Τα χρόνια περνούν: 220, συγκεκριμένα, από τότε που ο λόρδος Ελγιν ξερίζωσε τον μισό γλυπτό διάκοσμο του ναού της Αθηνάς Παρθένου· 210 από την ημέρα που τα αριστοτεχνήματα της κλασικής αρχαιότητας αγοράστηκαν από το βρετανικό κράτος· και 209 από τότε που εκτέθηκαν για πρώτη φορά στο Βρετανικό Μουσείο.
Δύο αιώνες μετά, το 2021, διεφάνη, για πρώτη φορά, η προοπτική μιας ιστορικής συμφωνίας. Ηταν τότε που – όπως έχουν αποκαλύψει «ΤΑ ΝΕΑ» – ο Κυριάκος Μητσοτάκης άρχισε να διαπραγματεύεται με τον πρόεδρο του Βρετανικού Μουσείου Τζορτζ Οσμπορν με σκοπό να συνάψει μια «Σύμπραξη για τον Παρθενώνα», η οποία θα περιλαμβάνει την επανένωση των Παρθενώνειων Γλυπτών στην Αθήνα και τον δανεισμό στο Λονδίνο άλλων αρχαιοελληνικών θησαυρών.
Από τότε, η Βρετανία έχει αλλάξει τρεις πρωθυπουργούς (και ετοιμάζεται να αποχαιρετήσει έναν ακόμη) και το Βρετανικό Μουσείο έναν διευθυντή. Ο Μητσοτάκης και ο Οσμπορν παραμένουν στις θέσεις τους – το ίδιο, όμως, και τα τεχνουργήματα που σχεδίασε ο Φειδίας.
Παρά τα αρχικά σημάδια ευελιξίας που επέδειξαν οι Βρετανοί, όλα δείχνουν ότι οι διαπραγματεύσεις έχουν οδηγηθεί σε (προσωρινό;) αδιέξοδο. Πηγή με άμεση γνώση των διμερών επαφών είπε στα «ΝΕΑ» ότι «οι συνομιλίες έχουν ατονήσει από το περασμένο φθινόπωρο». Κι αυτό, διότι «δεν μπορεί να βρεθεί κοινός τόπος στις κρίσιμες λεπτομέρειες της συμφωνίας, το περίγραμμα της οποίας είναι έτοιμο εδώ και τουλάχιστον δύο χρόνια».
Ποιες είναι αυτές οι… «λεπτομέρειες»; Το πόσα και ποια από τα Γλυπτά του Παρθενώνα θα επιστραφούν και για πόσο χρόνο. Η Ελλάδα διεκδικεί την πλήρη και μόνιμη επανένωσή τους. Ο Οσμπορν, όμως, επικαλούμενος (και) τον περίφημο νόμο του 1963, που απαγορεύει στο Μουσείο να εκχωρεί αντικείμενα που ανήκουν στη συλλογή του, έχει προτείνει να μας δανείσει μόνο ένα μέρος τους.
Στις «παραχωρήσεις» που φέρεται να είναι διατεθειμένος να κάνει περιλαμβάνεται η αντικατάσταση της λέξης «δάνειο» με κάποια άλλη (όπως η «κατάθεση», η οποία επελέγη, το 2022, για την επιστροφή του λίθου VI της ανατολικής ζωφόρου από το αρχαιολογικό μουσείο του Παλέρμου). Αυτό θα εξασφάλιζε ότι στο κείμενο της συμφωνίας δεν θα γίνεται ρητή αναφορά σε «βρετανική κυριότητα», την οποία δεν αναγνωρίζει η χώρα μας.
Ωστόσο, ο πρόεδρος του Μουσείου επιμένει να μας «προσφέρει» μόλις το 20% των Γλυπτών – και συγκεκριμένα λίθων από τη ζωφόρο – για μια ολιγοετή περίοδο, όπως αποκάλυψαν «ΤΑ ΝΕΑ» τον περασμένο Νοέμβριο. Εκτοτε, δεν έχει μετακινηθεί από αυτή την πρόταση και οι συνομιλίες έχουν βαλτώσει. Ελληνική πηγή διερωτήθηκε αν ο «παμπόνηρος» – όπως τον περιέγραψε – πρώην «τσάρος» της βρετανικής οικονομίας εισήλθε σε αυτές τις διαπραγματεύσεις επιδιώκοντας πραγματικά την εξεύρεση μιας κοινά αποδεκτής λύσης ή, αντίθετα, τη διαιώνιση του προβλήματος με την επίφαση ενός εποικοδομητικού – αλλά ατέρμονου – διαλόγου, προκειμένου να αποτινάξει το Μουσείο τη «ρετσινιά» της αδιαλλαξίας, διαφυλάσσοντας παράλληλα το στάτους κβο.
«Μολονότι υπήρχε πραγματική αισιοδοξία ότι οι συζητήσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια ιστορική συμφωνία, καθίσταται όλο και πιο εμφανές ότι τους τελευταίους μήνες δεν σημειώνεται πρόοδος. Καλούμε τη βρετανική κυβέρνηση και το Βρετανικό Μουσείο να υιοθετήσουν μια εποικοδομητική στάση, με διαφάνεια και προοδευτικό πνεύμα», δήλωσε στα «ΝΕΑ» ο λόρδος Εντ Βέιζι, πρόεδρος του οργανισμού Parthenon Project.
«Εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι μια αμοιβαία επωφελής λύση παραμένει εφικτή: μια λύση που θα βασίζεται στην πολιτιστική συνεργασία και στην παραδοχή ότι “συμφωνούμε ότι διαφωνούμε” στο θέμα της ιδιοκτησίας, προκειμένου να επιτευχθεί η μόνιμη επανένωση των Γλυπτών στην Αθήνα, ενώ παράλληλα στο Λονδίνο θα διοργανώνονται περιοδικές εκθέσεις με άλλα σημαντικά αρχαιοελληνικά τεχνουργήματα. Αυτή η μεγαλόπνοη πολιτιστική συνεργασία θα χρηματοδοτηθεί από δωρητές από όλο τον κόσμο και θα διαφυλαχθεί για τις επόμενες γενιές», τόνισε ο πρώην υφυπουργός Πολιτισμού της Βρετανίας.
Λίνα Μενδώνη στα «ΝΕΑ»: Τα τρία σημαντικά σημεία που οφείλουμε να συγκρατήσουμε
Από την 25η Σύνοδο της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO για την Επιστροφή των Πολιτιστικών Αγαθών, που έλαβε χώρα στο Παρίσι την προηγούμενη εβδομάδα, οφείλουμε να συγκρατήσουμε τρία σημαντικά σημεία.
1. Το πρώτο, και περισσότερο σημαντικό, είναι η συμπερίληψη στη Σύσταση που εκδόθηκε ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και συνδέονται άμεσα με την ελληνική πολιτιστική ταυτότητα. Αυτή η διατύπωση είναι εξαιρετικά σημαντική διότι αναγνωρίζει ότι οι άυλες αξίες, που εμπεριέχονται στα εξέχοντα πολιτιστικά αγαθά, αποτελούν συστατικό στοιχείο της ταυτότητας του έθνους το οποίο τα δημιούργησε και στο οποίο και ανήκουν. Σύμφωνα, λοιπόν, με την UNESCO, ο επαναπατρισμός των Γλυπτών αποτελεί αναμφισβήτητο δικαίωμα των Ελλήνων, οι οποίοι έχουν το αναφαίρετο δικαίωμα πρόσβασης στην πολιτιστική τους κληρονομιά.
2. Το δεύτερο σημείο είναι η απόλυτη απομόνωση της βρετανικής πλευράς, η οποία πλέον στερείται αξιόπιστων και πειστικών επιχειρημάτων. Το σύνολο των μελών της Επιτροπής, αλλά και των παρατηρητών, τάχθηκαν υπέρ του δικαίου του ελληνικού αιτήματος.
3. Το τρίτο σημείο είναι η αποτελεσματικότητα του τρόπου άσκησης της πολιτιστικής διπλωματίας, αλλά και της συστηματικής επένδυσης στους επαναπατρισμούς των παρανόμως εξαχθέντων από τη χώρα μας πολιτιστικών αγαθών, που εφαρμόζουμε στο υπουργείο Πολιτισμού τα τελευταία χρόνια. Η καθολική στήριξη της ελληνικής θέσης, προφανώς δεν είναι τυχαία, με πλέον χαρακτηριστική την τοποθέτηση της Τουρκίας, η οποία όχι απλώς διαψεύδει την ύπαρξη φιρμανιού, αλλά ζητά από τη Βρετανία να σταματήσει να επικαλείται κάτι το οποίο είναι ψευδές.
