυνταγογραφούν, τώρα πλέον νόμιμα από τα φάρμακα της λίστας. Τα κόστη των
Ταμείων και οι βλάβες στον πληθυσμό ξανααυξάνονται!

Θα επέλθει, δηλαδή, μια μετατόπιση της συνταγογραφίας από τα μέχρι σήμερα
υπερσυνταγογραφούμενα φάρμακα (αναποτελεσματικά, ακριβά) στα φάρμακα της
λίστας, όπου η μειωμένη τιμή θα αντιρροπείται με αυξημένη συνταγογράφηση.
Υπάρχει δηλαδή και πιθανότητα οι ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων και οι
βλάβες υγείας του πληθυσμού να αυξηθούν πάνω από το ποσοστό που προϋπήρχε της λίστας.

Τα υπουργεία προσπαθούν να πολεμήσουν έναν από τους καρκίνους της ελληνικής
ιατρικής με τσαγάκια. Ούτε καν με ασπιρίνη…

Ο Ι. Στ. Παπαδόπουλος είναι Αναπληρωτής Καθηγητής του Εργαστηρίου
Φαρμακολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.