ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ανάπτυξη και ανισότητες

Η ευημερία των αριθμών στην οικονομία, την οποία παρακολουθούμε εδώ και τρία
χρόνια, έχει αρχίσει άραγε να μεταλλάσσεται και σε ευημερία των πολιτών; Το
ερώτημα είναι κρίσιμο και η απάντηση θα είναι καθοριστική και για την πορεία
της πολιτικής ζωής του τόπου, αφού οι πολίτες έχουν όντως αρχίσει να αδημονούν
και να αναρωτιούνται τι ακριβώς συμβαίνει και τι σημαίνει τελικά γι’ αυτούς
π.χ. το ιστορικό ρεκόρ της Σοφοκλέους, η πτώση του πληθωρισμού, η αποκλιμάκωση
των επιτοκίων, η μείωση των κρατικών ελλειμμάτων κ.λπ.

Πάντως, αν κρίνουμε από ορισμένες πρώτες επιπτώσεις, η βελτίωση των
αριθμών ήδη επηρεάζει τη ζωή ορισμένων ομάδων του πληθυσμού αυξάνοντας τα
εισοδήματά τους, ενώ ταυτόχρονα σημειώνεται μια μεταφορά εισοδημάτων από
κάποιες επαγγελματικές κατηγορίες σε άλλες. Για παράδειγμα η αλματώδης άνοδος
του δείκτη του Χρηματιστηρίου αναμφίβολα έχει καταστήσει πλουσιότερους
κάποιους ισχυρούς επιχειρηματίες, αλλά και πολλούς απλούς μετόχους.

Από την αρχή του χρόνου και μέχρι τώρα η χρηματιστηριακή αξία όλων των
εισηγμένων στο Χρηματιστήριο Αθηνών μετοχών αυξήθηκε από 6 τρισεκ. δρχ. σε
10,2 τρισεκ. δρχ. Βέβαια, η αύξηση αυτή δεν μεταφράζεται αυτόματα σε εισόδημα,
αφού οι κάτοχοι των μετοχών δεν τις έχουν πωλήσει, δεν παύει όμως να
ισοδυναμεί με μια τεράστια άνοδο πλούτου και ισχύος για κάποιους επενδυτές. Αν
σκεφθούμε ότι το εθνικό εισόδημα της χώρας είναι γύρω στα 32 τρισ. δρχ., τότε
πράγματι πρόκειται για μια ογκώδη συγκέντρωση πλούτου στα χέρια μιας
ολιγάριθμης ομάδας, δεδομένου ότι άνοδος της τιμής των μετοχών δεν είναι
ομοιόμορφη και έχουν ευνοηθεί οι ισχυρές εταιρείες.

Στον καπιταλισμό, βέβαια, η ανάπτυξη και η βελτίωση των δεικτών δεν κατανέμει
ακριβοδικαίως σε όλους τα οφέλη της, αφού η διανομή του εισοδήματος
πραγματοποιούμενη με τους σκληρούς νόμους της αγοράς γίνεται όλο και πιο
άνιση. Υπάρχουν, λοιπόν, κατηγορίες πληθυσμού που από την πτώση του
πληθωρισμού και την αποκλιμάκωση των επιτοκίων έχασαν εισοδήματα; Προφανώς
ναι. Οι καταθέτες π.χ. και ειδικά ορισμένες κατηγορίες συνταξιούχων, που είχαν
τοποθετήσει σε ομόλογα το εφάπαξ τους ή άλλες οικονομίες, αντλούσαν χάρις στα
υψηλά επιτόκια ένα εισόδημα με το οποίο συμπλήρωναν τη σύνταξή τους και
εξασφάλιζαν έτσι ένα ανεκτό βιοτικό επίπεδο. Αυτή η άνεση έχει τώρα χαθεί
καθώς τα επιτόκια καταθέσεων κατρακύλησαν κάτω από 9%.

Από την πτώση όμως των επιτοκίων κέρδισαν πολλά λεφτά οι τράπεζες, οι οποίες
υπολογίζουν ότι εφέτος θα είναι η χρυσή χρονιά. Κέρδισαν όμως και οι
επιχειρήσεις, καθώς η μεγάλη μείωση των χρηματοοικονομικών τους εξόδων τις
βοήθησε να αντιμετωπίσουν την πτώση της ανταγωνιστικότητας λόγω σκληρής
δραχμής και επιπλέον να κερδίσουν πολλά γιατί προφανώς δεν μείωσαν τις τιμές.
Απ’ όσα χάνουν οι καταθέτες λοιπόν, αρκετά πηγαίνουν για να ενισχύσουν τα
κέρδη και τον πλούτο άλλων ομάδων του πληθυσμού, που κατά κανόνα είναι και
ολιγάριθμες (επιχειρηματίες, μέτοχοι κ.λπ.).

Η κυβέρνηση πάντως υποστηρίζει ότι αυτή είναι η μισή αλήθεια, αφού κερδίζουν
και οι πιο φτωχοί. Για παράδειγμα ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και
Οικονομικών κ. Γιάννος Παπαντωνίου σε τελευταία του ομιλία ανέλυε ως εξής τη
διασπορά της ωφέλειας από την πτώση των επιτοκίων. «Ας δούμε, είπε, το νέο
ζευγάρι που προσπαθεί να αγοράσει ένα σπίτι. Πριν από δυόμισι χρόνια το σπίτι
ήταν απρόσιτο. Έπρεπε να έχεις δικά σου κεφάλαια δεκάδων εκατομμυρίων δραχμών.
Ο δανεισμός από τις τράπεζες για στεγαστικά δάνεια είχε επιτόκιο της τάξης του
28%, 29% και 30%. Τώρα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις δανείζεσαι και με 9%. Αν
δεν τις έχεις, δανείζεσαι με 10%, με 11%, με 12%, εν αντιθέσει με το 30% που
ήταν πριν από δυόμισι χρόνια περίπου».

Αλλά και η αποτελεσματική καταπολέμηση του πληθωρισμού, που αυτόν τον μήνα θα
πέσει περίπου στο 5,2%, είναι επίσης μια εντυπωσιακή εξέλιξη, η οποία και αυτή
έχει κρίσιμες επιπτώσεις, και κοινωνικές και οικονομικές. Ο ίδιος υπουργός
παρατηρεί: «Τι σημαίνει χαμηλός πληθωρισμός για την οικοκυρά; Σημαίνει
σταθερότητα στις τιμές, στο σούπερ μάρκετ, τον συνταξιούχο, τον άνθρωπο που
έχει χαμηλά εισοδήματα».

Βεβαίως, για να απολαύσει τα οφέλη από την πτώση του πληθωρισμού και των
επιτοκίων ένας εργαζόμενος πρέπει πρώτα να έχει δουλειά και δεύτερον ένα
ικανοποιητικό εισόδημα. Επειδή προς το παρόν λείπουν για ευάριθμες κατηγορίες
πολιτών οι προϋποθέσεις αυτές, τα οφέλη τα καρπώνονται πρώτοι οι πλουσιότεροι
των πολιτών. Η ανάπτυξη, λοιπόν, πιθανόν μερικές φορές να τονίζει παρά να
αμβλύνει τις κοινωνικές ανισότητες.