Η Ιστορία μάς διδάσκει ότι οι νέες τεχνολογίες δημιουργούν νέες μορφές εκμετάλλευσης. Η διαπίστωση αυτή έχει επιβεβαιωθεί με εντυπωσιακό τρόπο από την άνοδο και την επίδραση που έχουν σε κοινωνική κλίμακα οι ψηφιακές πλατφόρμες. Αυτό έχει οδηγήσει σε έναν αξιοσημείωτο νέο τρόπο εξόρυξης χρημάτων από τους ανθρώπους: ας τον ονομάσουμε «human fracking» (ανθρώπινη υδραυλική ρωγμάτωση), αναφέρει σε άρθρο της η «Guardian» παραλληλίζοντας τις ψηφιακές υπερδραστηριότητές μας από όπου αντλείται καταναλωτικό πλεόνασμα με τη μέθοδο εξόρυξης που προκαλεί ρωγμές στα πετρώματα για να εντοπιστούν υδρογονάνθρακες.
Το fracking (υδραυλική ρωγμάτωση) είναι μια μέθοδος εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου που διοχετεύει στο υπέδαφος υψηλή πίεση για να δημιουργήσει ρωγμές σε βαθιά πετρώματα, απελευθερώνοντας τους «παγιδευμένους» υδρογονάνθρακες. Μέθοδος όμως που προκαλεί ανησυχίες για το περιβάλλον. «Ακριβώς όπως οι εταιρείες εξόρυξης πετρελαίου υπόγεια διοχετεύουν με υψηλή πίεση όγκους νερού με μείγμα άμμου, οξέων και απολυμαντικών χημικών ουσιών για να εξορύξουν προς την επιφάνεια του εδάφους λίγο μαύρο χρυσό με εμπορική αξία, οι εταιρείες εξόρυξης ανθρώπων εφαρμόζουν τη μέθοδο ρωγμάτωσης πιέζοντας τα πρόσωπά μας με αντίστοιχους όγκους που έχουν τη μορφή ατελείωτων ροών εθιστικών σκουπιδιών τα οποία δημιουργήθηκαν από τους χρήστες. Σκοπός τους, να εξαναγκάσουν μια λάσπη ανθρώπινης προσοχής να αναδυθεί στην επιφάνεια, όπου μπορούν να τη συλλέξουν και να την πουλήσουν στην αγορά», αναφέρει στην «Guardian» η κοινότητα Friends of Attention (Φίλοι της Προσοχής). Τα μέλη της, D. Graham Burnett (καθηγητής Ιστορίας στο Princeton), Alyssa Loh (κινηματογραφίστρια), Peter Schmidt (συγγραφέας), συνυπογράφουν το μανιφέστο «ATTENSITY!» επιδιώκοντας τη διάδοση του κινήματος απελευθέρωσης της προσοχής που προκαλεί η διαλυτική κατάχρηση των τεχνολογικών μέσων.
Οι εκτιμήσεις τους αναφέρουν ότι σήμερα σχεδόν το 70% του συνολικού πληθυσμού των ανθρώπων στον πλανήτη διαθέτει μία έξυπνη συσκευή και ότι αυτές οι συσκευές αποτελούν περίπου το 95% των σημείων πρόσβασης στο Διαδίκτυο. Σε παγκόσμιο επίπεδο, κατά μέσο όρο, οι άνθρωποι φαίνεται να περνούν σχεδόν το ήμισυ του χρόνου που είναι ξύπνιοι κοιτάζοντας οθόνες. Και μέσα στον κόσμο των πλούσιων νέων ανθρώπων ο αριθμός των ωρών αυξάνεται πολύ περισσότερο.
«Το νέο σύστημα της “ανθρώπινης υδραυλικής ρωγμάτωσης” με έναν ισχυρό νέο τρόπο μάς μετατρέπει όλους σε υποκείμενα προσοχής. Ο Homo attentus είναι ο τελικός χρήστης κάθε δικτυωμένου συστήματος – οικονομικού, πολιτικού, εκφραστικού. Με αυτή τη νέα μορφή ζωής έρχεται, όπως έχουμε ανακαλύψει, μια νέα και αποκρουστική ευαλωτότητα».
Ως εκπρόσωποι ενός οργανωμένου κινήματος, το οποίο επικεντρώνεται στην αντίσταση ενάντια στους ανθρώπινους «εξορύκτες» και στη διαμόρφωση μιας νέας πολιτικής για την ανθρώπινη προσοχή, αναφέρουν ότι οι προσπάθειές τους αφορούν έναν «ακτιβισμό της προσοχής» με τη δημιουργία ευρέων συνασπισμών αφιερωμένων στην «οικονομία της ανθρώπινης προσοχής», την πρακτική ποικίλων μορφών μελέτης που αναδεικνύουν τις ζωογόνες δυνάμεις του νου και των αισθήσεων.
Καταφύγια
Οι Φίλοι της Προσοχής επιδιώκουν να προβάλλουν επίσης χώρους που θα λειτουργούν ως καταφύγια και εκεί θα καλλιεργούνται μορφές προσοχής που συμβάλλουν σε μια καλή ζωή. «Σήμερα γνωρίζουμε ότι η αλόγιστη εκμετάλλευση του εξωτερικού περιβάλλοντός μας ήταν τόσο αμείλικτη και ανεύθυνη, που έθεσε σε πραγματικό κίνδυνο την επιβίωση του ανθρώπου στη Γη. Η νέα “χρυσή φρενίτιδα” για το εσωτερικό περιβάλλον της ανθρώπινης ψυχής βρίσκεται σε καλό δρόμο για να προκαλέσει μια παράλληλη, αν όχι ακόμη πιο ύπουλη, καταστροφή».
Τα διακυβεύματα είναι υπαρξιακά. Και αυτό γιατί, αν το κατανοήσουμε σωστά, η πραγματική ανθρώπινη «προσοχή» μας – αυτό που θέλουν οι «εξορύκτες» με τη μορφή των ματιών μας στις οθόνες τους – δεν είναι τίποτα λιγότερο από την ικανότητά μας να νοιαζόμαστε, την ικανότητά μας να σκεφτόμαστε, την ικανότητά μας να αφιερώνουμε το μυαλό, τον χρόνο και τις αισθήσεις μας στον εαυτό μας, στον κόσμο και στους άλλους. Το να το εμπορευματοποιούμε αυτό σημαίνει να εμπορευματοποιούμε την ίδια μας την ύπαρξη. Το πρόβλημα δεν είναι τα «τηλέφωνα» και δεν είναι τα «μέσα κοινωνικής δικτύωσης». Το πρόβλημα είναι η ανθρώπινη εκμετάλλευση, μια παγκόσμια αρπαγή της ανθρώπινης συνείδησης – την οποία οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες αντιμετωπίζουν ως ένα απέραντο, αζήτητο έδαφος, έτοιμο για λεηλασία και κυριαρχία. Τα καλά νέα είναι ότι οι νέες μορφές εκμετάλλευσης παράγουν νέες μορφές αντίστασης. Πρέπει να πούμε «όχι» στους ανθρώπινους εξορύκτες και με νέους τρόπους να δηλώσουμε ότι η ανθρώπινη προσοχή είναι δική μας και θα τη χρησιμοποιήσουμε για να φτιάξουμε τους κόσμους στους οποίους θέλουμε να ζήσουμε.
