Γροιλανδία: «Από εδώ και μπρος, μόνοι μας» – Η Ευρώπη διέβη τον Ρουβίκωνα

Η άτυπη σύνοδος στις Βρυξέλλες ήταν η στιγμή που οι ηγέτες της ΕΕ συνειδητοποίησαν ότι η Ευρώπη πρέπει να πορευτεί μόνη της.

Η κρίση της Γροιλανδίας λειτούργησε ως καταλύτης και αποκάλυψε το τέλος των μεταπολεμικών βεβαιοτήτων και της αυτόματης εξάρτησης από τις ΗΠΑ.

Μια υποτονική αρχικά σύνοδος μετατράπηκε σε γεωπολιτικό ηλεκτροσόκ και οι ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν ότι η παλιά μεταπολεμική τάξη αποσυντίθεται μπροστά στα μάτια τους, ενώ η Ευρώπη πρέπει πλέον για την ασφάλεια, την οικονομία, την κυριαρχία της να βασιστεί στον εαυτό της.

Για πρώτη φορά μετά το 1945, η ΕΕ είδε καθαρά ότι δεν υπάρχει επιστροφή στο «πριν», περνώντας τον δικό της Ρουβίκωνα.

Αυτό που ακολούθησε δεν ήταν μια δραματική σύγκρουση αλλά μια σιωπηλή συμφωνία.

Από τη Γαλλία και τη Γερμανία μέχρι την Εσθονία, την Πολωνία και τις βόρειες χώρες, η Ευρώπη αναγκάστηκε να αναμετρηθεί με τη νέα πραγματικότητα. Ακόμη και οι πιο παραδοσιακοί υπερασπιστές τής διατλαντικής πίστης παραδέχθηκαν ότι κανένα παλιό αντανακλαστικό δεν μπορεί πλέον να λειτουργεί αυτόματα. Οι απειλές δασμών, η υποτίμηση συμφωνιών, η περιφρόνηση της κυριαρχίας συμμάχων, η εύκολη αναδίπλωση της Ουάσιγκτον, όλα έδειξαν ότι το ευρωπαϊκό όραμα περί «στρατηγικής αυτονομίας» μετατράπηκε από πολυτέλεια σε αναγκαιότητα.

«Ξέρουμε ότι πρέπει να εργαστούμε ως μια ανεξάρτητη Ευρώπη», είπε στους δημοσιογράφους η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο τέλος της πεντάωρης συνάντησης.

Οπως ανέφεραν πηγές στο Politico, σε αντίθεση με πρόσφατες συνόδους της ΕΕ, δεν υπήρξαν φωνές και διαπληκτισμοί, παρά μια αναγνώριση ότι έχει επέλθει μοιραία ρήξη ανάμεσα στην παλιά και τη νέα τάξη.

«Αυτή είναι η στιγμή του Ρουβίκωνα», είπε ένας διπλωμάτης της ΕΕ.

Στην πραγματικότητα υπήρξαν σχετικές ενδείξεις την εβδομάδα που έκλεισε. Η αρχική αντίδραση των ηγετών της ΕΕ στην κρίση με τη Γροιλανδία, δηλαδή η αναστολή μιας εμπορικής συμφωνίας ΕΕ – ΗΠΑ, η αποστολή στρατευμάτων στην Αρκτική, η απειλή επιβολής εκτεταμένων εμπορικών αντιποίνων κατά των ΗΠΑ λειτούργησαν ως προάγγελος αυτού που θα ακολουθούσε.

«Οταν η Ευρώπη δεν είναι διχασμένη, όταν στεκόμαστε ενωμένοι και όταν είμαστε ξεκάθαροι και δυνατοί, ακόμη και στη βούλησή μας να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας, τότε θα υπάρξουν αποτελέσματα», είπε η δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρέντερικσεν. «Νομίζω ότι μάθαμε κάτι τις τελευταίες μέρες και εβδομάδες».

Η Πολωνία, από τους πιο ακλόνητους υποστηρικτές των ΗΠΑ, έκανε επίσης ένα βήμα έξω από τη συνηθισμένη της θέση. «Πάντα σεβόμασταν και αποδεχόμασταν την αμερικανική ηγεσία», είπε ο Τουσκ. «Αλλά αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα στην πολιτική μας είναι εμπιστοσύνη και σεβασμός μεταξύ των εταίρων μας», υπογραμμίζοντας ότι ο εξαναγκασμός «δεν λειτουργεί».

Παρόμοια συνειδητοποίηση καταγράφεται και στις βόρειες χώρες της Ευρώπης. Ενώ χώρες όπως η Δανία, η Σουηδία και η Ολλανδία παραδοσιακά αντιτίθενται σε οποιαδήποτε ενέργεια που θα διακινδύνευε την εμπορική τους σχέση με τις ΗΠΑ, και αυτές εμφανίστηκαν ανοιχτές σε αντίποινα κατά του Τραμπ, όπως επισημαίνει δημοσίευμα του Politico. Επίσης η Γερμανία, της οποίας η πίστη στις διατλαντικές σχέσεις είναι κομμάτι της πολιτικής κουλτούρας της, άφησε να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να στηρίξει μια σκληρή απάντηση κατά των ΗΠΑ.

Στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε την άτυπη σύνοδο, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα αναφέρθηκε στη φιλόδοξη ευρωπαϊκή ατζέντα που επικεντρώνεται στην άμυνα, τον ανταγωνισμό και τη στρατηγικά πιο αυτόνομη Ευρώπη, θέματα που θα συζητήσουν οι ηγέτες στην επόμενη Σύνοδο Κορυφής στις 12 Φεβρουαρίου.

Σε αυτό το φόντο, η Ιταλία και η Γερμανία υπέγραψαν χθες πρωτόκολλο στρατηγικής συνεργασίας, στο πλαίσιο διακυβερνητικής διάσκεψης στη Ρώμη, με τη συμμετοχή της ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι, του γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς και 22 υπουργών των δύο χωρών. Οι κυβερνήσεις του Βερολίνου και της Ρώμης «συμμερίζονται την ευθύνη, ως ιδρυτικά κράτη της ΕΕ, να δραστηριοποιηθούν με στόχο την προαγωγή της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ώστε να επιτραπεί στην Ευρωπαϊκή Ενωση να δράσει αποτελεσματικά, με στόχο την προστασία των ευρωπαϊκών αξιών και συμφερόντων», αναφέρεται στο πρωτόκολλο, στο οποίο υπογραμμίζεται επίσης η «βασική σημασία μιας ισχυρής διατλαντικής σχέσης μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ, η οποία πρέπει να βασίζεται σε κοινές αξίες και συμφέροντα».