Συζητεί σήμερα η λαϊκή αντιπροσωπεία για το κράτος δικαίου. Συνηγορούμε στα προφανή: τη σημασία απόδοσης δικαιοσύνης, την κατακραυγή κάθε μεθόδου συγκάλυψης, την εστίαση στις αιτίες των παθογενειών. Προσθέτουμε τρεις επισημάνσεις:
Α. Το κράτος δικαίου πρέπει να ενδιαφέρει όλους. Το να προσπερνάμε τα ζητήματα με τη σκέψη ότι τάχα αυτά ενδιαφέρουν την αντιπολίτευση ή τους συνταγματολόγους απάδει στην ιδιότητα του πολίτη και υπονομεύει μεσοπρόθεσμα τα συμφέροντά του. Ακούμε συχνά ότι κρίσιμες είναι οι γεωστρατηγικές προκλήσεις ή η αποτελεσματικότητα στην οικονομική διαχείριση. Πράγματι. Το κράτος δικαίου και τα θεσμικά αντίβαρα όμως όχι μόνο δεν κλονίζουν τη στιβαρή αντιμετώπιση των προκλήσεων, αλλά αποτρέπουν από τις αστοχίες της αυθαιρεσίας. Τι μας κάνει να πιστεύουμε ότι όποιος δρα ανέλεγκτα είναι γεωστρατηγικά σώφρων; Ας δούμε λίγο δίπλα μας με πόσο ολίγη σωφροσύνη ενεργούν οι αυταρχικοί ηγέτες. Τι μας κάνει να πιστεύουμε ότι η ελεύθερη οικονομία προτιμά μια πολιτική εξουσία χωρίς ελέγχους και αντίβαρα; Οταν είχε ξεσπάσει η υπόθεση των υποκλοπών, είχαμε θέσει το ερώτημα ποιος μεγάλος επενδυτής εμπιστεύεται ένα σύστημα που δεν διασφαλίζει το απόρρητο της εμπορικής επικοινωνίας.
Β. Για πολλούς, τα ζητήματα του κράτους δικαίου είναι πολιτικά. Κατά καιρούς έχουμε ακούσει στην Ελλάδα τη φράση «να φύγουν οι φαύλοι». Θυμίζουμε πρωτοσέλιδο μεγάλης εφημερίδας προ δεκαετιών με τίτλο «Πέφτει ο Φαύλος». Απερίσκεπτο και μυωπικό. Προφανώς πρέπει να έχουμε την ικανότητα να κάνουμε διακρίσεις μεταξύ αξιόπιστων και κυνικών. Ομως το κράτος δικαίου δεν διασφαλίζεται με μόνα τα εργαλεία του πολιτικού αγώνος. Μάλιστα, συχνά ο πολιτικός αγώνας ανακυκλώνει τον ρεβανσισμό. Το βλέπουμε σήμερα στις ΗΠΑ. Αυτό που πρωτίστως αναμένει κανείς από το πολιτικό σύστημα είναι σοβαρότητα. Μια συνιστώσα της σοβαρότητας είναι η σύνεση και ο μακρύς ορίζοντας. Να σκεφτούν οι πολιτικοί όχι τι εγγυήσεις θέλουν αύριο αν παραμείνουν ή κατακτήσουν την εξουσία, αλλά αν τη χάσουν ή δεν την καταλάβουν.
Γ. Πάνω από όλα, τι χρειάζεται; Πρώτον, απεξάρτηση της οικονομίας από το μακρύ χέρι του κράτους και της κρατικής πατρονίας. Δεύτερον, ενίσχυση της αξιοπιστίας των θεσμικών αντίβαρων. Είναι αδιανόητο να συνεχίζουμε να υποστηρίζουμε την επιλογή στις κορυφαίες θέσης της Δικαιοσύνης από το Υπουργικό Συμβούλιο. Προσπαθώντας απλώς να την καλλωπίσουμε με περιτυλίγματα γνωμοδοτικών μηχανισμών. Παραβλέποντας ότι το ένα έκτο των μελών ενός Ανώτατου Δικαστηρίου έχει επιλεγεί στον βαθμό του με ανέλεγκτη απόφαση ενός αμιγώς πολιτικού οργάνου και ότι τα υπόλοιπα πέντε έκτα θα κριθούν από αυτό.
Κάπου εδώ θα ακούσουμε για τη συνταγματική αναθεώρηση. Πολλά θα θεωρηθούν προσχηματικά. Ωστόσο, σωστή στάση δεν είναι η αδιαφορία, αλλά ο δημόσιος έλεγχος. Να απαιτούμε απαντήσεις σε δύο ερωτήματα: Οσα προτείνετε τα τηρείτε στην πράξη; Αν υιοθετηθούν, σε τι θα αλλάξουν τα πράγματα; Προς το καλύτερο ή το χειρότερο;
