Με τον πόλεμο στο Ιράν να κλείνει σήμερα έναν ακριβώς μήνα, το σκηνικό μοιάζει πιο πολύπλοκο και αβέβαιο από την 28η Φεβρουαρίου. Στην προσπάθεια να κατανοήσει κανείς πού ακριβώς βρισκόμαστε και τι μπορεί να έπεται, η εκτίμηση του δρος Εράν Λέρμαν είναι σίγουρα πολύτιμη. Πρώην αναπληρωτής διευθυντής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ισραήλ, ο δρ Λέρμαν υπηρέτησε για πάνω από 20 χρόνια σε ανώτερες θέσεις στη στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών των IDF και είναι έφεδρος συνταγματάρχης, ειδικός στις διεθνείς σχέσεις του Ισραήλ και τη Μέση Ανατολή, διδάκτωρ της London School of Economics και κάτοχος MPA από το Harvard.
Ο πόλεμος, τονίζει, έχει ήδη ξεπεράσει πολλές από τις αρχικές προσδοκίες της ισραηλινής πλευράς. Ξεχωρίζει, όπως σημειώνει, η επιχειρησιακή συνεργασία ανάμεσα στην ισραηλινή αεροπορία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, την οποία χαρακτηρίζει πρωτοφανή. Οι Αμερικανοί είχαν βοηθήσει και στο παρελθόν το Ισραήλ, αλλά ποτέ οι δύο χώρες δεν πολέμησαν σε αυτό το επίπεδο συγχρονισμού και επιχειρησιακής σύμπραξης.
Κατά την εκτίμησή του, το Ιράν έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό την ικανότητά του να υπερασπιστεί τον εναέριο χώρο του, ενώ έχει δεχθεί σοβαρά πλήγματα σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο, με απώλειες κορυφαίων στελεχών και υποβάθμιση – αν και όχι την πλήρη εξάλειψη – των βαλλιστικών του δυνατοτήτων.
Παρά ταύτα, υπογραμμίζει ότι δύο βασικά ζητήματα παραμένουν ανοιχτά.
Το πρώτο αφορά το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Παρότι οι εγκαταστάσεις εμπλουτισμού έχουν πληγεί κι αυτές σοβαρά, παραμένει το απόθεμα ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, περίπου 450 κιλών. Αυτό δεν σημαίνει, διευκρινίζει, ότι η Τεχεράνη βρίσκεται άμεσα στο κατώφλι της βόμβας, καθώς για να φτάσει στο 90% θα πρέπει πρώτα να αποκαταστήσει σημαντικό μέρος της υποδομής της. Ωστόσο, πρόκειται για θέμα ζωτικής σημασίας, το οποίο είτε θα κριθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων είτε, εάν αυτό αποτύχει, με πιο επιθετικά μέσα. Ακόμη και με επιχειρήσεις στο έδαφος.
Το δεύτερο μέτωπο αφορά τα Στενά του Ορμούζ. Εκεί, το Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί τη δυνατότητα να επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία, απειλώντας τη ροή της ενέργειας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, εκτιμά, επεξεργάζονται ήδη επιλογές για να περιορίσουν αυτή τη δυνατότητα, είτε μέσω άμεσου στρατιωτικού ελέγχου είτε μέσω στοχευμένων επιχειρήσεων. Παρά τις κινήσεις αυτές, η κατάσταση δεν έχει ακόμη κριθεί, αν και η απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων και οι εναλλακτικές διαδρομές έχουν περιορίσει μέρος του σοκ.
Σε πολιτικό επίπεδο, ξεκαθαρίζει ότι ούτε το Ισραήλ ούτε οι ΗΠΑ έχουν θέσει ως επίσημο στόχο την αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη, καθώς κάτι τέτοιο θα σήμαινε δέσμευση σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο χωρίς σαφές τέλος. Αντίθετα, η στρατηγική εστιάζει στη δημιουργία συνθηκών που θα μπορούσαν να επιτρέψουν στον ιρανικό λαό να κινηθεί εναντίον του καθεστώτος, μέσω αποδυνάμωσης των μηχανισμών εξουσίας και καταστολής.
Τι γίνεται, όμως, με τις πιθανότητες κατάρρευσης του καθεστώτος; Ο δρ Λέρμαν εμφανίζεται επιφυλακτικός ως προς το ενδεχόμενο άμεσης κατάρρευσης. Το σημερινό ιρανικό σύστημα, σημειώνει, έχει εξελιχθεί από θεοκρατία σε ένα πιο σκληρό και βίαιο σύστημα εξουσίας με πυρήνα τους Φρουρούς της Επανάστασης. Αν και δεν αποκλείει ρήγματα, κινητοποιήσεις μειονοτήτων ή αποσύνθεση του μηχανισμού καταστολής, τονίζει ότι τίποτα από αυτά δεν έχει ακόμη συμβεί.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, εκτιμά, δεν αποκλείεται να επιβληθεί ή να γίνει αποδεκτή μια εκεχειρία, με τη σύγκρουση να μεταφέρεται στη συνέχεια σε οικονομικό και στρατηγικό επίπεδο πίεσης, έως ότου το καθεστώς αδυνατεί πια να επιβιώσει. Σε αυτή τη λογική εντάσσει και τη στάση των κρατών του Κόλπου, τα οποία, παρά την αρχική δυσαρέσκειά τους, φαίνεται να αντιλαμβάνονται ότι ένα Ιράν χωρίς καθαρή ήττα θα αποτελεί ακόμη μεγαλύτερη απειλή.
Στο εσωτερικό μέτωπο, παραδέχεται ότι το Ισραήλ εξακολουθεί να υφίσταται απώλειες αμάχων και ότι η παρατεταμένη πυραυλική εκστρατεία δοκιμάζει την κοινωνική αντοχή, ιδίως στο Τελ Αβίβ και το ευρύτερο Γκους Νταν. Ωστόσο, σημειώνει ότι η αποτελεσματικότητα των ιρανικών επιθέσεων έχει μειωθεί, καθώς οι ισραηλινές και αμερικανικές δυνάμεις βελτιώνουν την ικανότητά τους να εντοπίζουν και να εξουδετερώνουν εκτοξεύσεις.
Αναφερόμενος στη Χεζμπολάχ, τη χαρακτηρίζει δύναμη που έσυρε τον Λίβανο σε έναν πόλεμο αντίθετο προς τα συμφέροντά του. Διακρίνει, μάλιστα, «τεκτονικές μετατοπίσεις» στο πολιτικό σκηνικό της χώρας, με ενδείξεις μεγαλύτερης διάθεσης για συνεννόηση με το Ισραήλ, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές αν αυτό θα μεταφραστεί σε πραγματική αντιπαράθεση με τη Χεζμπολάχ.
Δεν έχει λοιπόν κριθεί ο πόλεμος; Συνολικά όχι, ξεκαθαρίζει. Τα βασικά στρατιωτικά αποτελέσματα έχουν επιτευχθεί, αλλά τα κρίσιμα ερωτήματα παραμένουν: το πυρηνικό πρόγραμμα, ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ και, τελικά, το αν η πίεση θα οδηγήσει σε εσωτερική ρήξη στο Ιράν ή σε μια νέα, πιο σκληρή ισορροπία.
