Κάποιοι έκαναν λόγο για επερχόμενες εκρήξεις ηφαιστείων, άλλοι για σεισμούς μεγέθους 6,5 ρίχτερ, ακόμη και για… εξαφάνιση του νησιού στα πιο ακραία σενάρια. Η τοπική κοινωνία βίωνε τον τρόμο και τα βλέμματα όλων ήταν στραμμένα με αγωνία στη Σαντορίνη. Η πρωτοφανής σεισμική έξαρση βρισκόταν σε εξέλιξη και όλα τα ενδεχόμενα ήταν ανοιχτά. Ακριβώς έναν χρόνο μετά, οι ειδικοί δίνουν τις απαντήσεις τους για όσα συνέβησαν τότε καταρρίπτοντας μύθους και φωτίζοντας αλήθειες για ένα φαινόμενο που συνεχίζει να απασχολεί τη διεθνή επιστημονική κοινότητα.
Ολα αυτά σε μια ημερίδα που πραγματοποιήθηκε χθες στο αμφιθέατρο του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου Αθηνών, με θέμα τη Σεισμοηφαιστειακή Κρίση της Σαντορίνης και τη συμμετοχή επιστημόνων από τις αρμόδιες επιτροπές Εκτίμησης Σεισμικού Κινδύνου και Παρακολούθησης του Ελληνικού Ηφαιστειακού Τόξου, που ήταν αρμόδιες για τη διαχείριση της κρίσης.
«Αυτό που συνέβη στη Σαντορίνη ήταν μια εξαιρετικά σπάνια παγκοσμίως σεισμική κρίση και ήταν η συνέχεια μιας ηφαιστειακής κρίσης που είχε ξεκινήσει στο νησί από το καλοκαίρι», επεσήμανε ο διευθυντής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου Βασίλης Καραστάθης. Είναι ενδεικτικό ότι, ενώ το 2024 σε ολόκληρη την επικράτεια είχαμε 90 σεισμούς μεγέθους άνω των 4 ρίχτερ, μέσα σε 10 μέρες στη Σαντορίνη – από τις 2 ως τις 12 Φεβρουαρίου 2025 – είχαμε 216 σεισμούς τέτοιου μεγέθους. Από τις 20 Ιανουαρίου 2025, όταν ξεκίνησε η σεισμική διέγερση στην περιοχή, μέχρι το τέλος Ιουνίου 2025 στη Σαντορίνη καταγράφηκαν 21.150 σεισμικές δονήσεις… Οπως επεσήμανε ο Β. Καραστάθης, «είχαμε σεισμικότητα κατά ριπάς. Φτάσαμε τους 53 σεισμούς μέσα σε μία ώρα, δηλαδή υπήρχαν ώρες που είχαμε ανά ένα λεπτό αισθητό σεισμό στην περιοχή…».
Η εδαφική παραμόρφωση στην περιοχή
Οπως επεσήμανε από την πλευρά του ο Κώστας Παπαζάχος, καθηγητής Σεισμολογίας στο ΑΠΘ και πρόεδρος του Ινστιτούτου Μελέτης και Παρακολούθησης Ηφαιστείου Σαντορίνης, η εδαφική παραμόρφωση στην περιοχή ήταν πολύ σημαντική – με τον ρυθμό μετατόπισης του νησιού να εκτοξεύεται στο ένα μέτρο κατ’ έτος – και συνεχίστηκε, μειούμενη, μέχρι και τον Δεκέμβριο του 2025.
Ο Κ. Παπαζάχος αναφέρθηκε στην τεράστια σημασία που έχει η παρακολούθηση των ηφαιστείων, ακόμη και σε περιόδους φαινομενικής ησυχίας, και σημείωσε πως με τη δουλειά που έχει παραχθεί θα μπορέσουν να καταρτιστούν μελλοντικά σενάρια κατανομής βλαβών στο νησί για την περίπτωση νέων φαινομένων.
Ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ Ευθύμης Λέκκας αναφέρθηκε αναλυτικά στον κίνδυνο κατολισθήσεων στη Σαντορίνη και σημείωσε ότι από το φθινόπωρο και μετά θα ξεκινήσουν έργα ύψους 15 εκατ. ευρώ στο Παλιό Λιμάνι, στο Αμμούδι, στην Αρμένη, στον Κόρφο και έργα συντήρησης στον Αθηνιό, ενώ στα υποθαλάσσια ρήγματα στην περιοχή Σαντορίνης – Αμοργού και στον ρόλο τους στη σεισμική – μαγματική κρίση του 2025 αναφέρθηκε ο Δημήτρης Σακελλαρίου, διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ.
Δέκα ερωτοαπαντήσεις
Το προφίλ της σεισμικής κρίσης προκύπτει μέσα από δέκα ερωταπαντήσεις που παρέθεσε ο διευθυντής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου:
Ηταν σμήνος σεισμών ή τυπικές προσεισμικές και μετασεισμικές ακολουθίες;
Ηταν σμήνος σεισμών, όπως είχε επισημάνει από την αρχή το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο, δηλαδή μια σειρά σεισμών παρόμοιου μεγέθους χωρίς να υπάρχει εμφανής κύριος.
Ηταν τεκτονικοί ή ηφαιστειακοί οι σεισμοί που συνέβησαν στη Σαντορίνη;
Ηταν στη συντριπτική τους πλειονότητα τεκτονικοί σεισμοί, δηλαδή το 70%-76% αυτών προερχόταν από τεκτονικές δομές, ενώ λίγοι είχαν ισοτροπική συνιστώσα. Επίσης, υπήρχαν λίγοι χαμηλόσυχνοι σεισμοί που δημιουργούνται από την κίνηση του μάγματος. Αυτό μας κάνει να μιλάμε για τεκτονομαγματική ακολουθία.
Τελικά τι προκάλεσε τη σεισμικότητα στην περιοχή;
Η ενεργοποίηση σεισμικών ρηγμάτων έπειτα από διείσδυση μάγματος – η οποία επιβεβαιώνεται και από τη μεγάλη ταχύτητα μετακίνησης της σεισμικότητας – σε συνδυασμό με την κυκλοφορία μαγματικών ρευστών.
Οι σεισμοί εκδηλώνονταν στην επιφάνεια;
Οχι. Σε βάθη 5 έως 15 χιλιομέτρων.
Πότε ξεκίνησε η ύφεση του φαινομένου;
Στις 12-13 Φεβρουαρίου 2025 ξεκίνησε η ύφεση της σεισμικής κρίσης και η δραστική μείωση μετά τις 14 Φεβρουαρίου 2025.
Προκλήθηκε ηφαιστειακός θόρυβος, όπως είχε αναφερθεί;
Οχι. Υστερα από αναλύσεις δεν διαπιστώθηκε κάτι τέτοιο.
Φτάσαμε κοντά στο να γεννηθεί ένα νέο ηφαίστειο στη Σαντορίνη;
Οχι, δεν εντοπίστηκε μέσω της σεισμικότητας μαγματική δραστηριότητα κοντά στην επιφάνεια της Γης.
Υπήρξε κίνδυνος άμεσης έκρηξης του ηφαιστείου;
Οχι.
Συνδεόταν όλη αυτή η δραστηριότητα με το ρήγμα της Αμοργού που έδωσε τον καταστροφικό σεισμό του 1956;
Οχι.
Από τι προήλθε η εδαφική παραμόρφωση στο νησί;
Είναι ένα θέμα προς συζήτηση. Υπάρχουν δύο εκδοχές. Σύμφωνα με επιστημονική δημοσίευση στην οποία συμμετέχει και ο διευθυντής Ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου, δρ Αθανάσιος Γκανάς, οφειλόταν σε ασεισμική κίνηση, ενώ σύμφωνα με ετέρα επιστημονική δημοσίευση στην οποία συμμετέχει και η καθηγήτρια του ΕΚΠΑ, δρ Παρασκευή Νομικού, οφειλόταν σε διείσδυση φλέβας μάγματος. Προς διερεύνηση παραμένει και το είδος των ρευστών που ενεπλάκησαν στο φαινόμενο.
