Γράφονται τόσα πολλά για το Ισλάμ (=Υποταγή) ως θρησκεία ή ως σύγχρονο πολιτικό κίνημα που γίνεται πολύ δύσκολο να γίνει κάποια νηφάλια ανάλυση του περιεχομένου και της εννοιολογικής του διάστασης. Σε ένα πράγματι ξεχωριστό πρόσφατο βιβλίο του, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, εταίρος του Κολεγίου Balliol και πρώην διευθυντής του Κέντρου Ασιατικών Σπουδών του εκεί Κολεγίου St. Antony’s, Φαϊσάλ Ντέβτζι, «Waning Crescent: The Rise and Fall of GlobalIslam» (Εκδόσεις Πανεπιστημίου Γέιλ, 2025), εξηγεί ότι από τα τέλη του 19ου αιώνα το Ισλάμ έχει πάψει να είναι ένα κυρίως θρησκευτικό κίνημα που ασχολείται με τις γραφές και τη θεότητα. Εχει μετατραπεί σε ιδεολογικό κίνημα με καθαρά πολιτικά/κοινωνικά χαρακτηριστικά. Σήμερα μάλιστα ο ισλαμισμός ανταγωνίζεται τον καπιταλισμό, τον σοσιαλισμό και τον κομμουνισμό ως πρότυπο κοινωνικής οργάνωσης και διευθέτησης της οικονομίας.
Η ενασχόληση με καθαρά ηθικολογικά και θρησκευτικά ζητήματα έχει σε μεγάλο βαθμό περιθωριοποιηθεί. Το Ισλάμ άρχισε να προβάλλεται ως δυναμική πολιτική δύναμη που, στο όνομα μιας ανώτατης εξωκοσμικής αρχής, αναλαμβάνει να διαμορφώσει τον κόσμο πάνω σε αξίες και κανόνες που αποκάλυψε ο Θεός και να εκδικείται τους άπιστους και τους βλάσφημους. Από θρησκεία σε δίωξη και κατατρεγμό γίνεται δύναμη κυριαρχίας και τιμωρητικής ανταπόδοσης. Ετσι γίνεται κατανοητή η συμπεριφορά κάποιων μουσουλμανικών κρατών και κινημάτων αλλά και η θεωρητική συγκρότηση ακραίων οργανώσεων όπως η Αλ Κάιντα, η Μπόκο Χαράμ κ.ά.
Ολα αυτά όμως καταλήγουν σε κινήσεις έλλειψης συνοχής και ασυνεννοησίας ανάμεσα σε πολιτικά κινήματα και κράτη που ασπάζονται το Ισλάμ. Κάτι που κάνει προβληματική την εξασφάλιση ευρείας λαϊκής στήριξης. Δίχως όμως να κάνει λιγότερο επικίνδυνη την εκδήλωση ακραίων πρωτοβουλιών που στηρίζονται σε ερμηνείες του «ιερού βιβλίου». Υπάρχουν βέβαια και οι απόψεις γνωστών μουσουλμάνων ηγετών, όπως λ.χ. ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, που έχουν επανειλημμένα διακηρύξει πως «δεν υπάρχει μετριοπαθές και ακραίο Ισλάμ. Υπάρχει μόνο Ισλάμ». Ετσι όμως γίνεται φανερό πως κάθε εγκληματική ακρότητα εντάσσεται στην ευρύτερη μουσουλμανική οικογένεια. Ο κάθε απλός πιστός στο Κοράνι είναι, με τη λογική αυτή, απόλυτα λογικό και αποδεκτό να ριζοσπαστικοποιηθεί ξαφνικά και να προβεί σε πράξεις τρομοκρατικές. Πιστός στις διδασκαλίες και στις γραφές! Χωρίς καταδίκη από τον θρησκευτικό και τον κοινωνικό του περίγυρο.
Καταλήγουμε έτσι σε μία πραγματικότητα άκρως επικίνδυνη, ρευστή και ανεξέλεγκτη. Που βέβαια ελκύει αντίδραση και ανταποδοτικές βιαιότητες. Η αντίδραση των Αρχών στη Δύση είναι πάντα όμως παθητική και ηττοπαθής. Είναι λ.χ. χαρακτηριστικό πως, πέντε μήνες μετά το συμβάν, οι Αρχές στην Αγγλία εξακολουθούν να κρατούν μυστική τη θρησκεία και άλλες λεπτομέρειες για τον άνθρωπο που μαχαίρωσε ανύποπτους πολίτες στο τρένο από το Ντονκάστερ στο Λονδίνο! Είναι άγνωστο έτσι πού θα οδηγηθούμε. Με τα οργισμένα πολιτικά άκρα να ενισχύονται…
