Τα ανθρώπινα/παιδικά δικαιώματα τίθενται σε κίνδυνο

Ο Γουέιν Χολμς ανήκει στους κορυφαίους της παγκόσμιας πανεπιστημιακής κοινότητας σε θέματα τεχνητής νοημοσύνης και εκπαίδευσης. Είναι καθηγητής Κριτικών Σπουδών Τεχνητής Νοημοσύνης και Εκπαίδευσης στο Εργαστήριο Γνώσης του UCL και κύριος ερευνητής στο Διεθνές Κέντρο Ερευνας για την Τεχνητή Νοημοσύνη, υπό την αιγίδα της UNESCO. Συνεργάζεται επίσης με διάφορα πανεπιστήμια ανά τον κόσμο και ασχολείται με την εκπαίδευση σε όλη του τη ζωή. Τώρα ερευνά θέματα ηθικής και τεχνητής νοημοσύνης. Είναι επίσης σύμβουλος σε υπουργεία Παιδείας ανά τον κόσμο και μέλος της ομάδας εμπειρογνωμόνων του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για θέματα ΑΙ.

Πιστεύετε ότι μπορεί να αλλάξει τελείως αυτό που ονομάζουμε ανθρώπινα δικαιώματα στο άμεσο μέλλον με την κυριαρχία της τεχνητής νοημοσύνης;

Τα ανθρώπινα δικαιώματα βρίσκονται σε διαρκή μεταβολή. Αλλοτε είναι υπό διαπραγμάτευση, άλλοτε αγνοούνται. Η άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης συμβάλλει σε αυτήν την εξέλιξη. Προγραμματιστές και οι φορείς ανάπτυξης συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης ήδη αγνοούν ή θέτουν σε κίνδυνο τα ανθρώπινα/παιδικά δικαιώματα.

Θέλετε να μας δώσετε κάποια παραδείγματα;

Πρώτον, υπάρχει το ανθρώπινο δικαίωμα στην εκπαίδευση, το οποίο έχει βελτιωθεί σε δικαίωμα στην «ποιοτική εκπαίδευση». Ενώ ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση του πρώτου, αν και υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία για αυτό, δεν υπάρχουν ουσιαστικά στοιχεία ότι μπορεί να κάνει το δεύτερο. Κανένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης σήμερα δεν είναι ικανό να παρέχει την ποιότητα εκπαίδευσης που μπορεί να παρέχει ένας δάσκαλος. Δεύτερον, υπάρχει το δικαίωμα του παιδιού στην αυτονομία. Ωστόσο, τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση σπάνια διατηρούν την αυτονομία ενός παιδιού. Αντίθετα, το σύστημα αποφασίζει τι πρέπει να μάθει το παιδί, πού και πώς. Τρίτον, υπάρχει το δικαίωμα του παιδιού να μην υπόκειται σε οικονομική εκμετάλλευση. Ωστόσο, σχεδόν κάθε σύστημα ΑΙ εξάγει δεδομένα από τη χρήση που κάνει το παιδί, τα οποία χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση του μοντέλου, προκειμένου να πουληθεί το σύστημα σε περισσότερα σχολεία. Με λίγα λόγια, τα παιδιά εργάζονται ως απλήρωτοι εργάτες και εξ ορισμού υφίστανται οικονομική εκμετάλλευση.

Ποιο θεωρείτε το βασικότερο πρόβλημα σήμερα σχετικά με την ΑΙ και τους ισχυρούς ανθρώπους που τη διαχειρίζονται;

Το ότι μόνο μια μικρή μειοψηφία ανθρώπων κατανοεί πώς λειτουργούν τα συστήματα ΑΙ ή, το πιο σημαντικό, τον αντίκτυπό τους στα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία, την κοινωνική δράση κ.λπ. Πολύ λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν τους τρόπους με τους οποίους μια μικρή ομάδα ισχυρών, με καλή χρηματοδότηση, ελέγχει τόσο την ανάπτυξη όσο και το αφήγημα γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Αυτοί οι άνθρωποι, οι «boomers and doomers», υποστηρίζουν και ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα λύσει τα προβλήματα του κόσμου και ότι έχει δυστοπικές συνέπειες. Και κάπως έτσι μας αποσπούν την προσοχή από τις πραγματικές ζημιές που διαπράττουν τα συστήματά τους, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι αυτές οι εταιρείες και τα στελέχη τους θα αυξήσουν τις περιουσίες τους και την επιρροή τους.

Πώς αντιμετωπίζετε το γεγονός ότι οι φοιτητές χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για να κάνουν τις ακαδημαϊκές τους εργασίες;

Δεν με ενδιαφέρει να αποτρέψω τους φοιτητές από τη χρήση της ΑΙ. Αυτό που κάνω είναι να τους ενημερώνω για το πόσο αδύναμα και παραπλανητικά είναι αυτά τα εργαλεία, πως η εξάρτησή τους από αυτά θα υπονομεύσει τις ατομικές τους ικανότητες (π.χ. τις δεξιότητες κριτικής σκέψης τους) και πως θα σπαταλήσουν χρόνο και χρήμα φοιτώντας σε ένα ακριβό πανεπιστήμιο εάν προσπαθήσουν να απαλλαγούν από την απαιτητική δουλειά.

Ποιο θεωρείτε ότι είναι το πιο μεγάλο όφελος που θα φέρει η τεχνητή νοημοσύνη στην εκπαίδευση;

Η μόνη ευεργετική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση (AIED) που μπορώ να σκεφτώ είναι η υποστήριξη μαθητών με σωματικές αναπηρίες (π.χ. συστήματα που μπορούν να περιγράψουν εικόνες σε άτομα με προβλήματα όρασης). Κατά τα άλλα, και παρά την περισσότερο από τεσσαρακονταετή έρευνα για την AIED, δεν γνωρίζω κανένα αξιόλογο όφελος.

Παρ’ όλα αυτά φαίνεται να είναι ελκυστικά για τους χρήστες

Φαίνονται «ελκυστικά», επιτρέποντας στους προγραμματιστές να πείσουν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να πληρώσουν μεγάλα χρηματικά ποσά για να τα εφαρμόσουν στην εκπαίδευση, ωστόσο δεν υπάρχουν ισχυρά ανεξάρτητα στοιχεία σε μεγάλη κλίμακα για την αποτελεσματικότητα, την ασφάλεια ή τον θετικό αντίκτυπο των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση.