Το αθέατο κόστος του Ι.Χ.

Τιμή αγοράς, δασμοί, φόρος, τέλη κυκλοφορίας, ασφάλιστρα, βενζίνες, συνεργεία.
Αυτό είναι το κόστος που καταβάλλει ο κάτοχος ενός Ι.Χ. για να είναι σε θέση
να απολαμβάνει τις χαρές που παρέχει η αυτοκίνηση.

Οι περισσότεροι εποχούμενοι θεωρούν το κόστος αυτό δυσβάστακτο και άδικο.
Όμως, μέρος του άδικου συστήματος είναι και αυτοί οι ίδιοι. Τα αυτοκίνητά τους
ρυπαίνουν τον αέρα που όλοι αναπνέουμε, εμποδίζουν την κυκλοφορία των
λεωφορείων με τα οποία προσπαθούν να μετακινηθούν αυτοί που δεν διαθέτουν δικό
τους αυτοκίνητο ή που δεν θέλουν να το χρησιμοποιήσουν στις απάνθρωπες
συνθήκες κυκλοφορίας των αστικών κέντρων, ενοχλούν με τον θόρυβο που προκαλούν
εκατομμύρια πολιτών που κατοικούν κοντά στις μεγάλες οδικές αρτηρίες,
σφετερίζονται τον χώρο όπου θα μπορούσαν να παίζουν τα παιδιά και να
ξαποσταίνουν οι ηλικιωμένοι, απειλούν τη σωματική ακεραιότητα των πεζών και
αυτών που επιμένουν να μετακινούνται με ποδήλατα, αλλοιώνουν τη μορφή των
παλαιών πόλεων που δεν είχαν σχεδιαστεί για τα αυτοκινούμενα τετράτροχα. Για
χάρη τους, η Πολιτεία κατασκευάζει ένα όλο και πυκνότερο οδικό δίκτυο που
καταστρέφει την ύπαιθρο και έτσι θα επωμισθούν οι επερχόμενες γενιές τις
επιπτώσεις του φαινομένου του θερμοκηπίου, το οποίο επιδεινώνουν τα
εκατομμύρια των εξατμίσεων.

Το κόστος αυτό ­ το «εξωτερικό» ή κοινωνικό κόστος, όπως ονομάζεται ­ δεν
είναι δυνατόν να αποτιμηθεί πλήρως και να εκφρασθεί χρηματικά. Όμως οι
οικονομολόγοι έχουν αναπτύξει εργαλεία με τα οποία είναι δυνατόν να έχουμε μια
κατώτατη εκτίμηση του κόστους αυτού: Το πραγματικό κοινωνικό κόστος είναι
πάντα πολύ μεγαλύτερο και σε καμία περίπτωση δεν καλύπτεται από τους φόρους
και τα τέλη που καταβάλλουν οι αυτοκινητιστές. Σε 50 τρισ. δρχ. το χρόνο
υπολογίσθηκε το 1994 από τον Ινστιτούτο INFRAS/IWW, το κόστος του Ι.Χ. στην
Ευρωπαϊκή Ένωση (συν τη Νορβηγία και τη Ελβετία), ποσό που φθάνει το 2,8 του
Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ). Ιδιαίτερα υψηλό είναι το κοινωνικό
κόστος του αυτοκινήτου στην Πορτογαλία (7,6% του ΑΕΠ), στο Βέλγιο (4% του ΑΕΠ)
και στην Αυστρία (3,7% του ΑΕΠ). Στην Ελλάδα το κόστος αυτό έχει υπολογιστεί
σε 524 δισ. δρχ. το χρόνο ή 3% του ΑΕΠ.

Συγκριτικά, το εξωτερικό κόστος που προκαλούν τα λεωφορεία είναι σχεδόν
αμελητέο (0,15% του ΑΕΠ στην Ευρωπαϊκή Ένωση 0,1% στην Ελλάδα).

Πέραν από μέσα μεταφοράς, τα αυτοκίνητα είναι αντικείμενα στα οποία ο
σύγχρονος άνθρωπος επενδύει τις φαντασιώσεις του για κοινωνική καταξίωση και
αυτονομία και στα οποία διοχετεύει μεγάλο μέρος της ερωτικής του ενέργειας. Η
αυτοκίνηση είναι όμως μια κοινωνικά επικίνδυνη ουτοπία. Τα Ι.Χ. αυξάνονται με
ταχείς ρυθμούς κι αυτό μετατρέπει το όνειρο σε καθημερινό εφιάλτη.
Στριμωγμένος στη στενή καμπίνα τού αυτοκινήτου του, παγιδευμένος σε ένα
ατέλειωτο μποτιλιάρισμα, αναπνέοντας τα καυσαέρια των άλλων εποχουμένων, ποιος
οδηγός Ι.Χ. αισθάνεται κοινωνικά καταξιωμένος; Το ακριβό του αμάξι δεν αξίζει
περισσότερο από την όποια σακαράκα προπορεύεται και η δική του ταχύτητα
σαλιγκαριού απαξιώνει το κάθε καμπριολέ που έπεται.

Εξαναγκασμένος σε μια απάνθρωπη πειθαρχία, με κανόνες που αν τους παραβεί, η
πραγματική τιμωρία δεν είναι το αστείο πρόστιμο που θα του επιβάλει ο
τροχονόμος, αλλά ο πιθανός ακρωτηριασμός ή ο θάνατός του μέσα στην τσαλακωμένη
λαμαρίνα, ποιος είναι σε θέση να βιώσει την αυτονομία του Ι.Χ. για την οποία
έχει επενδύσει εκατομμύρια; Ένα είναι συνεπώς βέβαιο: Αυτοκίνηση και αυτονομία
αλληλοαποκλείονται, όσα μέτρα και αν ληφθούν, όσες τεχνικές βελτιώσεις των
οχημάτων και αν γίνουν, όσοι νέοι δρόμοι και αν κατασκευασθούν.

Ακόμα και αν τα προβλήματα που οφείλονται στη ρύπανση και τον θόρυβο κάποτε
λυθούν, υπάρχει ένας περιορισμός που δεν αίρεται: η έλλειψη χώρου. Η ανάκτηση
του χαμένου χώρου στους μποτιλιαρισμένους δρόμους των πόλεων και η απόκτηση
πραγματικής αυτονομίας στις μετακινήσεις είναι δυνατόν να επιτευχθούν μόνον αν
αναπτυχθεί ένα πυκνό και αξιόπιστο δίκτυο δημόσιων συγκοινωνιών.