Ο Σαρωνικός σώθηκε…

Βιολογικός καθαρισμός. Τα οφέλη του είναι περισσότερα στον εσωτερικό Σαρωνικό από ό,τι στη Δυτική Λεκάνη, εξηγεί η κ. Ιωάννα Σιώκου Φράγκου, βιολόγος του ΕΚΘΕ

Ο Σαρωνικός αλλάζει… πρόσωπο αργά αλλά σταθερά, χάρη στον βιολογικό
καθαρισμό που λειτουργεί εδώ και τρία χρόνια στην Ψυττάλεια.

ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ φάση λειτουργίας η επίδρασή του στο οικοσύστημα του κόλπου
δεν επιφυλάσσει ιδιαίτερες εκπλήξεις. Οι επιπτώσεις του όμως είναι θετικότερες
νότια της Ψυττάλειας από ό,τι στη Δυτική Λεκάνη.

Οι μετρήσεις του Εθνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών, που έχουν ξεκινήσει από τη
δεκαετία του ’70, μπορεί να μην είναι τόσο πλήρεις όσο θα έπρεπε, όπως οι
επιστήμονες παραδέχονται, όμως μπορούν να δώσουν αξιόπιστες ενδείξεις για την
εξέλιξη του Σαρωνικού.

«Σε γενικές γραμμές ο Σαρωνικός δεν είναι μια περιοχή με μεγάλη ρύπανση και
σίγουρα δεν πεθαίνει. Τα νερά ανανεώνονται συνεχώς και οι ρύποι διαχέονται.
Πρόκειται για ιδιαίτερα πλούσιο κόλπο σε αριθμό θαλάσσιων ζώων και φυτών και
με υψηλό αριθμό ειδών ψαριών σε σύγκριση με άλλους κόλπους. Τα προβλήματα από
τη ρύπανση εντοπίζονται σε συγκεκριμένες περιοχές (Ανατολική Ελευσίνα,
Κερατσίνι, Ψυττάλεια)», τονίζει η κ. Ιωάννα Σιώκου-Φράγκου,
βιολόγος-ωκεανογράφος, ερευνήτρια στο ΕΚΘΕ, που συμμετέχει στη μελέτη του Σαρωνικού.

ΒΑΘΙΑ ΝΕΡΑ

Ο κόλπος χωρίζεται στον εσωτερικό Σαρωνικό, που ορίζεται από τις νότιες ακτές
της Σαλαμίνας, τις βόρειες ακτές της Αίγινας και τις δυτικές ακτές της
Αττικής, στον δυτικό, που εκτείνεται ως τις ακτές της Επιδαύρου, και στον εξωτερικό.

Ο βιολογικός καθαρισμός της Ψυττάλειας στέλνει τα λύματα στα βαθιά νερά. Αυτό
έχει προκαλέσει την πρώτη από τις αλλαγές που έχουν παρατηρηθεί μετά το 1994:
«Στα βόρεια του εσωτερικού Σαρωνικού, νότια της Ψυττάλειας, έχει αλλάξει η
κατακόρυφη κατανομή των θρεπτικών αλάτων και της ποσότητας του φυτοπλαγκτού.
Αυτά έχουν μειωθεί στην επιφάνεια της θάλασσας και έχουν αυξηθεί σε μεγαλύτερο
βάθος», εξηγεί η βιολόγος του ΕΚΘΕ. Έτσι, τα νερά στην επιφάνεια είναι
διαυγέστερα και δεν γίνονται καφέ ή κόκκινα, μια που δεν έχουν παρατηρηθεί τα
τελευταία χρόνια φαινόμενα υπερβολικής ανάπτυξης του φυτοπλαγκτού

Στην ίδια περιοχή, καθώς και στον Κόλπο της Ελευσίνας, έχει μειωθεί η ποσότητα
μερικών βαρέων μετάλλων στα μύδια και στο νερό, όπως δείχνουν μετρήσεις του
ΕΚΘΕ και του Πανεπιστημίου Αθηνών. Σύμφωνα με την κ. Βασιλική Κατσίκη,
ερευνήτρια του ΕΚΘΕ, η αλλαγή αυτή πρέπει να συνδέεται με τον καθαρισμό των
βιομηχανικών αποβλήτων της περιοχής και τη γενικότερη αποβιομηχάνιση.

Η διάχυση των λυμάτων στα βαθύτερα νερά έχει και ένα αρνητικό αποτέλεσμα στον
Δυτικό Σαρωνικό, μόνο σε βάθη μεγαλύτερα των 100 μέτρων. Επειδή τα ρεύματα
μεταφέρουν προς τα εκεί μέρος των λυμάτων από την Ψυττάλεια, παρατηρείται
αύξηση της ποσότητας των θρεπτικών αλάτων και μείωση του οξυγόνου. «Αν
συνεχιστεί, η μείωση του οξυγόνου μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στους
οργανισμούς του βυθού». Πρόκειται μάλιστα για μία περιοχή όπου η ανανέωση των
νερών γίνεται με αργούς ρυθμούς. Η αλλαγή αυτή ήταν αναμενόμενη όταν έγιναν τα
σχέδια για τη λειτουργία της Ψυττάλειας. Στη δεύτερη φάση όμως, όταν θα
γίνεται δευτερογενής επεξεργασία των λυμάτων ­ το ΥΠΕΧΩΔΕ κάνει λόγο για το
2000, λέει η κ. Σιώκου ­ το πρόβλημα θα εκλείψει.

ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ

Στον Κόλπο της Ελευσίνας, την περιοχή με τα μεγαλύτερα προβλήματα ρύπανσης, η
θετική επίδραση του βιολογικού καθαρισμού είναι έμμεση και σίγουρα θα
χρειαστούν πολλά χρόνια για να γίνει αισθητή. Η μόνη διαφορά, σε σχέση με το
παρελθόν, είναι ότι ο κόλπος έχει «γλιτώσει» από τα απόβλητα του αγωγού του
Κερατσινίου. Η συσσώρευση, όμως, των ρύπων όλων αυτών των χρόνων είναι τόσο
μεγάλη που προκαλεί τη συνεχή ανακύκλωσή τους.

Ένα από τα ζητήματα που απασχόλησαν ιδιαίτερα το ΕΚΘΕ ήταν η πετρελαιοκηλίδα
του περυσινού Αυγούστου στις εγκαταστάσεις της Μότορ Όιλ στους Αγίους
Θεοδώρους. Οι επιστήμονες μέτρησαν τις ποσότητες των πετρελαιοειδών στα
ιζήματα και τους οργανισμούς του βυθού σε 12 σταθμούς, τους μήνες
Σεπτέμβριο-Οκτώβριο του ’96 και Φεβρουάριο-Μάρτιο του ’97.

«Είδαμε ότι δεν υπήρχαν σημάδια καταστροφής της ζωής στον βυθό. Υπήρχαν μόνο
ορισμένα υπολείμματα στα βράχια και σε κλειστούς κόλπους, όπου τα ιζήματα
παγιδεύονται εύκολα. Με τον καιρό, όμως, θα απομακρυνθούν. Ο κόλπος με τη
μεγαλύτερη συγκέντρωση πετρελαίου ήταν στο Φραγκολίμανο, όπου μάλιστα έγινε
αναρρόφηση από τον βυθό πριν από ένα μήνα. Επειδή το αργό πετρέλαιο δεν είναι
τοξικό, μπορεί να αναπτυχθεί ζωή στα σημεία αυτά», επισημαίνει ο κ. Παναγιώτης
Παναγιωτίδης, βιολόγος στο Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας, που συμμετείχε στις
μετρήσεις. Μάλιστα, συγκριτικές αναλύσεις σε περιοχές του Ανατολικού
Σαρωνικού, από όπου διέρχονται τα πλοία, έδειξαν μεγαλύτερες ποσότητες
πετρελαιοειδών. «Πάντως, όση ζημιά έκανε η πετρελαιοκηλίδα, άλλη τόση έκανε
και η αλόγιστη χρήση των διασκορπιστικών πετρελαίου που χρησιμοποιήθηκαν κάτω
από την πίεση της κοινής γνώμης τις πρώτες ημέρες», συμπληρώνει ο ίδιος.