Με τις σφαίρες που έριξαν στο έδαφος τον Ελ Μέντσο, τον πλέον καταζητούμενο βαρόνο ναρκωτικών του Μεξικού, μπορεί να έκλεισε ένας κύκλος, ανοίγει όμως ένας νέος, πιο επικίνδυνος, καθώς η εξουδετέρωσή του αφορά την αποσταθεροποίηση μιας ολόκληρης αρχιτεκτονικής του οργανωμένου εγκλήματος που εκτείνεται από τα βουνά του Χαλίσκο έως τα σύνορα των Ηνωμένων Πολιτειών και τα λιμάνια της Λατινικής Αμερικής.
Το ερώτημα δεν είναι απλώς ποιος θα αναλάβει τα ηνία του Καρτέλ Νέα Γενιά του Χαλίσκο, αλλά αν ο διάδοχος θα μπορέσει να επιβάλει την εξουσία του σε μια οργάνωση που είχε μάθει να λειτουργεί υπό τον απόλυτο έλεγχο ενός και μόνο προσώπου. Οπως προειδοποιεί ο ειδικός ερευνητής Ντέιβιντ Μόρα, μια πιο αδύναμη ηγετική μορφή θα μπορούσε να οδηγήσει σε εσωτερικές ρήξεις και σε μια τέτοια περίπτωση οι ρήξεις αυτές σπάνια μένουν «εσωτερικές»: μεταφράζονται σε μπλόκα στους δρόμους, σε στοχευμένες εκτελέσεις, σε πόλεις που αδειάζουν μέσα σε λίγες ώρες.
Την ίδια στιγμή, η μεξικανική κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί μια σύγκρουση σε πολλαπλά μέτωπα, απέναντι σε εγκληματικά δίκτυα με στρατιωτικό εξοπλισμό, διεθνείς διασυνδέσεις και βαθιά διείσδυση στους θεσμούς. Η εξουδετέρωση ενός αρχηγού μπορεί να θεωρείται στρατηγική νίκη.
Ομως στο σύνθετο και διαρκώς μεταβαλλόμενο οικοσύστημα του οργανωμένου εγκλήματος στο Μεξικό, η απομάκρυνση της κορυφής συχνά αναδιατάσσει – αντί να διαλύει – την πυραμίδα. Και αυτή η αναδιάταξη είναι που κάνει την επόμενη ημέρα τόσο απρόβλεπτη. Με τα αντίπαλα καρτέλ να παραμονεύουν, τις εσωτερικές φατρίες να υπολογίζουν τα επόμενα βήματά τους και την κυβέρνηση να ισορροπεί ανάμεσα στην αποφασιστικότητα και τον κίνδυνο γενικευμένης σύγκρουσης, το Μεξικό βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή.
Κόντρες με το βλέμμα στη διαδοχή
Αναλυτές εκτιμούν ότι η εξάλειψη του Νεμέσιο Οσεγκέρα θα μπορούσε να τροφοδοτήσει έναν πόλεμο για τον έλεγχο περιοχών μεταξύ συμμοριών διακίνησης ναρκωτικών, την ώρα μάλιστα που το αντίπαλο καρτέλ της Σιναλόα μαστίζεται ήδη από εσωτερικές συγκρούσεις.
Τα καρτέλ του Χαλίσκο και της Σιναλόα μάχονται εδώ και χρόνια για την κυριαρχία στην επικερδή αμερικανική αγορά παράνομων ναρκωτικών, συμπεριλαμβανομένης της διακίνησης κοκαΐνης, ηρωίνης και φαιντανύλης, ενώ ανταγωνίζονται ολοένα και περισσότερο και για τον έλεγχο της παράνομης μετανάστευσης προς τις ΗΠΑ. Η αμερικανική κυβέρνηση έχει χαρακτηρίσει το Jalisco New Generation Cartel (γνωστό με τα αρχικά CJNG) ως «μία από τις πέντε πιο επικίνδυνες εγκληματικές οργανώσεις στον κόσμο», με δραστηριότητες που αποφέρουν δισεκατομμύρια δολάρια σε έσοδα. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ το κατέταξε μεταξύ των ξένων τρομοκρατικών οργανώσεων τον Φεβρουάριο του 2025.
Η αντιπαράθεση των δύο καρτέλ εκτείνεται σε πολλές μεξικανικές πολιτείες για τον έλεγχο διαφόρων διαδρομών διακίνησης ναρκωτικών στο Κεντρικό και το Βόρειο Μεξικό. Από τις πιο έντονες εστίες ανταγωνισμού είναι η Μεξικάλι, πρωτεύουσα της Πολιτείας Μπάχα Καλιφόρνια, που συνορεύει με τις ΗΠΑ. Μετά τον θάνατο του Ελ Μέντσο εκεί στήθηκαν οδοφράγματα από φατρίες των καρτέλ.
«Το ποιος θα αναλάβει τον έλεγχο της οργάνωσης ή αν αυτή θα διασπαστεί, με αιματηρές διαφατριακές συγκρούσεις μετά τον θάνατο του Οσεγκέρα, θα έχει τεράστιο αντίκτυπο στη διακίνηση ναρκωτικών στην αμερικανική ήπειρο», επισημαίνει ρεπορτάζ του δικτύου CNN.
Ο Οσεγκέρα, ιδρυτής του CJNG, είχε εκμεταλλευτεί την αποσταθεροποίηση στη Σιναλόα, επεκτείνοντας ραγδαία την επιρροή και τις δραστηριότητες της οργάνωσης, που περιελάμβαναν κλοπή καυσίμων, εμπορία ανθρώπων και οικονομικές απάτες. Η ομάδα του Χαλίσκο είχε μάλιστα συνάψει συμμαχία με τμήμα της Σιναλόα, βαθαίνοντας τις διαιρέσεις της. Οι πρώην ηγέτες του καρτέλ της Σιναλόα, Ελ Τσάπο και Ελ Μάγιο, κρατούνται πλέον στις ΗΠΑ και κρίνεται βέβαιο πως κάθε ένδειξη αδυναμίας ή διάσπασης σε οποιαδήποτε πλευρά δίνει το περιθώριο διεκδικήσεων.
Ισχυρό το καρτέλ του Ελ Μέντσο, CJNG
Οπως εξηγεί ο Ντέιβιντ Μόρα, ερευνητής της Διεθνούς Ομάδας Κρίσεων με ειδίκευση στο Μεξικό, πρόκειται για μια οργάνωση με ασυνήθιστη ισχύ πυρός. Διαθέτει πολύ εξελιγμένο οπλισμό: drones, εκτοξευτές χειροβομβίδων, εκτοξευτές ρουκετών, τα οποία μάλιστα χρησιμοποιήθηκαν την Κυριακή εναντίον ελικοπτέρου. Ξέρουν επίσης να κατασκευάζουν νάρκες κατά προσωπικού, τις οποίες θάβουν ή προσαρμόζουν σε drones, κι έχουν αναπτύξει ένα σύστημα για τη διαρκή στρατολόγηση νέου «δυναμικού». Επρόκειτο αρχικά για μισθοφόρους, ιδίως πρώην κολομβιανούς στρατιωτικούς που τους παρείχαν εκτεταμένη εκπαίδευση, ενώ στη συνέχεια πέρασαν στη «βίαιη στρατολόγηση» νεαρών ανδρών από τον Νότο της χώρας, που δελεάζονται με ψεύτικες αγγελίες εργασίας. Πολλά στρατόπεδα εκπαίδευσης έχουν εντοπιστεί κοντά στη Γουαδαλαχάρα.
«Η ισχύς τους εξηγείται επίσης από την ποικιλία των εγκλημάτων που διαπράττουν: παραγωγή και διακίνηση ναρκωτικών, αλλά και κλοπή καυσίμων, εκβιασμοί και διακίνηση μεταναστών. Τέλος, διαθέτουν ικανότητα διαφθοράς των Αρχών αντίστοιχη με εκείνη του καρτέλ της Σιναλόα, του βασικού τους αντιπάλου», επισημαίνει ο Μόρα μιλώντας στη γαλλική «Le Monde».
Ενδεχόμενη διάσπαση
Σύμφωνα με ερευνητές, ο τρόπος λειτουργίας των καρτέλ μοιάζει σχεδόν με ένα μοντέλο franchise: τοπικές ομάδες χρησιμοποιούν κατά κάποιον τρόπο το «σήμα» του με την προϋπόθεση ότι καταβάλλουν «δικαιώματα χρήσης». Ο Ελ Μέντσο ασκούσε ωστόσο πολύ στενό έλεγχο σε ολόκληρη την οργάνωση κι έτσι δεν υπήρξαν ποτέ ισχυρές φατρίες στο εσωτερικό του καρτέλ. Καμία από αυτές τις συνδεδεμένες ομάδες δεν έφτασε σε επίπεδο ισχύος ικανό να αποτελέσει σοβαρή απειλή για τον κεντρικό έλεγχο του Ελ Μέντσο. Σε αντίθεση με το καρτέλ της Σιναλόα, όπου υπήρξαν τέσσερις ισχυρές φατρίες και δύο από αυτές συγκρούονται σήμερα μέχρι εξαντλήσεως, επειδή διαθέτουν την ίδια στρατιωτική ικανότητα.
Το μεγάλο ερώτημα της διαδοχής
Το μεγάλο ερώτημα είναι ποιος θα αντικαταστήσει τον Ελ Μέντσο και αν αυτό το πρόσωπο θα διαθέτει νομιμοποίηση, διότι μια πιο αδύναμη μορφή ηγεσίας μπορεί να οδηγήσει σε αστάθεια και να ωθήσει ορισμένους σε ρήξη, η οποία συνοδεύεται πάντοτε από βία, προειδοποιούν ειδικοί. Παράλληλα, άλλες τοπικές εγκληματικές ομάδες, όπως το καρτέλ της Σάντα Ρόσα δε Λίμα, στην πολιτεία Γκουαναχουάτο, ή το καρτέλ Ουνίδος, στο Μιτσοακάν, μπορούν να εκμεταλλευτούν αυτή τη στιγμή αδυναμίας του CJNG για να ανακτήσουν εδάφη που έχασαν τα τελευταία χρόνια. Και αυτό θα πυροδοτούσε επίσης βία.
Εν τω μεταξύ, σύμφωνα με τον ειδικό σε θέματα ασφάλειας, Ντέιβιντ Σαουσέδο, τα περισσότερα μεξικανικά καρτέλ φέρουν τα χαρακτηριστικά «δυναστείας» και οι ομαλότερες διαδοχές είναι εκείνες που διατηρούν την εξουσία στην οικογένεια. Ωστόσο, «η γραμμή διαδοχής του καρτέλ του Χαλίσκο έχει διακοπεί». Απομένουν μόνο ένας αδελφός και ένας θετός γιος, ο οποίος όμως «στερείται ακόμη επιρροής μεταξύ των άλλων διοικητών του καρτέλ». Η Ροσαλίντα Γκονσάλες Βαλένσια, πρώην σύζυγος του Οσεγκέρα, θα μπορούσε να διεκδικήσει την ηγεσία – είναι κόρη βαρόνου ναρκωτικών και μία από τις σημαντικότερες οικονομικές διαχειρίστριες του καρτέλ – αλλά επίσης η άνοδός της θεωρείται αμφίβολη.
Η οργάνωση του Οσεγκέρα γεννήθηκε από τα ερείπια μιας άλλης ομάδας ναρκωτικών, του καρτέλ Μιλένιο, το οποίο διαλύθηκε σε εσωτερικές διαμάχες αφού η ηγεσία του συνελήφθη και σκοτώθηκε. Μέχρι το 2009, ο Οσεγκέρα είχε επικρατήσει και αποσχίστηκε με τις δυνάμεις του για να ιδρύσει το καρτέλ του Χαλίσκο. Σύμφωνα με τον Σαουσέδο ένας από τους τέσσερις διοικητές του Οσεγκέρα ενδέχεται να αναλάβει την ηγεσία, εφόσον μπορέσουν να συμφωνήσουν μεταξύ τους. «Διαφορετικά, θα ξεσπάσει πόλεμος διαδοχής», είπε.
Κίνδυνος φαινομένου ντόμινο
«Αναμφίβολα πρόκειται για το σημαντικότερο πλήγμα που έχει δεχθεί η διακίνηση ναρκωτικών στο Μεξικό από τότε που υπάρχει», δήλωσε ο Εδουάρδο Γκερέρο, πρώην αξιωματούχος ασφαλείας του Μεξικού και ειδικός στα καρτέλ της χώρας. «Ποτέ στο Μεξικό δεν υπήρξε οργάνωση με την παρουσία, τον εδαφικό έλεγχο ή τη διείσδυση στην πολιτική που έχει το καρτέλ Νέα Γενιά του Χαλίσκο», πρόσθεσε. «Τα καρτέλ που είχαμε στο Μεξικό ήταν περισσότερο περιφερειακής φύσης».
Εν τω μεταξύ, παρότι η πτώση των αρχηγών καρτέλ τραβά την προσοχή, οι αναλυτές σημειώνουν ότι καθοριστικής σημασίας είναι η εξουδετέρωση των μεσαίων βαθμίδων. Η μεσαία διοίκηση αποτελεί τον κρίκο μεταξύ ηγεσίας και εκτελεστών, αξιοποιώντας την τοπική γνώση για στρατολόγηση και εφαρμογή στρατηγικής.
Ειδικοί εκτιμούν ότι η αναταραχή στο CJNG θα μπορούσε επίσης να μεταδοθεί μέσα από ένα ντόμινο αλληλεπιδράσεων σε χώρες της Λατινικής Αμερικής που αποτελούν μέρος του δικτύου παραγωγής, διαμετακόμισης και εξαγωγής κοκαΐνης του καρτέλ, ιδίως στο Εκουαδόρ και την Κολομβία.
Η επίσημη σύντροφος και το μοντέλο του OnlyFans
Η εξόντωση του Νεμέσιο Οσεγκέρα Θερβάντες και η πληροφορία ότι κάποια γυναίκα βρισκόταν πίσω από την επιχείρηση εντοπισμού του, έφερε στο προσκήνιο δύο γυναικεία πρόσωπα που φέρονται να συνέβαλαν, άμεσα ή έμμεσα, σε αυτή.
Πρώτη είναι η Γουαδελούπε Μορένο Καρίγιο, επίσημη σύντροφός του τα τελευταία τρία χρόνια μετά τον χωρισμό από τη σύζυγό του. Οι μεξικανικές υπηρεσίες πληροφοριών παρακολουθούσαν συστηματικά τις κινήσεις της αλλά και τις κατοικίες της σε Ζαποπάν και Πουέρτο Βαγιάρτα, θεωρώντας ότι είχε ενεργό ρόλο στη δομή του CJNG ως περιφερειακή συντονίστρια. Αν και δεν συνελήφθη, εκτιμάται ότι η παρακολούθησή της οδήγησε τις Αρχές στο κρησφύγετο του Οσεγκέρα.
Το δεύτερο όνομα που κυκλοφόρησε είναι εκείνο της influencer και μοντέλου του OnlyFans, Μαρία Xουλίσα, με εκατομμύρια ακολούθους στα κοινωνικά δίκτυα. Η ίδια αρνήθηκε κατηγορηματικά οποιαδήποτε εμπλοκή.
Η αναφορά των Αρχών σε «μία από τις συντρόφους» πυροδότησε εικασίες κι ένα ανοιχτό «κυνήγι» για την ταυτοποίησή της, αφήνοντας αναπάντητο το ερώτημα αν υπήρξε προδοσία ή απλώς απέδωσε η στοχευμένη παρακολούθηση.
