«Δες τα… Είναι λαγοκέφαλα. Καταστρέφουν τις θάλασσες και τους ψαράδες». Ο κ. Παναγιώτης, που έχει τον πάγκο με τα ψάρια στη λαϊκή της γειτονιάς μου, απλώνει την παλάμη του με τρία μικρά καφέ ψάρια που μόλις ξεχώρισε από το φελιζόλ με τους γαύρους. Δεν είναι η πρώτη φορά που εντοπίζονται λαγοκέφαλοι αναμεμειγμένοι με άλλα ψάρια σε λαϊκή αγορά – αντίστοιχο περιστατικό είχε σημειωθεί και τον προηγούμενο Νοέμβριο, επιβεβαιώνοντας ότι το ψάρι αυτό κατακτά όλο και περισσότερο θαλάσσιο έδαφος. Προφανώς, όπως σηκώνονται τα δίχτυα του γρι γρι, μέσα στα κοπάδια των βρώσιμων ψαριών μπλέκονται και τα… επικίνδυνα.
Τα συγκεκριμένα ήταν νανολαγοκέφαλoι μεγέθους 10-15 εκ., ένα από τα επτά είδη λαγοκέφαλων που συναντάμε στις ελληνικές θάλασσες – όλα τους επικίνδυνα και τοξικά. Το πιο συνηθισμένο είναι ο μεγαλύτερος Lagocephalus sceleratus. «Ψαρεύω εδώ και 20 χρόνια. Πριν από λίγες μέρες για πρώτη φορά έπιασα έναν λαγοκέφαλο ενάμισι κιλό, στη θάλασσα κάτω από τη λίμνη της Βουλιαγμένης», διηγείται ερασιτέχνης ψαράς – και για του λόγου το αληθές μάς στέλνει σχετική φωτογραφία.
Γιατί λαγοκέφαλοι υπάρχουν πλέον παντού στην Ελλάδα. Μπορεί στη Βόρεια Ελλάδα οι καταγραφές να είναι μέχρι στιγμής σποραδικές, αλλά στις Κυκλάδες, τα Δωδεκάνησα, την Ανατολική Πελοπόννησο και την Κρήτη οι πληθυσμοί που εντοπίζονται είναι πολύ μεγάλοι, όπως λέει στα «ΝΕΑ» η δρ Παρασκευή Καραχλέ, διευθύντρια Ερευνών στο Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων (ΙΘΑΒΙΠΕΥ) του ΕΛΚΕΘΕ.
Ο λαγοκέφαλος είναι ένα χωροκατακτητικό είδος που, εισβάλλοντας από το Σουέζ στη Μεσόγειο, συνεχώς κερδίζει έδαφος καθώς πολλαπλασιάζεται γρήγορα και δεν έχει θηρευτές. Στη χώρα μας καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2005. Εγκαταστάθηκε εδώ, εξαπλώνεται πολύ γρήγορα και δημιουργεί προβλήματα καταστρέφοντας τα δίχτυα, κόβοντας τα παραγάδια, τρώγοντας τα αλιεύματα. Είναι επικίνδυνο γιατί η σάρκα και τα εντόσθια περιέχουν μια πολύ ισχυρή νευροτοξίνη, για την οποία δεν υπάρχει αντίδοτο. Υπάρχει μια μέθοδος αντιμετώπισης με ενεργό άνθρακα, αλλά δεν είναι πάντα αποτελεσματική. Η τετροδοτοξίνη (ΤΤΧ) αυτή, εάν καταναλωθεί από ανθρώπους, μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα, ακόμη και τον θάνατο. Για τον λόγο αυτό απαγορεύονται αυστηρά η εμπορία και η διακίνηση, προφανώς και η κατανάλωσή του, όπως λέει η Π. Καραχλέ.
Παράλληλα, μπορούν να γίνουν ιδιαίτερα επιθετικοί και, επειδή φτάνουν κοντά στην ακτή σε συνδυασμό με δυνατά τους δόντια, οι λαγοκέφαλοι θεωρούνται υπεύθυνοι για επιθέσεις σε λουομένους κυρίως στην Κρήτη αλλά και την Κάρπαθο, κάποιες από τις οποίες έχουν καταλήξει σε ακρωτηριασμούς.
Παρεμβάσεις
Η επιστημονική κοινότητα – και όχι μόνο – αναζητεί λύσεις για να περιοριστούν οι αρνητικές επιδράσεις των εισβολικών ειδών (όπως ο λαγοκέφαλος) δημιουργώντας παράλληλα κίνητρα για τους αλιείς. Το LagoMeal, για παράδειγμα, είναι ένα ερευνητικό πρόγραμμα του ΕΛΚΕΘΕ που έχει ολοκληρωθεί με θετικά αποτελέσματα και μελέτησε την παραγωγή ιχθυαλεύρων από λαγοκέφαλο, αφού απενεργοποιηθεί η τοξίνη του.
Παράλληλα μελετάται να εφαρμοστεί στην Κρήτη αλλά και σε άλλες περιοχές όπου εμφανίζονται μεγάλοι πληθυσμοί (π.χ. Δωδεκάνησα) αυτό που γίνεται ήδη στην Κύπρο, η επιδότηση δηλαδή της αλίευσης λαγοκέφαλων – ήδη έχουν αρχίσει οι σχετικές συνομιλίες με στόχο να αντιμετωπιστεί ένα κορυφαίο πρόβλημα για την αλιεία, το οποίο απειλεί ταυτόχρονα τη βιοποικιλότητα.
Ακίνδυνα
Μπορεί ο λαγοκέφαλος να είναι επικίνδυνος και τοξικός, δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με άλλα ξενικά είδη που έχουν κάνει την εμφάνισή τους στις θάλασσές μας. Είναι βρώσιμα, θρεπτικά και νόστιμα – καταναλώνοντάς τα μάλιστα βοηθάμε στη μείωση του πληθυσμού τους αλλά και στην αύξηση του εισοδήματος των ψαράδων. Αυτά είναι το λεοντόψαρο (μοιάζει με τη σκορπίνα), ο σαρδελόγαυρος (μπορεί να τον δείτε στην αγορά ως παριανό γαύρο), ο γερμανός, η αγριόσαλπα, τα ξενικά μπαρμπούνια, ο μπλε κάβουρας και η γαρίδα του Ατλαντικού. Τα τελευταία χρόνια γίνονται προσπάθειες για την προώθηση της κατανάλωσης των βρώσιμων θαλάσσιων ξενικών ειδών με στόχο τον μετριασμό των επιπτώσεων από την εξάπλωσή τους στα θαλάσσια οικοσυστήματα.
