Αυτομαστίγωμα

Η αλήθεια είναι ότι άργησαν να αντιδράσουν. Χρειάστηκε να δουν τους ψηφοφόρους να τους γυρίζουν την πλάτη, τους λαϊκιστές να παίρνουν κεφάλι και κάτι αστέρια τους σαν τον Σρέντερ, τον Μπαρόζο ή τον Μπλερ να σπεύδουν μετά την αποχώρησή τους από την πολιτική να υπηρετήσουν συμφέροντα που ως τότε πολεμούσαν. Εξακολουθούν να εκπλήσσονται: αρκεί να δει κανείς την έκφραση του Φρίντριχ Μερτς μόλις έμαθε χθες το πρωί ότι δεν είχε εκλεγεί καγκελάριος από τον πρώτο γύρο. Εξακολουθούν να παρηγοριούνται βλέποντας κάποιους να αντέχουν: χαρακτηριστικά παραδείγματα ο Σάντσεθ και ο Μητσοτάκης. Αλλά πλέον οι φιλελεύθεροι, δεξιοί και αριστεροί, έχουν συνειδητοποιήσει τις ευθύνες τους. Και το έχουν ρίξει στο αυτομαστίγωμα.

Τα κρούσματα πολλαπλασιάζονται. Η ακροδεξιά (όση συζήτηση κι αν σηκώνει αυτός ο όρος) σαρώνει στη Ρουμανία, κυβερνά στην Ιταλία, προηγείται στη Γαλλία, απειλεί στη Γερμανία. Αναχώματα υπάρχουν (δικαστικές αποφάσεις, λαϊκά μέτωπα, αντιδράσεις της κοινωνίας των πολιτών), δίνουν προσωρινές λύσεις, αλλά δεν αντιμετωπίζουν τη ρίζα του προβλήματος. Και τα ερωτήματα είναι δύο: τι φταίει και τι μπορεί να γίνει. Από την απάντηση στο πρώτο εξαρτάται η απάντηση στο δεύτερο.

Η εξήγηση που δίνεται συχνότερα στην κρίση που διέρχονται τα συστημικά κόμματα είναι η έλλειψη σεβασμού απέναντι στους πολίτες που δεν κατάφεραν να ανεβούν στο τρένο της παγκοσμιοποίησης ή που το ακολουθούν ασθμαίνοντας. Είτε είναι Αμερικανοί είτε Γερμανοί ή Γάλλοι, οι ψηφοφόροι που δεν εισακούστηκαν ή θεώρησαν ότι δεν εισακούστηκαν από το «σύστημα» κατέφυγαν σε δυνάμεις που τους υπόσχονταν επιστροφή στο ένδοξο παρελθόν. Μπορεί το βασικό τους πρόβλημα να ήταν οικονομικό, μπορεί να ήταν και πολιτισμικό/ταυτοτικό. Αλλά το κακό έγινε.

Καταλυτικό ρόλο έπαιξαν στη συνέχεια οι παρεμβάσεις ξένων παραγόντων, και κυρίως της Ρωσίας, που παραπλάνησαν τμήματα του εκλογικού σώματος και επηρέασαν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό εκλογικά αποτελέσματα: όταν παρενέβαινε η Δικαιοσύνη, αντί να αποκαταστήσει την τάξη, έδινε την εντύπωση ότι ακύρωνε τη λαϊκή βούληση. Και το γλυκό έδεσε με την έφοδο του Τραμπ στην πολιτική σκηνή, που έδειξε ότι κανείς κανόνας δεν ισχύει, καμιά αλήθεια δεν υπάρχει, όλα είναι δυνατά.

Αν ισχύουν όλα τα παραπάνω, προκύπτει το συμπέρασμα ότι δεν είναι ακόμη πολύ αργά, υπάρχει ακόμη χρόνος να ανασυντάξει το δημοκρατικό τόξο τις δυνάμεις του. Εστω και λαβωμένος, ο Μερτς είναι από χθες το απόγευμα καγκελάριος και μπορεί να εργαστεί για την άρση των ανισοτήτων που έχουν ξαναχωρίσει τη χώρα του στα δύο. Υπάρχει όμως και μια άλλη εξήγηση, πιο απαισιόδοξη, που έχουν προβάλει τα τελευταία χρόνια διάφοροι ιστορικοί: ότι η τάση του πολιτικού συστήματος είναι στην πραγματικότητα προς τον αυταρχισμό. Οτι η δημοκρατία είναι μια παρέκκλιση. Οτι ο τραμπισμός δεν αποτελεί παρένθεση, αλλά τη νέα κανονικότητα.

Οπότε πρέπει να σταματήσει η ανάλυση και να ξεκινήσει η αντίσταση.