Πέντε απαντήσεις σε πέντε ερωτήματα που εγείρει ο πόλεμος

1               Γιατί τώρα; Η απάντηση είναι αρκετά απλή. Και δεν χρειάζεται να επικαλεστεί κανείς σκοτεινούς υπολογισμούς πίσω από αυτή την απόφαση (πόλεμος στη Γάζα… μια διαφαινόμενη πολιτική κρίση στην Ιερουσαλήμ…). Μια έκθεση της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, του πυρηνικού επιτηρητή των Ηνωμένων Εθνών, υπογραμμίζει ότι η Τεχεράνη εξαπάτησε τους επιθεωρητές, έφτασε σε ποσοστό εμπλουτισμού ουρανίου 15 φορές υψηλότερο από αυτό που απαιτείται για μη στρατιωτικές εγκαταστάσεις και συσσώρευσε ποσότητα εμπλουτισμένου υλικού 45 φορές υψηλότερη από το επιτρεπόμενο όριο. Παράλληλα με αυτή την έκθεση, οι αμερικανοί διαπραγματευτές δήλωσαν ότι εγκαταλείπουν τις συνομιλίες έπειτα από πέντε γύρους διαπραγματεύσεων στο Ομάν, στο τέλος των οποίων ο αγιατολάχ Χαμενεΐ δήλωσε ότι δεν χρειάζεται την άδεια κανενός για να εμπλουτίσει το ουράνιό του και ότι, για τον ίδιο, πρόκειται για θέμα κυριαρχίας που δεν υπόκειται σε διαπραγμάτευση. Αυτό ονομάζεται αδιέξοδο. Και ήταν επαρκής λόγος.

2               Αυτή η αιφνιδιαστική επίθεση «αποσταθεροποιεί» την περιοχή και τη βυθίζει «στο χάος»; Παράξενη ερώτηση. Αλλά είναι στα χείλη όλων. Ας είμαστε λοιπόν ξεκάθαροι. Χάος για το χάος, δεν υπάρχει χειρότερη πηγή χάους από την ύπαρξη μιας Χαμάς ικανής να υποκινήσει και να εκτελέσει ένα έγκλημα της κλίμακας της 7ης Οκτωβρίου. Ή μιας Χεζμπολάχ που, πριν το Ισραήλ να την εξουδετερώσει εν μέρει, εκτόξευε πυραύλους εναντίον του γείτονά της κάθε μέρα, πρωί και βράδυ. Ή ενός στρατού Χούθι, που έχει πάνω από το Στενό του Ορμούζ ως δαμόκλειο σπάθη τα drones του, κατασκευασμένα στο Ιράν. Ή ενός Ιράν που μας έκανε όλους, ακόμη και πέρα από την περιοχή, να ζούμε υπό την απειλή συνεχούς εκβιασμού. Είναι σε αυτό το εκκολαπτόμενο χάος που το Ισραήλ προσπαθεί να βάλει τέλος. Δεν λέω ότι θα το καταφέρει. Ειδικά αν οι «σύμμαχοί» του κάνουν τα πάντα για να το εμποδίσουν. Ομως η ιδέα είναι καλή, όχι για να αποσταθεροποιήσουμε, αλλά για να αμβλύνουμε τις εντάσεις στην περιοχή και στον κόσμο.

3               Τούτου λεχθέντος, γιατί όχι; Ναι, γιατί ορισμένες χώρες έχουν το δικαίωμα να έχουν πυρηνικά όπλα και όχι το Ιράν; Η απάντηση είναι, και σε αυτή την περίπτωση, πολύ σαφής. Και είναι έτσι από τους πρώτους σοβαρούς στοχασμούς (Günther Anders, Hans Jonas, Hannah Arendt, Bertrand Russell) πάνω στο θέμα. Λόγος Νο 1: υπάρχει ουσιαστική διαφορά μεταξύ μιας δημοκρατίας και μιας τυραννίας – και το ίδιο όπλο στα οπλοστάσια της μιας ή της άλλης δεν έχει το ίδιο νόημα, ούτε την ίδια δράση. Λόγος Νο 2: ομώνυμα, που όμως υποδηλώνουν διαφορετικές πραγματικότητες, είναι ένα πυρηνικό όπλο αποτροπής που δεν προορίζεται να χρησιμοποιηθεί και ένα επιθετικό όπλο, του οποίου ο δηλωμένος στόχος είναι η καταστροφή μιας γειτονικής χώρας. Το Ιράν είναι μια τυραννία. Και το πυρηνικό του πρόγραμμα δεν είχε ποτέ άλλο στόχο από το να εξαφανίσει το Ισραήλ από προσώπου γης. Διπλός λόγος για τον οποίο αυτό που επιτρέπεται στους μεν (Γαλλία, Μεγάλη Βρετανία…) δεν μπορεί να επιτρέπεται στους δε (Ισλαμική Δημοκρατία).

4               Ακόμα και αν υποθέσουμε ότι το Ισραήλ κερδίσει αυτόν τον πόλεμο, θα είναι καλύτερο, αναρωτιόμαστε ξανά, να αναβάλει την προθεσμία και να κερδίσει λίγο χρόνο; Πράγματι. Ισως όχι. Ειδικά αν, όπως μπορούμε να φοβόμαστε, ο Ντόναλντ Τραμπ αναγκάσει τον Tsahal (ισραηλινό στρατό) να σταματήσει και να αφήσει αυτόν, τον βασιλιά των συμφωνιών, να συνεχίσει τις ατελείωτες συνομιλίες του στο σουλτανάτο του Ομάν. Αλλά η Ιστορία έχει περισσότερη φαντασία από τους ανθρώπους. Και το σερί των ταπεινώσεων που επιβλήθηκαν στην κλίκα των αγιατολάχ με τα γαλόνια, οι οποίοι σπέρνουν τον τρόμο στην Τεχεράνη, δεν μπορεί να μην έχει συνέπειες για το άμεσο μέλλον της χώρας. Ρήξεις στο εσωτερικό του κρατικού μηχανισμού… Αφύπνιση μιας κοινωνίας των πολιτών που περιμένει να βγει ξανά στους δρόμους… Αναγέννηση του κινήματος των γυναικών, που προς το παρόν, αν πιστέψω τα κοινωνικά δίκτυα, είναι περισσότερες αυτές που ευχαριστούν το Ισραήλ, παρά εκείνες που συσπειρώνονται γύρω από κάποια σημαία… Ολα είναι πιθανά, ναι. Ολα. Μέχρι και η αλλαγή καθεστώτος που προσδοκά εδώ και δεκαετίες ο μεγάλος περσικός λαός.

5               Τελευταία ερώτηση: αυτός ο νέος πόλεμος δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα του αρχιεγκληματία Πούτιν, ο οποίος βλέπει α) να ανεβαίνει η τιμή του πετρελαίου και, μαζί με αυτήν, τα έσοδα που χρηματοδοτούν τον πόλεμό του, β) τους προβολείς της Ιστορίας να μετατοπίζονται προς την Εγγύς Ανατολή και να βυθίζουν σε μια ευνοϊκή σκιά τα εγκλήματα που διαπράττει στην Ουκρανία, γ) τον αμερικανό ομόλογo και φίλο του να του προσφέρει – σχεδόν πολύ καλό για να είναι αληθινό – έναν ρόλο «μεσολαβητή» μεταξύ του Ιράν και του Ισραήλ; Ο κίνδυνος, ασφαλώς, υπάρχει. Και η φαντασία, στην Ιστορία, ταιριάζει με πιθανές αντιφάσεις. Παραμένουν τα γεγονότα. Και το σημαντικότερο γεγονός της εποχής μας είναι ότι σε όλες τις περιοχές του κόσμου ελίσσεται μια αυταρχική Διεθνής, το περίγραμμα της οποίας δεν έχει αλλάξει από την εποχή που έγραφα το «L’Empire et les cinq rois» («Η Αυτοκρατορία και οι πέντε βασιλιάδες»). Ιράν – Ρωσία, ίδιος αγώνας… Ο Χαμενεΐ προμηθεύει drones στον Πούτιν και ο Πούτιν συγχαίρει τη Χαμάς για το «κατόρθωμά» της στις 7 Οκτωβρίου… Και οι δύο υποστηρίζουν το κινεζικό αυτοκρατορικό σχέδιο και το viva la muerte! (ζήτω ο θάνατος!) των ισλαμιστών… Θα έρθει η μέρα, ναι, που οι υπερασπιστές της Ουκρανίας, οι κούρδοι πατριώτες, οι γυναίκες του Ιράν και του Αφγανιστάν ή οι επιζώντες Ουιγούροι θα ευχαριστήσουν το Ισραήλ, το οποίο, αν επικρατήσει, θα έχει σπάσει έναν από τους κρίκους της φονικής και, προς το παρόν, σχεδόν μοιραίας αλυσίδας.

Ο Μπερνάρ-Ανρί Λεβί είναι γάλλος διανοούμενος και συγγραφέας