Το 1949 ο πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρι Σ. Τρούμαν παρουσίασε ένα τολμηρό όραμα που θα διαμόρφωνε την παγκόσμια πολιτική για γενιές. Η φτώχεια, υποστήριξε, δεν ήταν απλώς μια ανθρωπιστική ανησυχία, αλλά μια απειλή για την ίδια την ειρήνη, και η ανάπτυξη ήταν η λύση.
Η λογική ήταν πειστική στην απλότητά της: η αύξηση του βιοτικού επιπέδου και ο κίνδυνος σύγκρουσης θα μειωνόταν. Σήμερα, ωστόσο, ο κόσμος φαίνεται πολύ διαφορετικός. Οι βίαιες συγκρούσεις έχουν φτάσει σε επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (παρά την ανάπτυξη). Συνολικά, αυτές οι τάσεις υποδηλώνουν ότι είναι καιρός να επανεκτιμήσουμε το γραμμικό μοντέλο ανάπτυξης και την υποκείμενη λογική του.
Εάν όμως η ανάπτυξη αποφέρει μόνο βραχυπρόθεσμες μειώσεις στη βία και τους πολέμους, τότε τα επιχειρήματα για την αναπτυξιακή βοήθεια ως εργαλείο πρόληψης συγκρούσεων είναι ασθενέστερα από ό,τι συχνά αναφέρεται. Αυτό είναι ένα δυσάρεστο συμπέρασμα για τους θεσμούς που έχουν από καιρό δικαιολογήσει μεγάλους προϋπολογισμούς βοήθειας για λόγους ασφάλειας.
Το επιχείρημα ότι η επένδυση στην ανάπτυξη σήμερα βοηθά στην αποφυγή του πολύ υψηλότερου κόστους του πολέμου αύριο δεν είναι εντελώς λανθασμένο. Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι η βοήθεια προς τις περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις μπορεί να μειώσει τη βία, αν και τα αποτελέσματα είναι συχνά μέτρια και όχι πάντα στατιστικά ισχυρά. Αλλά τα στοιχεία δεν υποστηρίζουν τον ισχυρισμό ότι οι διαρκείς επενδύσεις μπορούν να αποτρέψουν ή να επιλύσουν με αξιοπιστία τις ένοπλες συγκρούσεις.
Αυτό που δείχνουν τα στοιχεία είναι το αντίστροφο: η βιώσιμη ανάπτυξη εξαρτάται από την ειρήνη σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι αναγνώριζε το παράδειγμα της εποχής Τρούμαν. Η πρόληψη των συγκρούσεων αποφέρει τεράστια αναπτυξιακά κέρδη, καθώς κάθε χρόνος χωρίς πόλεμο διατηρεί χρόνια προόδου που διαφορετικά θα χανόταν.
Κατά συνέπεια, πρέπει να επανεξετάσουμε τη θεωρία της αλλαγής που στηρίζει σήμερα την αναπτυξιακή οικονομία. Στις αναπτυσσόμενες χώρες που μαστίζονται από δυσπιστία, κακές υπηρεσίες και επαναλαμβανόμενη βία, η πολιτική σταθερότητα και η κρατική νομιμότητα πρέπει να προηγούνται. Μόνο αφού τεθούν αυτά τα θεμέλια, η θεσμική μεταρρύθμιση και οι διαρκείς αναπτυξιακές δαπάνες μπορούν να αποφέρουν απτά αποτελέσματα.
Ενώ η ανάπτυξη μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση της ειρήνης, είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματική στη δημιουργία της. Η αναγνώριση αυτής της διάκρισης προφανώς δεν σημαίνει εγκατάλειψη της επιδίωξης της ανάπτυξης. Αντίθετα, απαιτεί μια ειλικρινή αναμέτρηση με τους περιορισμούς του τρέχοντος μοντέλου και την προετοιμασία των βάσεων για μια πιο ρεαλιστική και αποτελεσματική προσέγγιση στην αναπτυξιακή πολιτική.
Ο Ραμπάχ Αρέζκι είναι πρώην αντιπρόεδρος της Αφρικανικής Τράπεζας Ανάπτυξης. Είναι διευθυντής έρευνας στο Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Ερευνας και ανώτερος συνεργάτης στη Σχολή Κένεντι του Χάρβαρντ.
