Το πραγματικό ασυμβίβαστο

Το ΠΑΣΟΚ αποφάσισε
πρόσφατα να καθιερώσει ένα νέο «ασυμβίβαστο» ή μάλλον κώλυμα εκλογιμότητας των
υποψηφίων βουλευτών του κόμματος, επιπλέον εκείνων που προβλέπονται στο άρθρο
56 παρ. 1 και 3 του Συντάγματος.ΕΤΣΙ, ΟΙ ΓΕΝΙΚΟΙ και ειδικοί γραμματείς
των υπουργείων, αλλά και τα ηγετικά στελέχη των δημοσίων επιχειρήσεων και
οργανισμών, των τραπεζών και των ασφαλιστικών εταιρειών του δημόσιου τομέα δεν
θα μπορούν να συμμετέχουν πλέον ως υποψήφιοι βουλευτές του κόμματος.

Η
δικαιολογητική βάση της νέας ρύθμισης είναι προφανής: να περιορισθεί η
πελατειακή σχέση και ο σχετικός «πειρασμός» σε κυβερνητικά στελέχη, τα οποία
δεν διστάζουν πολλές φορές να ιδιοποιούνται τα δημόσια αξιώματα και να
διανέμουν παροχές κι άλλα οφέλη (τα «λάφυρα» της εξουσίας) στους φίλους τους.
Με απώτερο σκοπό την (επαν-)εκλογή τους ως βουλευτών ­ spolia victoribus, γαρ.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πελατειακή σχέση υπονομεύει την αξιοπιστία της
πολιτικής και των πολιτικών, ταπεινώνει τους πολίτες, προάγει τη διαφθορά και
καταρρακώνει την ηθική στη δημόσια σφαίρα. Είναι, εξάλλου, γνωστό ότι το
πελατειακό σύστημα ή μάλλον «κύκλωμα» αποτελεί παραδοσιακό γνώρισμα της
πολιτικής «κουλτούρας» στον τόπο μας, καθώς και σε άλλες βαλκανικές χώρες, κι
αποτελεί καταβολή της περιόδου της τουρκοκρατίας. Το «ρουσφέτι» και το
«μπαξίσι» μπορεί να μη εξελληνίσθηκαν πλήρως ως λέξεις, όμως, οι σχετικές
πρακτικές επιβίωσαν και εξακολουθούν να μαστίζουν διοίκηση και πολιτική, ενώ
βρισκόμαστε στο κατώφλι του 21ου αιώνα και η χώρα μας αποτελεί πήρες μέλος της
Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Με βάση όλα αυτά, η νέα ρύθμιση είναι ορθή και αναγκαία
και είναι ευπρόσδεκτη. Το ζήτημα είναι αν αφορά στην κατάλληλη κατηγορία ή
επίπεδο των κυβερνητικών στελεχών. Χωρίς να εξαιρούνται τα παραπάνω στελέχη
δεύτερης γραμμής, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι εκείνοι που πραγματικά ασκούν
κυβερνητική εξουσία και μπορούν να επωφεληθούν από αυτήν είναι οι υπουργοί και
οι υφυπουργοί. Άρα σε αυτούς θα έπρεπε να επεκταθεί το ασυμβίβαστο και το
κώλυμα εκλογιμότητας. Διαφορετικά θα φανεί ότι χάνουμε τον καιρό μας
«διυλίζοντες τον κώνωπα, την δε κάμηλον καταπίνοντες», κατά την ευαγγελική
ρήση (Ματθαίος, κγ, 24).

Αν, αντίθετα, καθιερωθεί η καινοτόμος αρχή ότι
όποιοι διατελούν υπουργοί για ένα διάστημα μεγαλύτερο του τριμήνου, λ.χ., δεν
επιτρέπεται να θέτουν υποψηφιότητα ως βουλευτές στις αμέσως προσεχείς εκλογές,
το όφελος θα είναι πολλαπλό. Πρώτον, υπουργοί και υφυπουργοί, μη αποβλέποντες
στην άμεση επανεκλογή τους, δεν θα τρομάζουν μπροστά στο βραχυπρόθεσμο
πολιτικό κόστος και δεν θα διστάζουν να λαμβάνουν τα χρήσιμα και αναγκαία
μέτρα δίχως μικροπολιτικούς και ιδιοτελείς υπολογισμούς.

Δεύτερον, θα
απαλλαγούν ο πρωθυπουργός, η κυβέρνηση, το κόμμα, η κοινωνία, αλλά και οι
ίδιοι οι βουλευτές από τον άγριο έως αθέμιτο μεταξύ τους ανταγωνισμό για μια
υπουργική καρέκλα, μια κι αυτή αποτελεί ασφαλές πρόκριμα κι εγγύηση για την
επανεκλογή τους.

Τρίτον, θα εμπλουτιστεί η Βουλή από την παρουσία
κορυφαίων πολιτικών προσωπικοτήτων, που όχι μόνο δεν θα απορροφώνται από την
κυβερνητική μηχανή, αλλά θα την καθιστούν ουσιαστικά υπεύθυνη κι υπόλογη στη
Βουλή, και θα συμβάλλουν έτσι ipso facto και στη δική της αναβάθμιση. Γιατί
τώρα, εδώ και χρόνια, δεν είναι η κυβέρνηση υπόλογη στη Βουλή, αλλά πολύ
συχνότερα γίνεται η Βουλή δικό της υποχείριο.

Ας σημειωθεί, εξάλλου, ότι η
πρόταση αυτή δεν είναι άγνωστη στη διεθνή πρακτική ούτε ακούγεται για πρώτη
φορά στη χώρα μας. Στις ΗΠΑ, λ.χ., υπάρχει πλήρης διαχωρισμός μεταξύ
υπουργικού και βουλευτικού αξιώματος. Ενώ και σε μας μια ανάλογη πρόταση, αν
και σε πιο ακραία μορφή, διατύπωσε πρόσφατα και η Πολιτική Άνοιξη. Τέλος και ο
πρώην πρωθυπουργός κ. Γ.Ι. Ράλλης στη 17μηνη θητεία του στο κορυφαίο πολιτικό
αξίωμα δεν ήταν λίγες οι φορές που διαπίστωνε τη χρησιμότητα μιας τέτοιας
ρύθμισης (οι υπουργοί να μη γίνονται βουλευτές στις αμέσως προσεχείς εκλογές),
όπως αναφέρει στο βιβλίο του «Ώρες Ευθύνης» (1983, σ. 46).

Όπως η
ελευθερία, έτσι και η Δημοκρατία «θέλει αρετήν και τόλμην» και ρηξικέλευθες
πρωτοβουλίες.

Ο Αντώνης Μακρυδημήτρης είναι αναπληρωτής καθηγητής στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.