Κάποιοι λένε ότι η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η οποία άρχισε την 1η Ιανουαρίου και ξεκίνησε χθες και τυπικά με την τελετή έναρξης στη Λευκωσία, θα είναι ίσως η δυσκολότερη μέχρι σήμερα. Υπερβολή ή όχι, αποδείξιμο ή και μη, η περίοδος που «κλήρωσε» στην Κύπρο είναι τέτοια που λίγοι θα ήθελαν να βρίσκονται στη θέση της.
Τις γιορτές συζητούσα με μια καλή πηγή – ιδιαίτερα οξυδερκή, αλλά και με αιχμηρή αίσθηση του χιούμορ – το ζήτημα των δυσκολιών και των προκλήσεων των επόμενων μηνών.
«Ποια νομίζετε», ρώτησα, «θα αποδειχθεί τελικά η μεγαλύτερη πρόκληση; Το Ουκρανικό, η Αμυνα, το Μεταναστευτικό;».
«Μακάρι να είναι ένα από αυτά», μου απάντησε, εξηγώντας πως τα χειρότερα είναι αυτά που μπορεί να έρθουν ξαφνικά – όχι αυτά που ήδη γνωρίζουμε.
Κάτι μερόνυχτα μετά ήρθε το… ταξίδι Μαδούρο στις ΗΠΑ και, ένα μερόνυχτο αργότερα, ξανάνοιξε το ζήτημα της Γροιλανδίας. Αυτόνομη μεν, μέλος του Βασιλείου της Δανίας δε, αποχώρησε από την ΕΕ, κάτι που αποδείχθηκε μέγα σφάλμα, καθώς ο Τραμπ δεν έχει να κάνει με την ΕΕ, αλλά με ένα μέρος που από την Κοπεγχάγη απέχει περίπου 500 χιλιόμετρα περισσότερο απ’ ό,τι η Τεχεράνη.
Χθες, στη Λευκωσία, το θέμα άγγιξε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Αφού είπε ότι το Ουκρανικό και η επανένωση της Κύπρου είναι οι δύο προτεραιότητες, ανέφερε στην ομιλία της ότι οι αρχές της ΕΕ, με τις οποίες τυγχάνει χειρισμού το Κυπριακό στις Βρυξέλλες, είναι οι ευρύτερες ευρωπαϊκές αρχές που ισχύουν «εξίσου και για τη Γροιλανδία». Ως εκεί.
Πέραν τούτου δεν το άγγιξε βεβαίως κανείς. Ισως από τον φόβο του Τραμπ, ίσως γιατί η Κύπρος δεν θα μπορούσε αυτή τη στιγμή να ρισκάρει έστω και να δυσαρεστήσει την Ουάσιγκτον, ίσως πάλι και για πρακτικούς λόγους. Ολοι έμειναν στα βασικά και στάθηκαν πρωτίστως στο Ουκρανικό, το οποίο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο: την κοινή ασφάλεια της ΕΕ.
Μήνυμα ενότητας
Το πρόσφατο ταξίδι Χριστοδουλίδη στο Κίεβο, αλλά και οι συνεχείς δηλώσεις του υπέρ της Ουκρανίας, άλλαξαν το κλίμα μιας κάπως άβολης περιόδου, κατά την οποία η Λευκωσία μιλούσε ξεκάθαρα μεν, αλλά μόνο όταν χρειαζόταν. Οχι γιατί είχε θέμα, αλλά γιατί δεν είχε πολλά περιθώρια, ειδικά μετά τη στοχοποίησή της από τη Μόσχα για τη στήριξη του Κιέβου.
Με το πρόσφατο αυτό ταξίδι, η Κύπρος άφησε τη Μάλτα να είναι το μοναδικό κράτος της ΕΕ του οποίου ο ηγέτης δεν έχει ακόμη μεταβεί στην Ουκρανία. Ηταν βεβαίως και η συγκυρία υποβοηθητική, κάτι που φάνηκε χθες, όταν υποδεχόμενος τον ουκρανό πρόεδρο, ο Νίκος Χριστοδουλίδης είπε με ενθουσιώδες ύφος: «Φαίνεται ότι έχουμε πολλές θετικές εξελίξεις» στο Ουκρανικό. Αν είχε απομείνει οποιαδήποτε αμηχανία μετά το ταξίδι του κύπριου προέδρου στο Κίεβο, χθες εξέλιπε.
Επί της ουσίας, όπως πληροφορούνται «ΤΑ ΝΕΑ», δεν υπήρξε ενδελεχής συζήτηση ούτε στην κοινή συνάντηση Χριστοδουλίδη – Ζελένσκι – Κόστα – Φον ντερ Λάιεν, ούτε και στο τετ-α-τετ των προέδρων Κύπρου και Ουκρανίας. Το Ουκρανικό, αλλά και η Αμυνα, αντιμετωπίζονται άλλωστε πάντα στη βάση της συναίνεσης εντός της ΕΕ. Η παρουσία Ζελένσκι, αλλά και οι δηλώσεις όλων για το Ουκρανικό, είχαν στόχο – και μάλλον τον πέτυχαν – να σταλεί μήνυμα ενότητας και αποφασιστικότητας προς τη Ρωσία.
«Οι συζητήσεις μας επικεντρώθηκαν στις τελευταίες εξελίξεις, καθώς και στις κοινές προσπάθειες για την επίτευξη μιας δίκαιης, συνολικής και διαρκούς ειρήνης στην Ουκρανία, στη βάση του διεθνούς δικαίου», έγραψε μετά την τετραμερή συνάντηση ο Νίκος Χριστοδουλίδης στο Χ. Στο ίδιο πλαίσιο δεν παρέλειψε, στη δική του ομιλία στην τελετή αργότερα, να θέσει και το ζήτημα της Κύπρου συγκριτικά, για να τονίσει ότι «έφτασε η στιγμή της Κύπρου».
Το μήνυμα του προέδρου, όπως και όλα όσα ειπώθηκαν χθες, αποσκοπούσαν στο να καταστεί σαφές ότι η Κύπρος ζητεί τη βοήθεια της ΕΕ – διαβεβαιώσεις για την οποία έδωσε χθες και η πρόεδρος της Κομισιόν – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εμπλέκει τα δικά της με τα της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Με αυτόν τον τρόπο απαντήθηκαν και οι, τουλάχιστον καλοπροαίρετες, επιφυλάξεις που ακούστηκαν και ακούγονται στο Μπερλεμόν και αλλού στις Βρυξέλλες αναφορικά με τις προθέσεις της Κύπρου κατά τη διάρκεια της εξάμηνης προεδρίας.
Η Κύπρος δεν καθορίζει τι μπαίνει στην ατζέντα, μπορεί όμως να κρατήσει πίσω θέματα που αφορούν την Τουρκία. Ωστόσο, τα τελευταία τρία χρόνια έχει επιλέξει να παίξει με ανοιχτά χαρτιά – μια τακτική που απέδωσε καρπούς και της χάρισε σεβασμό εντός της ΕΕ. Οπως συχνά λέγεται εδώ, θα ήταν τρέλα να τα τινάξει όλα στον αέρα, μάλιστα χωρίς να εξασφαλίσει κάτι περισσότερο από την ενόχληση των εταίρων της.
Αλλωστε, κανείς δεν θεωρεί ότι η διαπραγμάτευση για το Κυπριακό θα γίνει εντός της ΕΕ. Αυτό που συζητείται είναι η εφαρμογή των «κυπρογενών» υποχρεώσεων της Αγκυρας έναντι της Κύπρου και στην πράξη. Οσον αφορά δε το SAFE, Αθήνα και Λευκωσία δεν μπορούν να δεχθούν, όσο η Τουρκία τις απειλεί ξεκάθαρα με πόλεμο, να ενταχθεί σε εξοπλιστικά προγράμματα που θα της αποφέρουν τεράστια κέρδη από τους φόρους των πολιτών τους.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έκανε τελικά και την κίνηση με την οποία εξουδετέρωσε το πάγιο επιχείρημα των ρωσόφιλων – έως ρωσόπληκτων, που δεν είναι λίγοι στην Κύπρο, από την Ακρα Αριστερά μέχρι την Ακρα Δεξιά – ότι δεν μιλάει για το Κυπριακό λόγω Ερντογάν.
«Η Κύπρος, παρά το γεγονός ότι παραμένει διαιρεμένη, αποτελεί πλήρες και ισότιμο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης», είπε, στέλνοντας «ισχυρό μήνυμα για το τι πραγματικά σημαίνει η ευρωπαϊκή ιδέα».
Δεν παρέλειψε, αφού ευχαρίστησε την Κύπρο, να τονίσει ότι η Ουκρανία ελπίζει – αλλά και περιμένει – πολλά από αυτό το εξάμηνο. Και δεν είναι η μόνη.
