Παραμύθι με δράκους

Αυτό που δεν μπορεί να αρνηθεί κανείς στην Αριάν Μνουσκίν (Ariane Mnoushkine, 1939) είναι ο τρόπος που έχει επιλέξει να κάνει θέατρο. Ο τρόπος που μεταφέρει στη σκηνή τα θέματά της, είτε όταν αφορά τα κλασικά έργα είτε, και κυρίως, τη μεταφορά των μεγάλων ιστορικών γεγονότων και τον τρόπο που καταφέρνει τελικά να μας εξοικειώσει με αυτά. O πολυετής βίος του «Θεάτρου του Ηλιου» («Theatre du Soleil») που ίδρυσε η ίδια πριν από εξήντα ένα χρόνια (1964) μετρά θεάματα που έχουν αφήσει ανεξίτηλο το ίχνος τους – «1789», «1793», «Ατρείδες», Μολιέρος, «Οι ναυαγοί της τρελής ελπίδας» κ.ά.

Την πιο πρόσφατη παραγωγή της – η πρεμιέρα δόθηκε τον περασμένο Νοέμβριο στην Cartoucherie, με τον τίτλο «Hic Sunt Dracones» («Εδώ έχει δράκους») – παρουσιάζει το Φεστιβάλ Αθηνών. Μαζί με την πολυπρόσωπη ομάδα της, 33 ηθοποιοί και μουσικοί επί σκηνής, η Μνουσκίν καταπιάνεται με τον πόλεμο στην Ουκρανία και δημιουργεί μια επική τοιχογραφία εμπνευσμένη από τη σύγχρονη ιστορία. Θα ολοκληρωθεί σε τρία επεισόδια με πρώτο το «1917: Η νίκη ήταν στα χέρια τους». Και μας γυρνάει πίσω στον χρόνο.

Με ένα απόσπασμα από την ομιλία του Πούτιν (σε γιγαντιαία οθόνη) που αιτιολογεί την αναγκαιότητα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, γίνεται η επιβλητική έναρξη της παράστασης. Και είναι το μοναδικό στοιχείο που τη συνδέει με το σήμερα καθώς μια ηθοποιός από κάτω τον βρίζει και του φωνάζει «σκάσε»! Αμέσως μετά ο θίασος καταλαμβάνει τη σκηνή και τα γεγονότα αρχίζουν να ξεδιπλώνονται. Φτιαγμένο από ιστορικά κομμάτια, αποσπάσματα από βιβλία και ομιλίες, δημοσιεύματα, επιστολές και αλληλογραφία, με μια λέξη ντοκουμέντα, το κείμενο που συνυπογράφει η Μνουσκίν με τη σταθερή συνεργάτιδά της, τη δραματουργό Ελέν Σιξού, ζωντανεύει μπροστά στα μάτια του θεατή. Η ίδια ηθοποιός που φώναζε «σκάσε» στον Πούτιν (η Ελέν Σενκ) είναι τώρα η σκηνοθέτις της παράστασης σε ένα θέατρο εν θεάτρω και δίνει τον τόνο – άλλοτε αυστηρό, επαγγελματικό και άλλοτε βαθιά συγκινητικό. Παράλληλα είναι και η ερευνήτρια των ιστορικών ντοκουμέντων, ενώ τα πρόσωπα, της πραγματικής ιστορίας, αλλά και οι συνηθισμένοι άνθρωποι που τα έζησαν, στήνουν μικρές σκηνές, με φόντο τη Ρωσία της εποχής. Η Μνουσκίν έχει επιλέξει, ανάλογα με την εθνικότητά τους, οι ήρωες να μιλούν τη γλώσσα τους – ρωσικά οι Ρώσοι, γερμανικά οι Γερμανοί, αγγλικά οι Αγγλοι –, εξού και ο υποτιτλισμός και η χρήση playback.

Πολιτικό σχόλιο

Με μια σαφή διάθεση να διακωμωδήσει τις μεγάλες προσωπικότητες της Ιστορίας, η σκηνοθέτις έχει επιλέξει να φορέσει μάσκες στους ηθοποιούς που τις ενσαρκώνουν – Κερένσκι, Λένιν, Στάλιν, Τρότσκι. Τους παρουσιάζει σχεδόν σαν μαριονέτες, με μεγάλα κεφάλια – τους μικραίνει, τους γελοιοποιεί, τους παραλληλίζει με τον Χίτλερ, τον Γκέμπελς. Γύρω τους κινείται ένας κόσμος καθημερινός, αστών και λαϊκών, που βιώνει τα γεγονότα, δημιουργώντας εικόνες υψηλής αισθητικής και θεατρικότητας – σαν πίνακες ζωγραφικής. Ενα πολιτικό σχόλιο είναι η παράσταση μέσα από τον γοητευτικό θεατρικό τρόπο που ξέρει καλά να υφαίνει η Μνουσκίν: ένα παραμύθι με δράκους. Οπως ξέρει και να θέτει ερωτήματα, αλλά και να προκαλεί δυνατές συγκινήσεις. Φτιαγμένο από μια ομάδα ηθοποιών που λειτουργεί με απαράμιλλη αφοσίωση, πειθαρχία και οργάνωση, για άλλη μία φορά επιβεβαιώνεται αυτό που πιστεύει η γαλλίδα σκηνοθέτις: ότι το θέατρο είναι εδώ για να λέει ιστορίες και η Ιστορία είναι αυτή που τις γεννά.