Το «σοκ Τραμπ» στην Ανατολική Ασία

Στις 16 Αυγούστου, μία ημέρα μετά την επέτειο της ανακοίνωσης από τον αυτοκράτορα Χιροχίτο της άνευ όρων παράδοσης της αυτοκρατορικής Ιαπωνίας στους Συμμάχους το 1945, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έδωσε εντολή στο Πεντάγωνο να «μειώσει σημαντικά» τις κοινές στρατιωτικές ασκήσεις με τη Νότια Κορέα. Οι λόγοι που επικαλέστηκε ήταν, το λιγότερο, παράξενοι. Εγραψε στην πλατφόρμα του Truth Social ότι οι ετήσιες ασκήσεις Ulchi Freedom Shield «στέλνουν ένα μήνυμα που είναι εντελώς ακατάλληλο και εχθρικό, προς μια χώρα η οποία, όσο ο Ντόναλντ Τζ. Τραμπ είναι πρόεδρος, δεν έχει αποτελέσει απειλή και έχει επιδείξει σεβασμό».

Αυτή η χώρα που επιδεικνύει σεβασμό και δεν απειλεί δεν είναι άλλη από τη Βόρεια Κορέα, η οποία ενισχύει τις πυρηνικές της δυνατότητες από τότε που ο Τραμπ πραγματοποίησε τις ατυχείς και άκαρπες συναντήσεις του με τον βορειοκορεάτη δικτάτορα Κιμ Γιονγκ Ουν το 2019. Επτά χρόνια αργότερα, το καθεστώς του Κιμ εξακολουθεί να εκτοξεύει με αρκετά μεγάλη συχνότητα βαλλιστικούς πυραύλους πάνω από τη Θάλασσα της Ιαπωνίας.

Είναι πλέον γνωστό ότι ο Τραμπ μπορεί να αλλάξει τη μακροχρόνια αμερικανική εξωτερική πολιτική κατά βούληση, ανάλογα με τη διάθεσή του ή με το αν αισθάνεται ότι χαίρει επαρκούς εκτίμησης από έναν ξένο ηγέτη. Αλλά αυτή τη φορά προφανώς δεν επρόκειτο για μια στιγμιαία απόφαση: λίγο περισσότερο από μία εβδομάδα αργότερα, ακύρωσε μια κοινή άσκηση αμφίβιας απόβασης αμερικανών και νοτιοκορεατών πεζοναυτών.

Ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι είναι εξοργισμένος με τη Νότια Κορέα επειδή αρνήθηκε να συμμετάσχει στον πόλεμό του εναντίον του Ιράν – μια σύγκρουση τόσο απερίσκεπτη όσο και αντιπαραγωγική. Ισως πράγματι να είναι αυτός ο λόγος. Υπάρχει, όμως, ενδεχομένως ένας βαθύτερος λόγος για την ανησυχητική συμπεριφορά του. Ο Τραμπ θέλει να μείνει στην Ιστορία ως ο σπουδαιότερος πρόεδρος των ΗΠΑ, ο άνθρωπος που κατάφερε να εδραιώσει την παγκόσμια ειρήνη. Ο δρόμος που έχει επιλέξει για να πετύχει αυτόν τον στόχο είναι να συνάπτει συμφωνίες με δικτάτορες που θα μπορούσαν να απειλήσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μόλις ο κόσμος διαιρεθεί μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, η Αμερική θα μπορεί να ζει σε μια υπέροχη απομόνωση και δεν θα αποτελεί πλέον αντικείμενο εκμετάλλευσης από μικρότερες χώρες.

Λέγεται συχνά ότι ο Τραμπ προτιμά να συναλλάσσεται με αυταρχικούς ηγέτες όπως ο Κιμ και ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν επειδή ζηλεύει τα μεγαλοπρεπή σύμβολα της εξουσίας τους και την απεριόριστη ισχύ τους. Αν και αυτό είναι ασφαλώς πιθανό, μπορεί επίσης να πιστεύει ότι είναι ευκολότερο να κάνει μια συμφωνία με έναν τύραννο παρά με έναν πολιτικό που πρέπει να λογοδοτεί στους ψηφοφόρους.

Οποιος κι αν είναι ο λόγος για τις αλλοπρόσαλλες πολιτικές του Τραμπ, η ακύρωση των στρατιωτικών ασκήσεων προκάλεσε σοκ στους Νοτιοκορεάτες και ανησύχησε τους Ιάπωνες.

Από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι αμερικανικές στρατιωτικές εγγυήσεις έχουν επιτρέψει στις δημοκρατίες της Ευρώπης και της Ανατολικής Ασίας να ευημερούν, αποτρέποντας δυνητικά εχθρικές δυνάμεις. Παρότι αρκετοί τοπικοί πόλεμοι ξέσπασαν υπό την Pax Americana, ένας παγκόσμιος πόλεμος είχε καταστεί αδιανόητος. Οι ιστορικές πληγές εξακολουθούσαν να προκαλούν τριβές μεταξύ Ιαπωνίας και Νότιας Κορέας· όμως, όσο ο «θείος Σαμ» είχε τον έλεγχο, τέτοια προβλήματα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν.

Τώρα που ο Τραμπ έχει αφήσει τεράστια κενά στη μεταπολεμική τάξη, απειλώντας να στερήσει τη βοήθεια προς τα μέλη του ΝΑΤΟ και αποδυναμώνοντας τη στρατιωτική συνεργασία με έναν από τους σημαντικότερους συμμάχους των ΗΠΑ στην Ανατολική Ασία, όλες οι καθησυχαστικές παραδοχές της Pax Americana έχουν εξαφανιστεί. Οι συνέπειες της συμπεριφοράς του Τραμπ είναι ακόμη σοβαρότερες για την Ανατολική Ασία απ’ ό,τι για την Ευρώπη.

Χωρίς ένα αντίστοιχο του ΝΑΤΟ, οι χώρες της Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ασίας πρέπει να θεσπίσουν ένα εντελώς νέο σύνολο στρατιωτικών διευθετήσεων μετά το τέλος της Pax Americana. Στο παρελθόν, κάποιες εντάσεις θα ήταν ανυπέρβλητες. Ακόμη και με τις ΗΠΑ να λειτουργούν ως διαμεσολαβητές μεταξύ των συμμάχων τους στην Ανατολική Ασία και να τους πιέζουν να συνεργαστούν, οι ιστορικές πληγές παρέμεναν. Ομως, η ψυχρή στάση του Τραμπ και το φλερτ του με τους εχθρούς της Ιαπωνίας και της Νότιας Κορέας μπορεί τελικά να επιτύχουν αυτό που οι πιο φιλικές αμερικανικές κυβερνήσεις απέτυχαν να κάνουν.

Ο Ιαν Μπουρούμα είναι ολλανδός συγγραφέας και ιστορικός