Αρθρο 16: Αλλαγές με ποιες προϋποθέσεις;

Η προάσπιση του άρθρου 16 αποτελεί εμβληματικό ζήτημα για την πλειονότητα των πανεπιστημιακών εδώ και δεκαετίες. Προφανώς όχι για συντεχνιακούς λόγους, λες και απειλείται η υπόστασή τους ή το ύψος των αποδοχών τους. Γνωρίζουμε ότι η δημόσια εκπαίδευση γενικώς, και η τριτοβάθμια ειδικώς, είναι οι βασικοί ιμάντες κοινωνικής κινητικότητας εδώ και χρόνια. Εκατοντάδες μελέτες διεθνώς έχουν δείξει ότι τα δημόσια πανεπιστήμια επιτρέπουν σε χιλιάδες νέους από οικονομικά ασθενέστερες οικογένειες να αλλάξουν κοινωνική κατηγορία και να βελτιώσουν τις επαγγελματικές τους προοπτικές, συμβάλλοντας δραστικά στη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων. Αυτά επί της αρχής.

Ωστόσο, η ελληνική πραγματικότητα στον χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σήμερα, δεν έχει καμιά σχέση με αυτήν του 1975. Σήμερα, μαζί με τα 23 δημόσια ΑΕΙ, λειτουργούν 4 (ενδεχομένως από του χρόνου 7) ΝΠΠΕ (ιδιωτικά «μη κερδοσκοπικά» παραρτήματα ξένων ΑΕΙ) με ισότιμα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά δικαιώματα, όπως και 35 κολέγια μεταλυκειακής εκπαίδευσης με αναγνωρισμένα επαγγελματικά δικαιώματα.

Προσθέστε σε αυτά τον (συχνά αθέμιτο) ανταγωνισμό των ιδιωτικών ΑΕΙ στην Κύπρο και στα Βαλκάνια, και τα εξ αποστάσεως πτυχία από Ιταλία και άλλες χώρες.

Στην πράξη, λοιπόν, το άρθρο 16 ως έχει, δεν εξυπηρετεί τον σκοπό για τον οποίο θεσπίστηκε. Χωρίς να εστιάζουμε  στις μεθοδεύσεις που μας οδήγησαν ως εδώ, πρέπει να παραδεχθούμε ότι το άρθρο 16 σήμερα δεν προστατεύει επαρκώς τον δημόσιο χαρακτήρα και τον κοινωνικό σκοπό της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Ποιες προϋποθέσεις πρέπει, κατά την προσωπική μου άποψη, να περιληφθούν ρητά στο άρθρο 16 ώστε να προστατευθεί το δημόσιο πανεπιστήμιο:

• Παροχή δωρεάν πανεπιστημιακής εκπαίδευσης στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο σε καθεστώς πλήρους ακαδημαϊκής ελευθερίας και αυτοδιοίκησης.
• Συνταγματική πρόβλεψη της επαρκούς κρατικής χρηματοδότησης του ελληνικού δημόσιου πανεπιστημίου (που δεν υπάρχει σήμερα), συνοδευόμενη από τη ρητή απαγόρευση κρατικής ενίσχυσης των ιδιωτικών ιδρυμάτων
• Διατήρηση του καθεστώτος του δημοσίου λειτουργού για τους καθηγητές των δημόσιων πανεπιστημίων

Ως καθηγητής εδώ και τρεισήμισι δεκαετίες σε ένα πανεπιστήμιο της περιφέρειας, οφείλω να προσθέσω κάτι ακόμα: Η ελληνική πολιτεία έχει επενδύσει εκατοντάδες εκατομμύρια σε υποδομές και προσωπικό, χωρίς σχέδιο είναι αλήθεια, προκειμένου να στηρίξει την ανάπτυξη της Περιφέρειας και τη συγκράτηση της υπερσυγκέντρωσης δραστηριοτήτων και πληθυσμού στα δύο μεγάλα αστικά κέντρα των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης.

Η ανεξέλεγκτη και χωρίς ουσιαστικές ακαδημαϊκές προϋποθέσεις (η εποπτεία της ΕΘΑΕΕ δεν επαρκεί) δημιουργία νέων ιδρυμάτων με όρους προσφοράς και ζήτησης, εκτός από τον πληθωρισμό και την απαξίωση των τίτλων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης των δημόσιων ΑΕΙ, θα φέρει και τη σταδιακή εξολόθρευση των περιφερειακών πανεπιστημίων.

Ο Μιχάλης Ζουμπουλάκης είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, γραμματέας της ΠΟΣΔΕΠ