Δρ Νιλ Μπαρ στα «ΝΕΑ»: «Ποτέ το Ισραήλ δεν βρέθηκε τόσο πολωμένο»

Πώς θα μπορούσαν οι εκλογές της 27 Οκτωβρίου στο Ισραήλ να επηρεάσουν και την εικόνα του εβραϊκού κράτους στο μέλλον; O δρ Νιλ Μπαρ, ισραηλινός ακαδημαϊκός και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Χάιφας και το Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, ειδικός στις ισραηλινοελληνικές σχέσεις, μιλάει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» για τα σενάρια της επόμενη ημέρας και τον αντίκτυπο στις επαφές του Τελ Αβίβ με την Αθήνα.

Αν η αντιπολίτευση κερδίσει τις εκλογές και σχηματίσει κυβέρνηση, θα πρέπει η Ελλάδα και η Κύπρος να αναμένουν ουσιαστική μεταβολή στην εξωτερική πολιτική του Ισραήλ;

Αν η σημερινή αντιπολίτευση σχηματίσει την επόμενη κυβέρνηση – και αυτό είναι ένα μεγάλο «αν» – δεν βλέπω καμία αλλαγή στην εξωτερική πολιτική απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο. Η συγκεκριμένη συμμαχία θεωρείται στρατηγικής σημασίας στο Ισραήλ τόσο από όλα τα σημαντικά κόμματα της Κνέσετ όσο και από την κοινή γνώμη συνολικά. Πιστεύω ότι με τον ίδιο τρόπο αντιμετωπίζεται και στην Ελλάδα. Μην ξεχνάτε ότι τα πρώτα σημαντικά βήματα αυτής της τριμερούς προσέγγισης απέκτησαν δυναμική γύρω στο 2016, επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, που δεν ήταν ακριβώς η πλέον φιλοϊσραηλινή πλευρά του ελληνικού πολιτικού φάσματος.

Σε σχέση με την Τουρκία μπορούσε μια νέα ισραηλινή κυβέρνηση να επιδιώξει επαναπροσέγγιση; Τι θα σήμαινε μια τέτοια εξέλιξη για τις στρατηγικές της συνεργασίες με την Αθήνα και τη Λευκωσία;

Κατ’ αρχάς, δεν βλέπω τις σχέσεις με την Τουρκία να βελτιώνονται, πόσο μάλλον να αποκαθίστανται, όσο βρίσκονται στην εξουσία ο Ερντογάν ή οι πιθανοί διάδοχοί του. Οι σχέσεις έχουν πλέον φτάσει σε σημείο που δεν επιδέχονται αποκατάσταση. Ενώ η Ελλάδα και η Κύπρος θεωρούνται στρατηγικοί σύμμαχοι, η Τουρκία θεωρείται ολοένα και περισσότερο στρατηγική απειλή. Αυτό δεν συνδέεται μόνο με την υποχώρηση της ιρανικής ηγεμονίας στη Μέση Ανατολή, αλλά και με το γεγονός ότι η Τουρκία έχει συνταχθεί ενεργά με τους εχθρούς του Ισραήλ, και συγκεκριμένα με τη Χαμάς.

Μια αλλαγή κυβέρνησης θα μπορούσε μόνο να ενισχύσει τις σχέσεις του Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κύπρο. Τα τελευταία τρία χρόνια ο Νετανιάχου έχει αποτελέσει τον κύριο στόχο της κριτικής και με την αποχώρησή του οι ηγέτες της Ελλάδας και της Κύπρου θα μπορούσαν πολύ ευκολότερα να διαμεσολαβούν, να διατηρούν αυτή τη συνεργασία και να την υπερασπίζονται δημόσια στο εσωτερικό των χωρών τους.

Και αν οι εκλογές δεν δώσουν πλειοψηφία και το Ισραήλ βρεθεί σε παρατεταμένη πολιτική αβεβαιότητα ή οδηγηθεί ξανά στις κάλπες;

Αν δεν δώσουν κυβερνητική πλειοψηφία – κάτι που είναι πιθανό – η χώρα θα μπει σε έναν κύκλο πρόωρων εκλογών, μέχρι να σχηματιστεί σταθερή κυβέρνηση. Αυτό σημαίνει ότι η σημερινή κυβέρνηση παραμένει στην εξουσία μέχρι να βρεθεί λύση. Το Ισραήλ βίωσε ένα παρόμοιο αδιέξοδο από το 2019 έως το 2021, διάστημα κατά το οποίο ελάχιστα άλλαξαν στην εξωτερική πολιτική. Σ’ αυτή την περίπτωση, λοιπόν, αναμένω το ίδιο.

Μπορεί ο ίδιος ο προεκλογικός ανταγωνισμός – εάν παραταθεί – να αποτελέσει κίνητρο για τη σημερινή κυβέρνηση να ενισχύσει και να προβάλει τις σχέσεις της με την Ελλάδα και την Κύπρο;

Ο Χένρι Κίσινγκερ είχε πει κάποτε σκωπτικά ότι το Ισραήλ δεν έχει εξωτερική πολιτική, παρά μόνο εσωτερική. Είναι μια παρατήρηση που ισχύει ιδιαίτερα στις προεκλογικές περιόδους. Αν μη τι άλλο, η σημερινή κυβέρνηση θα επιδιώξει να προβάλει και να ενισχύσει τις σχέσεις του Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κύπρο, ώστε να καταδείξει την απτή επιτυχία της διπλωματικής της στρατηγικής.

Οι επερχόμενες εκλογές θεωρούνται από πολλούς ίσως οι κρισιμότερες στην ιστορία του Ισραήλ. Συμμερίζεστε αυτή την εκτίμηση;

Τη συμμερίζομαι, ναι. Ποτέ άλλοτε ο ισραηλινός πληθυσμός δεν ήταν τόσο πολωμένος όσο σήμερα. Η πόλωση ξεπερνά ακόμη και τις πρωτοφανείς εντάσεις των αρχών του 2023, όταν το Λικούντ κατέθεσε τα νομοσχέδια για τη δικαστική μεταρρύθμιση και Ισραηλινοί από όλο το πολιτικό φάσμα κατέκλυζαν κάθε εβδομάδα τους δρόμους σε αριθμούς ρεκόρ. Λίγες είναι οι δημοκρατίες στις οποίες η νίκη της μιας ή της άλλης πλευράς έχει τέτοια υπαρξιακή βαρύτητα για το θεσμικό και γεωπολιτικό μέλλον του κράτους.

Πρόκειται, λοιπόν, πρωτίστως για δημοψήφισμα γύρω από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου ή για μια βαθύτερη αντιπαράθεση σχετικά με την ταυτότητα, τον χαρακτήρα και τον μελλοντικό προσανατολισμό του Ισραήλ;

Οι υποστηρικτές της σημερινής κυβέρνησης εκφράζουν σοβαρούς φόβους ότι, αν κερδίσει η αντιπολίτευση, θα υποκύψει στις διεθνείς πιέσεις και θα συναινέσει στη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους. Κατά την άποψή τους, αυτό όχι μόνο θα έπληττε θανάσιμα την ασφάλεια του Ισραήλ, αλλά θα δημιουργούσε και ένα καταστροφικό προηγούμενο: ότι φρικτές πράξεις μαζικής βίας μπορούν να αποσπάσουν στρατηγικές παραχωρήσεις από το Ισραήλ.

Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές της αντιπολίτευσης φοβούνται ότι η διαρκής συμμαχία του Λικούντ με τα υπερορθόδοξα κόμματα θεσμοποιεί την εξάρτηση και την ανισότητα, συνεχίζοντας να επιδοτεί την εξαίρεση από την κοσμική εκπαίδευση, την αγορά εργασίας και τη στρατιωτική θητεία. Ετσι, η μεσαία τάξη μένει να σηκώνει μόνη της τα οικονομικά και αμυντικά βάρη της χώρας. Επιπλέον, φοβούνται ότι η ενίσχυση ακραίων παρατάξεων στη Δυτική Οχθη θα ενθαρρύνει ακόμη περισσότερο την εβραϊκή τρομοκρατία, θα προκαλέσει εξοντωτικές διεθνείς κυρώσεις και θα αφήσει το Ισραήλ πιο απομονωμένο από ποτέ.

Πόσο καθοριστικό θα είναι στις κάλπες το αποτύπωμα της 7ης Οκτωβρίου; Αλλαξε θεμελιωδώς η επίθεση τον τρόπο με τον οποίο οι Ισραηλινοί αντιλαμβάνονται την πολιτική ηγεσία, την εθνική ασφάλεια και την ευθύνη της κυβέρνησης απέναντι στους πολίτες;

Η 7η Οκτωβρίου έχει χαραχθεί βαθιά στον ψυχισμό των Ισραηλινών και θα παραμείνει εκεί για πολύ καιρό. Ωστόσο, οι Ισραηλινοί τείνουν να έχουν κοντή μνήμη και μια πολιτική κουλτούρα που δεν τιμωρεί τις αποτυχίες. Οταν ξέσπασε ο πόλεμος, πολλοί Ισραηλινοί έλεγαν ότι ολόκληρο το πολιτικό σύστημα θα έπρεπε να αλλάξει ριζικά και ότι όλοι όσοι κατείχαν ηγετικές θέσεις, είτε σε πολιτικό είτε σε επαγγελματικό επίπεδο, θα έπρεπε να αποχωρήσουν ντροπιασμένοι. Αυτό δεν συνέβη. Στις επερχόμενες εκλογές, το 85,7% των κομματικών αρχηγών που διεκδικούν την ψήφο των πολιτών υπηρετεί ήδη στην Κνέσετ ή στην κυβέρνηση. Μεταξύ των υποψηφίων στις πρώτες πέντε θέσεις κάθε κόμματος που συμμετέχει στις εκλογές, το 64,3% υπηρετεί στη σημερινή Κνέσετ ή υπηρετούσε στην προηγούμενη. Με άλλα λόγια, δεν έχει αλλάξει τίποτε ουσιαστικό σε επίπεδο ηγεσίας.