Θα ζήσουμε το πιο ζεστό καλοκαίρι (;)

Θερμοκρασίες – ρεκόρ, τροπικές νύχτες και δεκάδες νεκροί συνθέτουν ένα πρωτοφανές σκηνικό στη Δυτική Ευρώπη. Η Γηραιά Ηπειρος δοκιμάζεται από ένα κύμα καύσωνα που δεν έχει ζήσει ποτέ άλλοτε μήνα Μάιο. Με τον θερμικό θόλο να πλήττει την Ιταλία, τη Βρετανία και τη Γαλλία, με ένα ισχυρό Eλ Νίνιο στον Ειρηνικό και με τις μνήμες από τους καταστροφικούς καύσωνες και τις πυρκαγιές των τελευταίων ετών να παραμένουν νωπές, το ερώτημα μοιάζει πλέον αναπόφευκτο: Πώς θα είναι το φετινό καλοκαίρι στην Ελλάδα; Και πόσο πιθανό είναι να δούμε θερμοκρασίες ακόμη και της τάξεως των 50 βαθμών Κελσίου; Επιστήμονες μιλούν στα «ΝΕΑ», αναλύοντας τα δεδομένα των προγνωστικών μοντέλων για τους επόμενους μήνες.

«Οι εποχικές προγνώσεις για τον Ιούλιο και τον Αύγουστο δείχνουν θερμοκρασίες υψηλότερες από το κανονικό για την Ελλάδα και για μεγάλο τμήμα της Ευρώπης», λέει ο Κώστας Λαγουβάρδος, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και συντονιστής της επιχειρησιακής μονάδας ΜΕΤΕΟ. «Οι τιμές αυτές αφορούν τους μέσους όρους των θερμοκρασιών – δεν γνωρίζουμε αν αυτή η θετική απόκλιση της θερμοκρασίας, που είναι της τάξεως των 1-2 βαθμών Κελσίου, θα οφείλεται σε ένα ισχυρό και παρατεταμένο επεισόδιο καύσωνα ή αν θα αντιστοιχεί σε πολλές μέρες με υψηλότερες θερμοκρασίες από τον μέσο όρο. Για παράδειγμα, στην Αθήνα, όπου η μέση θερμοκρασία το καλοκαίρι κυμαίνεται στους 33-34 βαθμούς Κελσίου, τα εποχικά μοντέλα δίνουν μέσο όρο 35 έως 36 βαθμούς Κελσίου», προσθέτει.

«Αυτό που μας ανησυχεί», εξηγεί ο Κώστας Λαγουβάρδος, «είναι ότι τα τέσσερα από τα πέντε καλοκαίρια της τελευταίας πενταετίας στην Ελλάδα – από το 2021 έως το 2025, με εξαίρεση το 2022 – είχαμε καύσωνες μεγάλης διάρκειας, δηλαδή 10 έως 12 ημερών με τον μεγαλύτερο να φτάνει τις 16 ημέρες· ήταν το 2024 που αποτέλεσε και  το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ. Το καλοκαίρι του 2025 ήταν το τρίτο θερμότερο όλων των εποχών για την Ελλάδα – είχαμε και πάλι καύσωνα διάρκειας σχεδόν 13 ημερών ενώ συνολικά  από τις 92 ημέρες του καλοκαιριού, οι 70 ήταν λίγο έως πολύ πάνω από τον μέσο όρο της περιόδου 1991 – 2020. Ολα αυτά μας προβληματίζουν μήπως το συγκεκριμένο μοτίβο των επεισοδίων καύσωνα μεγάλης διάρκειας εμφανιστεί και πάλι».

50 βαθμοί Κελσίου

Η κατάσταση προκαλεί ανησυχία ακόμη και σε όσους δεν παρακολουθούν συστηματικά τα όσα συμβαίνουν στο κλίμα του πλανήτη. Σενάρια που άλλοτε αντιμετωπίζονταν ως ακραία, αποτελούν πλέον πραγματικότητα. Τελικά μπορεί η Ελλάδα να αγγίξει τους 50 βαθμούς Κελσίου;  Το ενδεχόμενο αυτό ανέλυσε ο ερευνητής Σταύρος Ντάφης, φυσικός – μετεωρολόγος και επιστημονικός συνεργάτης στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών. «Η Ελλάδα έχει, ήδη, βιώσει ακραίους καύσωνες, με θερμοκρασίες που έχουν φτάσει τους 47-48°C σε ορισμένες περιοχές. Τα τελευταία 40 χρόνια, η θερμοκρασία έχει ξεπεράσει τους 45°C στην Ελλάδα έξι φορές, με τις τέσσερις εκ των οποίων να έχουν καταγραφεί την τελευταία 10ετία, δείχνοντας ότι οι ακραία υψηλές τιμές θερμοκρασίας εμφανίζονται ολοένα και συχνότερα», γράφει στον επιστημονικό κόμβο πληροφόρησης Climatebook.

«Η Μεσόγειος θεωρείται μία από τις περιοχές που θερμαίνονται ταχύτερα παγκοσμίως. Αυτό σημαίνει ότι οι “βάσεις” πάνω στις οποίες αναπτύσσονται οι καύσωνες είναι πλέον υψηλότερες (…) Σε αυτό το πλαίσιο, το ενδεχόμενο να προσεγγιστούν ή ακόμη και να ξεπεραστούν τα σημερινά ρεκόρ δεν μπορεί να αποκλειστεί. Αν και οι κλιματικές προβολές δεν μπορούν να μας πουν με ακρίβεια πότε ή πού θα καταγραφεί μια θερμοκρασία 50°C, λόγω τεχνικών περιορισμών, δείχνουν καθαρά ότι οι συνθήκες που ευνοούν τέτοια ακραία επεισόδια γίνονται συχνότερες. Σε ένα θερμότερο κλίμα, τα σημερινά ακραία ρεκόρ αποτελούν ένα όριο που μπορεί να δοκιμαστεί ή και να ξεπεραστεί στο μέλλον.

Οι τιμές των 50°C σε ένα θερμότερο κλίμα παύουν να είναι αδιανόητες». Ως προς το φαινόμενο Ελ Νίνιο που αναμένεται εντός του 2026, ο Κώστας Λαγουβάρδος σημειώνει ότι «Οι μακροπρόθεσμες προγνώσεις για τη θερμοκρασία της θάλασσας του Ειρηνικού δείχνουν ένα κατά πάσα πιθανότητα ισχυρό Ελ Νίνιο, το οποίο όμως θα κορυφωθεί τον Οκτώβριο, τον Νοέμβριο και τους πρώτους μήνες του 2027 και ως εκ τούτου δεν θα επηρεάσει το καλοκαίρι στην Ελλάδα – γενικά δεν αναμένεται να επηρεάσει έντονα την Ευρώπη. Το Ελ Νίνιο μάς ανησυχεί γενικότερα, διότι αυξάνει περαιτέρω τη μέση θερμοκρασία του πλανήτη, προσθέτοντας ένα ακόμη επιβαρυντικό στοιχείο στην κλιματική αλλαγή».

Πυρκαγιές

Πιο «ευοίωνα», τουλάχιστον με βάση τα σημερινά δεδομένα, φαίνεται πως είναι τα μηνύματα για τη φετινή αντιπυρική περίοδο. Σύμφωνα με στοιχεία της μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, ο χειμώνας 2025-2026 ήταν ένας από τους πιο βροχερούς των τελευταίων δεκαετιών στην Ελλάδα ενώ σε ορισμένες περιοχές της βόρειας και κεντρικής Ελλάδας καταγράφηκαν θετικές αποκλίσεις στα ύψη βροχής που έφτασαν ακόμη και το 100-130%. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με τον άστατο καιρό της φετινής άνοιξης ενδέχεται να μεταθέσει χρονικά τον κίνδυνο εκδήλωσης μεγάλων πυρκαγιών.

«Είχαμε έναν αρκετά υγρό χειμώνα, τόσο ως προς τις ποσότητες βροχής όσο και ως προς τη διάρκειά τους, δηλαδή είχαμε πολλές ημέρες με βροχές και αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο», λέει στα «ΝΕΑ» ο Θοδωρής Γιάνναρος, ερευνητής στο Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, με εξειδίκευση στην Πυρομετεωρολογία. «Παράλληλα, ο Μάιος, μέχρι στιγμής, έχει κινηθεί σε θερμοκρασίες πολύ κοντά στα κανονικά επίπεδα και κατά περιόδους κάτω από αυτά, ενώ είναι επίσης αρκετά βροχερός. Η γενική εικόνα μάς δίνει το περιθώριο να πούμε ότι πιθανότατα οδηγούμαστε σε μετάθεση της κύριας φάσης της αντιπυρικής περιόδου, δηλαδή της περιόδου κατά την οποία είναι πάρα πολύ εύκολο να υπάρξει έναρξη πυρκαγιάς ή γρήγορη εξάπλωσή της. Βεβαίως, τα δεδομένα αυτά μπορεί να αλλάξουν αν, για παράδειγμα, έχουμε έναν ισχυρό καύσωνα στο δεύτερο μισό του Ιουνίου».