Οταν οι αγορές δεν πιστεύουν τις ΗΠΑ

Οι ανακοινώσεις για επιβολή νέων δασμών μετά την «Ημέρα της Απελευθέρωσης» στις 2 Απριλίου προκάλεσαν ισχυρό πλήγμα στη διεθνή αξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών. Η εικόνα των ΗΠΑ, τόσο στις αγορές όσο και στις ρυθμιστικές Αρχές παγκοσμίως, κλονίστηκε αισθητά. Η αντίδραση ήταν άμεση: πιέσεις στο δολάριο, αυξημένες αποδόσεις στα κρατικά ομόλογα, πτώση των μετοχών και τριπλασιασμός της τεκμαρτής μεταβλητότητας.

Σε περιόδους αβεβαιότητας είναι σύνηθες να παρατηρείται φυγή κεφαλαίων προς τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα, που θεωρούνται παραδοσιακά ασφαλές καταφύγιο. Ωστόσο, αυτή τη φορά συνέβη το αντίθετο. Το ερώτημα που αναδύεται είναι εύλογο: τι θα σήμαινε μια βαθύτερη, πιο θεμελιώδης απώλεια εμπιστοσύνης στα περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια, και ειδικότερα στα ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου;

Η αξία και οι αποδόσεις των τίτλων του αμερικανικού δημοσίου επηρεάζουν άμεσα την τιμολόγηση σχεδόν όλων των χρηματοοικονομικών προϊόντων διεθνώς, λειτουργώντας ως σημείο αναφοράς για τις παγκόσμιες αγορές. Μετά τη διακοπή των άμεσων αγορών ομολόγων από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) το 2022 – γνωστά ως προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης – υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι η δεξαμενή νέων κεφαλαίων που κατευθύνονται σε τίτλους του αμερικανικού δημοσίου έχει περιοριστεί σημαντικά. Η δε έντονη μεταβλητότητα στις αγορές από τις ανακοινώσεις για νέους δασμούς επηρέασε ιδιαίτερα αρνητικά επενδυτές που ακολουθούν στρατηγικές arbitrage. Αυτοί είναι λιγότερο ευαίσθητοι στην απόλυτη αποτίμηση των ομολόγων, αλλά καθοριστικοί για τη ρευστότητα της αγοράς.

Ενδεικτική είναι η πρόσφατη μείωση θέσεων σε συναλλαγές βάσης (basis trades) και σε αρνητικά περιθώρια ανταλλαγής επιτοκίων (negative swap spread trades) που αποτελούν τυπικά μέσα εκμετάλλευσης μικρών τιμολογιακών διαφορών σε σχέση με την αγορά παραγώγων, παρέχοντας έτσι σημαντική ρευστότητα στην αγορά ομολόγων. Το αποτέλεσμα είναι ότι η ικανότητα της κυβέρνησης των ΗΠΑ να χρηματοδοτεί ελλείμματα έχει αρχίσει να περιορίζεται.

Αυτό ανοίγει τον δρόμο για ένα δυσμενές, αλλά ρεαλιστικό, σενάριο στο οποίο η Fed θα μπορούσε να αναγκαστεί να επανεκκινήσει προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης, ακόμα και σε ένα περιβάλλον που δεν θα δικαιολογούσε νομισματική χαλάρωση με βάση τις εξελίξεις στον πληθωρισμό ή την απασχόληση. Ενα τέτοιο ενδεχόμενο θα έπληττε καίρια την αξιοπιστία της ως θεματοφύλακα της σταθερότητας τιμών, με απρόβλεπτες συνέπειες τόσο για τη πορεία των μακροχρόνιων επιτοκίων όσο και για τη θέση του δολαρίου ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα.

Παρά την αβεβαιότητα για την έκβαση των εμπορικών διαπραγματεύσεων, η πιο μετριοπαθής ρητορική από πλευράς των ΗΠΑ υποδηλώνει ότι τα ένστικτα οικονομικής αυτοσυντήρησης επικράτησαν, αυτή τη φορά πιο γρήγορα απ’ ό,τι στις κρίσεις του 1930 ή του 1971, κυρίως υπό την πίεση της αγοράς ομολόγων. Ωστόσο, το πρόβλημα των ελλειμμάτων και του υπέρογκου δημόσιου χρέους των ΗΠΑ παραμένει. Και είναι τελικά αυτό που θα κρίνει τη βιωσιμότητα της ηγεμονίας του δολαρίου στις διεθνείς αγορές.

Ο Σπύρος Παγκράτης είναι αναπληρωτής καθηγητής και διευθυντής του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών στην «Επιχειρηματική Οικονομική με Αναλυτικές Μεθόδους» στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών