Πολιτικά κόμματα και αρχηγοί

Στη σύγχρονη αντιπροσωπευτική δημοκρατία το πολιτικό κόμμα είναι σταθερός συνταγματικός θεσμός. Προ πολλού τα πολιτικά κόμματα – και όχι μόνο στην Ελλάδα – διήλθαν τα στάδια της άρνησης της αγνόησης, της αναγνώρισης και της νομιμοποίησης. Πλέον η συνταγματική τάξη αναγνωρίζει τα πολιτικά κόμματα αλλού ως πολιτειακά όργανα – Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας –, στην Ελλάδα ως θεσμό του πολιτεύματος (άρθρο 29 του ισχύοντος Συντάγματος).

Το άρθρο 29 Συντ. κατοχυρώνει το δικαίωμα των ελλήνων πολιτών να ιδρύουν και να συμμετέχουν σε πολιτικά κόμματα, η οργάνωση και η δράση των οποίων οφείλει να υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του πολιτεύματος. Η ίδρυση των πολιτικών κομμάτων δεν υπάγεται σε προηγούμενη άδεια. Τα πολιτικά κόμματα έχουν νομική προσωπικότητα ώστε να εκπληρώνουν τη συνταγματική αποστολή τους. Ωστόσο πρέπει να υποβάλλουν στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου την ιδρυτική διακήρυξη ή/και το καταστατικό του κόμματος συνοδευόμενα από τη δήλωση ότι η οργάνωση και η δράση του κόμματος εξυπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Την ιδρυτική διακήρυξη υπογράφουν διακόσιοι πολίτες που έχουν δικαίωμα ψήφου. Επίσης στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου γνωστοποιούνται το όνομα, το έμβλημα και η έδρα του πολιτικού κόμματος. Οι ανωτέρω ρυθμίσεις συνοδεύονται από την ανάθεση στο Α’ Τμήμα του Αρείου Πάγου της επίλυσης της διαφωνίας για την ιδιότητα του προέδρου του κόμματος εφόσον υπάρχει αμφισβήτηση.

Στις σχετικά πρόσφατες ρυθμίσεις ορίστηκε ότι δεν επιτρέπεται να κατέχει θέση προέδρου, γενικού γραμματέα, μέλους διοικούσας επιτροπής ή νομίμου εκπροσώπου σε πολιτικό κόμμα ή συνασπισμό κομμάτων πρόσωπο που έχει καταδικασθεί σε α) ισόβια κάθειρξη για κάθε αδίκημα, β) σε οποιαδήποτε ποινή για εγκλήματα του Στρατιωτικού Ποινικού Κώδικα που επισύρουν την ποινή της ισόβιας κάθειρξης και γ) σε κάθειρξη για τα αδικήματα των κεφαλαίων 1 έως 6 του δεύτερου βιβλίου του Ποινικού Κώδικα. Τα κεφάλαια αυτά (άρθρα 134 έως 197 ΠΚ) αφορούν σε προσβολές του δημοκρατικού πολιτεύματος, προσβολές της διεθνούς υπόστασης της χώρας, εγκλήματα κατά άλλων κρατών, εγκλήματα κατά των πολιτειακών και πολιτικών οργάνων, προσβολές κατά της πολιτειακής εξουσίας καθώς και εγκλήματα κατά της δημόσιας τάξης. Κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών είναι ότι τα ανωτέρω εγκλήματα πλήττουν την προς τα έξω ή προς τα έσω υπόσταση του Κράτους. Ετσι δι’ αυτών προστατεύεται η πολιτειακή εξουσία στις διάφορες εκφάνσεις της. Εμπεριέχει λογική και νομική συνέπεια η απαγόρευση σε πρόσωπο που έχει καταδικασθεί για αυτά.

Ο Aλκης Δερβιτσιώτης είναι καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης