Επιβεβλημένα εχέγγυα αμεροληψίας

Ας ξεκινήσουμε με κάποιες αυτονόητες παραδοχές: η κριτική σε δικαστικές αποφάσεις ή άλλες δικαστικές πράξεις δεν είναι απλώς θεμιτή, είναι αναγκαία, ιδίως μάλιστα σε υποθέσεις μείζονος σημασίας για τους θεσμούς και τη δημοκρατία. Τούτο δεν είναι μόνο απόρροια της ελευθερίας του λόγου, αλλά και απαραίτητο στοιχείο της δημοκρατικής λειτουργίας. Ασφαλώς, η κριτική δεν αναιρεί τον εν γένει σεβασμό που οφείλεται στις δικαστικές αποφάσεις με την έννοια της υποχρέωσης συμμόρφωσης σ’ αυτές. Σεβασμός, όμως, δεν σημαίνει προφανώς την επιβολή ενός σιωπητηρίου για τις δικαστικές κρίσεις. Η απονομή της δικαιοσύνης δεν εξαιρείται του δημοκρατικού ελέγχου και της λογοδοσίας.

Ας περάσουμε τώρα στην πρόσφατη κρίση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου (εισΑΠ) Κ. Τζαβέλλα σε σχέση με την υπόθεση των υποκλοπών, για την οποία έχουν ήδη γραφεί πολλά. Το πρωταρχικό ερώτημα, κατ’ εμέ, είναι αν μπορούσε καν να προχωρήσει ο ίδιος σε κρίση περί ανάσυρσης ή μη της αρχειοθετηθείσας δικογραφίας, ενόψει των πρόσφατων αποκαλύψεων ότι είχε προσωπική – λειτουργική εμπλοκή στην υπόθεση όταν ήταν εισαγγελέας – επόπτης στην ΕΥΠ, υπογράφοντας σχετικές διατάξεις περί άρσης του απορρήτου, μεταξύ άλλων και δημοσιογράφου – διαδίκου στην υπόθεση αλλά και υπουργών της κυβέρνησης. Σημειωτέον, δε, ότι στη συνέχεια κατέθεσε και ως μάρτυρας στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής για την υπόθεση.

Εδώ θα πρέπει να διευκρινιστούν τα ακόλουθα: οι λόγοι αποκλεισμού, εξαίρεσης και αποχής των δικαστών που προβλέπονται στα άρθρα 14-26 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (ΚΠΔ) αποτυπώνουν την επιδίωξη του νομοθέτη για αντικειμενική και αμερόληπτη απονομή της ποινικής δικαιοσύνης, σε συμφωνία με την αρχή της δικαστικής αμεροληψίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ.

Μεταξύ άλλων, στο άρθρο 15 ΚΠΔ προβλέπεται ως λόγος εξαίρεσης (που ενεργεί συγχρόνως και ως λόγος αποχής) η έγερση υπόνοιας μεροληψίας, που συντρέχει όταν υπάρχουν γεγονότα που μπορούν να δικαιολογήσουν εμφανώς δυσπιστία για την αμεροληψία ενός δικαστικού λειτουργού (ενδεικτ. Παπαδαμάκης, Ποινική Δικονομία, 11^η έκδ., αρ. 184 επ. – βλ. επικουρικά και άρθρο 23 παρ. 3 ΚΠΔ περί ανάγκης αποχής ένεκα σοβαρών λόγων ευπρέπειας). Εν προκειμένω, η παραπάνω προγενέστερη εμπλοκή του εισΑΠ στην υπόθεση των υποκλοπών – με την έννοια της προηγούμενης «επίσημης» τοποθέτησής του σε σημαντικές πτυχές αυτής με την ιδιότητα τόσο του εισαγγελέα όσο και του μάρτυρα – δεν μπορεί παρά να εγείρει υπόνοιες μεροληψίας με την εκτεθείσα έννοια, και δη σε μια τόσο σοβαρή υπόθεση που, ιδίως μετά την πολυσέλιδη απόφαση του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών, θα πρέπει να διερευνηθεί με πλήρη εχέγγυα αμεροληψίας. Η αντικειμενική αμεροληψία επέβαλλε εδώ την αποχή από την εξέταση της υπόθεσης.

Μετά τις συνεχείς αποκαλύψεις του τελευταίου διαστήματος και ιδίως μετά την εμπεριστατωμένη απόφαση του Πλημμελειοδικείου Αθηνών, που ζήτησε την περαιτέρω ποινική διερεύνηση της υπόθεσης – μεταξύ άλλων και για το ενδεχόμενο τέλεσης του αδικήματος της κατασκοπείας –, οι λειτουργοί της Δικαιοσύνης οφείλουν να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια να διερευνηθεί σε βάθος η υπόθεση. Ωστε να μη μείνει καμία σκιά πάνω από τους θεσμούς της χώρας. Ωστε να αποκαλυφθούν οι λόγοι που δεκάδες δημόσιοι αξιωματούχοι, δημοσιογράφοι και άλλα πρόσωπα έγιναν στόχοι παρακολούθησης, επίσης ποιοι ενορχήστρωσαν τον όλο μηχανισμό, ποιοι κατέχουν το σχετικό υλικό κ.λπ. Είναι ζήτημα ομαλής δημοκρατικής λειτουργίας, αλλά και εθνικής ασφάλειας. Διαφορετικά, κινδυνεύει να συρθεί η χώρα από τις διαθέσεις διαφόρων παράκεντρων εξουσίας, με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για τη θεσμική και πολιτική ομαλότητα.

Αν η Δικαιοσύνη αρθεί συνολικά στο ύψος των περιστάσεων, το όφελος θα είναι πολλαπλό. Πρωτίστως θα αποσείσει κάθε υπόνοια συμπόρευσης με τις βουλές της κυβερνητικής εξουσίας.

Ο Αντώνης Γ. Καραμπατζός είναι καθηγητής στη Νομική Σχολή ΕΚΠ