Οι περισσότεροι αναλυτές μεταμφιέζουν την πολιτική επιθυμία τους σε ανάλυση. Ετσι, η επάνοδος Τσίπρα, μεταφράζεται κυρίως με τους όρους του 2012-2023. Εν ολίγοις, όπως έχει χαρακτηριστεί (από τους ίδιους αναλυτές) τα χρόνια της πολιτικής του θητείας: ως «λαϊκιστής» όταν ήταν ανερχόμενος (2012-2015), ως «ψεύτης» όταν ήταν πρωθυπουργός και ως «ανίκανος» όταν ήταν αντιπολιτευόμενος (2019-2023).
Η ανάλυση (πολλών) λοιπόν του λόγου, των επικλήσεων, της αισθητικής της βραδιάς του Θησείου κρύβει αυτές τις βασικές, προδιαμορφωμένες ιεραρχήσεις. Ομως η «προκάτ» ανάγνωση, εμποδίζει την ανάλυση. Ο Τσίπρας δεν είναι τα χαρακτηριστικά που η πολεμική εγκατέστησε στην πλάτη του, αλλά κυρίως, είναι (ήτοι συγκροτούν τη νέα εικόνα του) τα λαϊκά ελλείμματα που η επταετής τελευταία περίοδος δημιούργησε. Τον «παράγει» η στιγμή, όχι η αποθηκευμένη ιστορία – πολύ περισσότερο, η πολεμική κειμενογραφία κι η εμπάθεια.
Τι διέθετε ο κόσμος το 2009-2010; Την πεποίθηση μιας αόριστης «ισχυρής Ελλάδας», την απελπιστική έκπληξη και τον αιφνιδιασμό της χρεοκοπίας, το μαύρο διάστημα των, εν τέλει, ασχεδίαστων (βαθύτατα πολιτικών) μνημονίων και τη συμβολική έξοδο το 2018. Εκτοτε, ο πολίτης συνοδεύεται από μεταμφιεσμένα διαρκή μνημόνια· όπως είναι ο πληθωρισμός, η εκρηκτική άνοδος του τιμαρίθμου – δηλαδή η νέα κατάρρευση εισοδημάτων (σε σχέση με τις αγοραστικές δυνατότητες). Αν αυτή η «αναβάπτιση» στη βίαιη αθλιότητα δεν θεωρείται ισχυρός λόγος ανακαθορισμού του πολιτικού συστήματος (επομένως και ανάδυση εκ νέου του Τσίπρα), δεν καταλαβαίνω τι άλλο έχουν στο κεφάλι τους οι αναλυτές μας.
Η αναλυτική τύφλωση δεν είναι «ελάττωμα», αλλά αντανάκλαση μιας ευρύτερης κοινωνικής αδυναμίας αυτοθεώρησης· εφόσον με τις επάλληλες αλλαγές (τα κρισιακά ρήγματα στο κοινωνικό συνεχές), το υποκείμενο αδυνατεί να βρει σταθερά συγκροτησιακά στοιχεία. Δεν κατανοεί τον εαυτό του κανείς, γιατί δεν διαθέτει τα σταθερά αυτοπροσδιοριστικά εργαλεία που του παρείχε ο μετεμφύλιος (οι καθαρές γραμμές μίσους και μισαλλοδοξίας) και σε πλανητικό επίπεδο, ο Ψυχρός Πόλεμος. Ομως επίσης και η Δημοκρατία έχασε τις σταθερές της, αφού αμαυρώθηκε η γραμμική αναπτυξιακή (πλουτιστική) αξιωματική της.
Η Δημοκρατία, εδώ και δεκαπέντε χρόνια, μπορεί να σχετιστεί και με την πτώχευση, τη διαταραχή της περίλαμπρης θέσης του μικροαστού. Οι κρίσεις που επαναλαμβάνονται περιοδικά συντρίβουν όλες τις εννοιοδοτήσεις, μεταβάλλουν την πολιτική ανάλυση σε δοξασία ή μαντεία, αφού η ίδια η δομή της κρίσης, συναρτάται με την αποδόμηση και των πολιτικών επικρατειών και των κοινοβουλευτικών εκπροσώπων τους. Η έκλειψη λειτουργικών θεωρητικών σχημάτων αδρανοποιεί το αναλυτικό πολιτικό βλέμμα, αντί να του επιτρέψει να δει, να παρατηρήσει, να προσδιορίσει και να συνθέσει. Αυτό είναι κάτι όχι μόνο οφειλόμενο σε δογματισμό (ή και κομματική στράτευση των αναλυτών), αλλά εδραίο, ενδιάθετο στοιχείο στον πυρήνα κάθε πολιτικής «εκλογίκευσης». Δεν είναι εξωτερικό ελάττωμα αλλά εγγενές χαρακτηριστικό.
Ο Τσίπρας οφείλει την επάνοδο στην αδυναμία να απαντηθεί το αίτημα οικονομικής σταθερότητας. Τα σκάνδαλα τεκμηριώνονται (και φθείρουν) όχι από τον ποινικό χαρακτήρα, αλλά από τη διάχυτη οικονομική ένδεια που τα περικλείει. Η ερμηνεία της επιστροφής του Τσίπρα είναι βιαστική και επιπόλαια. Δεν είναι οι διορθώσεις προς μια αριστερή νηφαλιότητα που τον προφυλάσσουν και τον ανακαινίζουν, αλλά η ανελαστική οικονομία του σουπερμάρκετ. Δεν είναι «αιτία» του, η λογοτεχνική και στυλιστική κατασκευή της βραδιάς του Θησείου, με τα άσπρα πουκάμισα σε μαύρο φόντο που «γράφουν», αλλά η απελπισμένη ανάγκη ανθρώπων που δεν έχουν άλλα περιθώρια. Τέλος: αντίθετα με άλλους, πιστεύω ότι ο ανταγωνισμός με το ΠΑΣΟΚ θα βοηθήσει και τα δύο σκέλη της κεντροαριστεράς παράταξης.
Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος και καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ
