Επτά βήματα προς το μέλλον

Ο χώρος του γραφείου του διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος είναι
επιβλητικός και αυστηρός συνάμα. Από την είσοδο μέχρι το ξύλινο παλιομοδίτικο
γραφείο του επικεφαλής της Κεντρικής Τράπεζας ο επισκέπτης θα πρέπει να κάνει
τουλάχιστον 10 βήματα. Τόσα που είναι αρκετά για να νιώσει τον προσήκοντα
σεβασμό, για τον ρόλο που έχει διαδραματίσει στη σύγχρονη ελληνική οικονομία η
Τράπεζα της Ελλάδος. Ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, κ. Λουκάς
Παπαδήμος, είναι σαφής και ξεκάθαρος για το πού βρίσκονται και το πού
πηγαίνουν η οικονομία και το τραπεζικό σύστημα, στα επόμενα χρόνια.
Ξεκαθαρίζει τις προτεραιότητες, επαινεί τις προόδους, κτυπά το «καμπανάκι» και
επισημαίνει λάθη, παραλείψεις και γιατί όχι και ολιγωρίες που έχουν σημειωθεί.
Η «διαδρομή» των 10 βημάτων έχει ήδη αναγκάσει αυτόν που τον ακούει να λάβει
πολύ σοβαρά υπόψη ότι:

Πρώτον: Το τοπίο στον τραπεζικό χώρο θα
αλλάξει στα επόμενα 2-3 χρόνια με εξαγορές, συγχωνεύσεις αλλά και με συμμαχίες
ελληνικών και ξένων τραπεζών.

* Δεύτερον: Οι τράπεζες θα πρέπει να
αποφεύγουν να αξιοποιούν την υποχώρηση των πληθωριστικών πιέσεων με το να
μειώνουν τα επιτόκια καταθέσεων ταχύτερα απ’ ό,τι τα επιτόκια χορηγήσεων.

*Τρίτον: Ο δανεισμός σε συνάλλαγμα αποτελεί απειλή για τις
επιχειρήσεις που δεν έχουν καλύψει τον συναλλαγματικό κίνδυνο.

*
Τέταρτον: Το πρόβλημα με το έλλειμμα του ισοζυγίου δεν πρόκειται να
επιδεινωθεί στη διάρκεια του 1997 εφόσον η πολιτική δημοσιονομικής εξυγίανσης
εφαρμοσθεί σύμφωνα με τον προϋπολογισμό και ο πληθωρισμός συνεχίσει να
υποχωρεί.

* Πέμπτον: Υπάρχουν περιθώρια περαιτέρω μείωσης των
επιτοκίων χορηγήσεων και καταθέσεων.

* Έκτον: Τα τεράστια
ελλείμματα των ασφαλιστικών ταμείων που το 1996 έφθασαν το 1 τρισ. δρχμ. και
το δημογραφικό δημιουργούν οξύ πρόβλημα στο ασφαλιστικό σύστημα και θα πρέπει
να γίνουν το συντομότερο δυνατόν οι αναγκαίες προσαρμογές.

*
Έβδομον: Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα στην περίπτωση σημαντικών αποκλίσεων στον
προϋπολογισμό.

ΣΤΗ συνέντευξη στα «ΝΕΑ» ο διοικητής της
Τραπέζης της Ελλάδος κ. Λουκάς Παπαδήμος, αφού επισημαίνει ότι το ενδιαφέρον
της Κεντρικής Τράπεζας για το Ασφαλιστικό συνδέεται με τις επιπτώσεις που έχει
στο έλλειμμα και στο χρέος, τονίζει ότι το 1996 το συνολικό έλλειμμα των επτά
κυριότερων ασφαλιστικών ταμείων πλησίασε το 1 τρισ. δραχμές, σημειώνοντας
αύξηση κατά 25% σε σχέση με το 1995, και τα τεράστια αυτά ελλείμματα
καλύπτονται από τον προϋπολογισμό.

Προβλέπει επίσης ότι «στα επόμενα
χρόνια το πρόβλημα πρόκειται να οξυνθεί λόγω της γήρανσης του πληθυσμού» και
το αποτέλεσμα θα είναι, όπως λέει χαρακτηριστικά, «οι εισφορές των εργαζομένων
στο μέλλον να επαρκούν ακόμη λιγότερο απ’ ό,τι στο παρόν για την παροχή
συντάξεων». Ο κ. Παπαδήμος προειδοποιεί λέγοντας χαρακτηριστικά: «Παρ’ όλο που
το πρόβλημα γίνεται οξύτερο ύστερα από αρκετά χρόνια η αντιμετώπισή του
απαιτεί σημαντικό χρόνο». Έτσι με τον τρόπο αυτό, εμμέσως πλην σαφώς, τονίζει
την ανάγκη λήψης μέτρων για το Ασφαλιστικό όσο το δυνατόν συντομότερα.

ΟΙ ΠΕΡΙΚΟΠΕΣ

Πάντως για την Κεντρική Τράπεζα οι δημοσιονομικές
εξελίξεις έχουν βαρύνουσα σημασία. Έτσι ο κ. Λουκάς Παπαδήμος τονίζει την
ανάγκη διεύρυνσης της φορολογικής βάσης και της περιστολής της φοροδιαφυγής.
Ξεκαθαρίζει όμως ότι οι μισθωτοί «δεν είναι δυνατόν να σηκώσουν πολύ
μεγαλύτερο βάρος απ’ αυτό που ήδη επωμίζονται». Παράλληλα τονίζει την ανάγκη
περικοπών στις δαπάνες, ξεκαθαρίζοντας, όμως, ότι «άμεσες μεγάλες περικοπές
δεν είναι εκ των πραγμάτων εφικτές» και αυτό γιατί το μεγαλύτερο κομμάτι τους
αφορά τις δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους και τις δαπάνες προσωπικού. Ειδικά,
όμως, για τις δαπάνες προσωπικού επισημαίνει ότι υπάρχουν περιθώρια
αποτελεσματικού ελέγχου μέσω της συμπίεσης των προσλήψεων και μιας ορθολογικής
επιδοματικής πολιτικής, η οποία, όπως χαρακτηριστικά λέει, το 1996 είχε ως
αποτέλεσμα οι δαπάνες προσωπικού να αυξηθούν κατά 19%.

Όσον αφορά τη
μείωση στις δαπάνες για επιδοτήσεις και επιχορηγήσεις, ο κ. Παπαδήμος την
συνδέει με τη βελτίωση των οικονομικών αποτελεσμάτων των ασφαλιστικών ταμείων.
Έτσι, τα περιθώρια περιορίζονται στις λεγόμενες «λοιπές δαπάνες» που το 1996
έφθασαν τα 650 δισ. δραχμές. Εκεί, σύμφωνα με τον διοικητή της Τραπέζης της
Ελλάδος, υπάρχουν περιθώρια για περιστολές μέσω μίας πιο αποτελεσματικής
διαχείρισης.

Πάντως, ο κ. Παπαδήμος είναι κατηγορηματικός: «Η σημασία της
δημοσιονομικής εξυγίανσης και της σταδιακής μείωσης του χρέους είναι μεγάλη
και θα απαιτήσει μακρόχρονη προσπάθεια».

Γι’ αυτό όταν ερωτάται για το τι
πρέπει να γίνει σε περίπτωση που υπάρξουν αποκλίσεις στους στόχους του
προϋπολογισμού, αφού ξεκαθαρίζει ότι «δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι θα
υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις στο έλλειμμα», εμμέσως πλην σαφώς τάσσεται υπέρ
της λήψης διορθωτικών μέτρων, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Η κυβέρνηση έχει
αναφέρει ότι έχει δεσμευτεί στην τήρηση των στόχων του προϋπολογισμού. Και
επομένως η δέσμευση αυτή σημαίνει ότι στην περίπτωση σημαντικών αποκλίσεων,
για μικρές αποκλίσεις δεν νομίζω ότι τίθεται θέμα, θα οδηγηθεί, και αυτό
αποτελεί λογική συνέπεια, στη λήψη διορθωτικών μέτρων».

ΣΥΓΧΩΝΕΥΣΕΙΣ

Ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος περιμένει ότι το
τραπεζικό τοπίο θα αλλάξει στα επόμενα χρόνια με συγχωνεύσεις, εξαγορές και
στρατηγικές συμμαχίες μεταξύ ελληνικών και ξένων τραπεζών. Οι εξελίξεις αυτές
συνδέονται με τον εντεινόμενο ανταγωνισμό σε παγκόσμιο επίπεδο και την
εφαρμογή της νέας τεχνολογίας που διαμορφώνει τάσεις συγκέντρωσης των
τραπεζικών δραστηριοτήτων με τη δημιουργία μεγαλύτερων τραπεζικών μονάδων.

Στα πλαίσια αυτά ευνοούνται και στην ελληνική τραπεζική αγορά οι συγχωνεύσεις
αλλά και οι στρατηγικές συμμαχίες μεταξύ εγχωρίων και ξένων πιστωτικών
ιδρυμάτων. Όταν μάλιστα ερωτάται πώς ορίζει αυτή τη συμμαχία λέει: «Έχει τη
σημασία της συνεργασίας που μπορεί να πάρει την μορφή ανταλλαγής μετοχών,
παράλληλα όμως με την διατήρηση του εταιρικού χαρακτήρα της ελληνικής
τράπεζας» και συνοψίζοντας τονίζει:

«Γενικώς αναμένεται ότι θα αυξηθεί ο
αριθμός των συγχωνεύσεων και των εξαγορών». Για την πρόβλεψη σχετικά με τον
αριθμό των μεγάλων πιστωτικών ιδρυμάτων στην χώρα, δηλαδή για το εάν τελικά θα
υπάρχουν 3 ή 5 μεγάλες τράπεζες, λέει ότι «θα εξαρτηθεί όχι μόνο από την
ενδεχόμενη συγχώνευση των τραπεζών που ήδη υπάρχουν, αλλά και από την
ενδεχόμενη σύναψη στρατηγικών συμμαχιών εγχώριων πιστωτικών ιδρυμάτων με ξένα.
Θα εξαρτηθεί επίσης και από την πορεία και την αναδιάρθρωση των μικρών
ελληνικών τραπεζών».

Τελικά, όπως λέει χαρακτηριστικά ο κ. Παπαδήμος,
«παράλληλα με τις μεγάλες τραπεζικές μονάδες θα συνυπάρχουν και μικρότερα
πιστωτικά ιδρύματα τα οποία θα παρέχουν ειδικές και εξειδικευμένες υπηρεσίες».
Πάντως, όπως τονίζει χαρακτηριστικά, η Τράπεζα της Ελλάδος ευνοεί «τις
συγχωνεύσεις, υπό τον όρο ότι αυτές θα ενισχύουν και θα βελτιώνουν την
αποτελεσματικότητα των τραπεζών και την χρηματοοικονομική ευρωστία τους».

Παράλληλα, αναφερόμενος στις τράπεζες που ελέγχονται από το Δημόσιο,
επαναλαμβάνει την άποψη ότι «ενδείκνυται μια σημαντική μείωση του ποσοστού
συμμετοχής του κράτους στο μετοχικό κεφάλαιο των τραπεζών και κυρίως έχει
μεγάλη σημασία να περιορισθούν και να εξαλειφθούν οι παρεμβάσεις στο έργο των
διοικήσεων των τραπεζών». Ξεκαθαρίζει, όμως, ότι κάτω από τις σημερινές
συνθήκες δεν πιστεύει ότι είναι σκόπιμο να ελαχιστοποιηθεί ή να μηδενιστεί η
παρουσία του κράτους στο τραπεζικό σύστημα.

ΤΑ ΕΠΙΤΟΚΙΑ

Πάντως,
ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος έχει να κάνει παρατηρήσεις και για την
πολιτική που ακολουθούν τώρα οι τράπεζες στο θέμα των επιτοκίων καθώς και για
τις επιπτώσεις της. Όταν ερωτάται μάλιστα για τις επιπτώσεις, όπως π.χ.
διαρροή καταθέσεων, από την μείωση των επιτοκίων στις αποταμιεύσεις, ο κ.
Παπαδήμος εμφανίζεται επιφυλακτικός.

«Πιστεύω ότι οι επιπτώσεις της
περαιτέρω μείωσης των επιτοκίων θα εξαρτηθούν κυρίως από την εξέλιξη του
πληθωρισμού καθώς και των αποδόσεων εναλλακτικών περιουσιακών στοιχείων».

Κτυπά, μάλιστα, το «καμπανάκι» στις τράπεζες σχετικά με την πολιτική που
ακολουθούν με τα επιτόκιά τους. «Οι τράπεζες πρέπει να αξιολογήσουν με προσοχή
την πολιτική των επιτοκίων καταθέσεων και χορηγήσεων και να μην προτρέχουν των
εξελίξεων στο μέτωπο του πληθωρισμού ή να αξιοποιούν την υποχώρηση των
πληθωριστικών πιέσεων και να μειώνουν τα επιτόκια των καταθέσεων ταχύτερα απ’
ό,τι τα επιτόκια χορηγήσεων». Και ο κ. Παπαδήμος προσπαθεί στο θέμα αυτό να
γίνει όσο το δυνατόν πιο ξεκάθαρος: «Δεν πρέπει να προτρέχουν των εξελίξεων
στο μέτωπο του πληθωρισμού ή να περιμένουν με το δάκτυλο στη σκανδάλη μόλις
μειωθεί ο πληθωρισμός στα 3/10 της ποσοστιαίας μονάδας να μειώνουν αυτόματα τα
επιτόκια». Δεν παραλείπει, μάλιστα, να επισημάνει επίσης στις τράπεζες «να
αποφεύγουν να αξιοποιούν την υποχώρηση των πληθωριστικών πιέσεων με το να
μειώνουν τα επιτόκια καταθέσεων ταχύτερα απ’ ό,τι τα επιτόκια χορηγήσεων».

Όταν καλείται, μάλιστα, να κρίνει τη μεγάλη ψαλίδα μεταξύ των επιτοκίων
χορηγήσεων και καταθέσεων, αφού επισημαίνει ότι αυτή συνδέεται μεταξύ των
άλλων με το υψηλό λειτουργικό κόστος, την ποιότητα χαρτοφυλακίου και με
εξωγενείς παράγοντες, τονίζει ότι «υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για μείωση».
Προαναγγέλλει, μάλιστα, ότι η Τράπεζα της Ελλάδος θα προχωρήσει μελλοντικά και
σε μείωση των δεσμεύσεων στις καταθέσεις.

«ΚΑΜΠΑΝΑΚΙ» για τις
επιχειρήσεις που έχουν δανεισθεί σε συνάλλαγμα και δεν έχουν καλύψει τον
συναλλαγματικό κίνδυνο κρούει ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Λουκάς
Παπαδήμος, ο οποίος μάλιστα ανέφερε ότι αρκετοί από όσους χρωστούν σε
συνάλλαγμα δεν έχουν καλυφθεί επαρκώς.

«Οι κίνδυνοι που συνδέονται με τον
δανεισμό σε συνάλλαγμα είναι συνδεδεμένοι με την εξέλιξη των συναλλαγματικών
ισοτιμιών και ανεξάρτητα από την κατεύθυνση της ασκούμενης συναλλαγματικής
πολιτικής», λέει χαρακτηριστικά, υπενθυμίζοντας τις πρόσφατες εξελίξεις του
δολαρίου σε σχέση με τα ευρωπαϊκά νομίσματα, και συνεχίζει: «Το γιέν, που για
ένα μεγάλο χρονικό διάστημα χαρακτηρίζεται από αδυναμία, δεν αναμένεται ότι θα
μείνει ένα ασθενές νόμισμα επ’ άπειρον».

Πάντως, η εξυπηρέτηση των δανείων
σε συνάλλαγμα είναι ένας από τους λόγους που επηρέασαν αρνητικά το έλλειμμα
του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το 1996. Αναφερόμενος μάλιστα στις
προοπτικές του 1997, ο κ. Παπαδήμος τονίζει ότι «στο τρέχον έτος το έλλειμμα
εκτιμάται ότι θα διατηρηθεί στο ίδιο επίπεδο σε σχέση με το ΑΕΠ σε σύγκριση με
το 1996. Καθοριστική σημασία για την εξέλιξη αυτή θα διαδραματίσει η
προβλεπόμενη αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και η συμπίεση του ελλείμματος».