Τέλος οι χάρτινες αποδείξεις – Τι σημαίνει για τον καταναλωτή

Η συζήτηση για την κατάργηση της αυτόματης εκτύπωσης των αποδείξεων στα σουπερμάρκετ δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα καθημερινής συναλλαγής. Αποτελεί σύμπτωμα μιας βαθύτερης μετάβασης του παγκόσμιου λιανεμπορίου προς πιο βιώσιμα, ψηφιακά και ευέλικτα μοντέλα λειτουργίας. Στην Ευρώπη, αλλά και διεθνώς, οι αλυσίδες τροφίμων, οι κυβερνήσεις και οι καταναλωτές επανεξετάζουν μια πρακτική δεκαετιών, η οποία σήμερα μοιάζει όλο και πιο ασύμβατη με τους στόχους της περιβαλλοντικής προστασίας και της ψηφιακής οικονομίας.

Κάθε χρόνο, τα σουπερμάρκετ εκτυπώνουν δισεκατομμύρια αποδείξεις, οι περισσότερες εκ των οποίων αφορούν μικρές αγορές καθημερινής ανάγκης. Το αποτέλεσμα είναι τεράστιες ποσότητες χαρτιού, υψηλό ενεργειακό κόστος και απόβλητα που σπάνια ανακυκλώνονται, καθώς το θερμικό χαρτί των αποδείξεων συχνά δεν είναι φιλικό προς το περιβάλλον. Παράλληλα, η εμπειρία στο ταμείο δείχνει ότι πολλοί καταναλωτές αρνούνται την απόδειξη, γνωρίζοντας ότι θα καταλήξει σχεδόν αμέσως στα σκουπίδια. Παρ’ όλα αυτά, σε πολλές χώρες η νομοθεσία εξακολουθεί να επιβάλλει την εκτύπωσή της, ανεξαρτήτως αν ο πελάτης τη θέλει ή όχι.

Τα τελευταία χρόνια, αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν αρχίσει να ανατρέπουν αυτή τη λογική. Η βασική ιδέα είναι απλή: η απόδειξη να συνεχίσει να εκδίδεται ηλεκτρονικά για λόγους ελέγχου, διαφάνειας και φορολογικής συμμόρφωσης, αλλά να τυπώνεται σε χαρτί μόνο εφόσον το ζητήσει ρητά ο καταναλωτής. Ετσι, η ευθύνη και η επιλογή μεταφέρονται στον πολίτη, χωρίς να θίγονται τα δικαιώματά του. Το μοντέλο αυτό συνδέεται άμεσα με την ευρύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική για την κυκλική οικονομία, τη μείωση της σπατάλης πόρων και τον περιορισμό του περιβαλλοντικού αποτυπώματος του εμπορίου.

Ωστόσο, η μετάβαση δεν είναι χωρίς αντιφάσεις. Αν και οι ψηφιακές αποδείξεις προσφέρουν ευκολία, αποθήκευση και καλύτερη οργάνωση των αγορών, ένα σημαντικό μέρος των καταναλωτών εξακολουθεί να είναι επιφυλακτικό απέναντι στην παροχή προσωπικών δεδομένων, όπως το email ή το κινητό τηλέφωνο. Για πολλούς, η ανωνυμία της πληρωμής και η απλότητα της χάρτινης απόδειξης παραμένουν σημαντικές.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι μεγάλες αλυσίδες σουπερμάρκετ βλέπουν το ζήτημα ως μέρος ενός ευρύτερου ψηφιακού μετασχηματισμού. Τα ταμεία αυτοεξυπηρέτησης, οι πληρωμές μέσω κινητού, οι εφαρμογές πιστότητας και τα ψηφιακά πορτοφόλια αλλάζουν ήδη ριζικά την εμπειρία αγορών.

Πρωτοπόρος σε αυτή την κατεύθυνση είναι η Γαλλία, όπου από το 2023 η εκτύπωση αποδείξεων δεν γίνεται πλέον αυτόματα και ο καταναλωτής πρέπει να δηλώσει αν τη θέλει, είτε σε χαρτί είτε σε ψηφιακή μορφή.

Παρόμοιες πρακτικές εφαρμόζονται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, έστω και αν δεν έχουν παντού τη μορφή ενιαίας εθνικής νομοθεσίας. Στην Ολλανδία και στην Ελβετία, πολλά καταστήματα και μεγάλες αλυσίδες σουπερμάρκετ δίνουν πλέον απόδειξη μόνο κατόπιν αιτήματος του πελάτη.