Το ΔΠΔ πρέπει να κυνηγήσει τον Ασαντ

Ελάχιστα είναι τα καθεστώτα που είναι τόσο σκληρά όσο η κυβέρνηση της Συρίας υπό τον Μπασάρ αλ Ασαντ. Φαινόταν πως δεν υπήρχε όριο στο τι θα έκανε για να διατηρήσει τον έλεγχο της εξουσίας και τα θύματα ανήλθαν σε εκατοντάδες χιλιάδες.

Από τον Δεκέμβριο ο Ασαντ έχει φύγει, αφού ανετράπη από την ανταρτική ομάδα HTS που τώρα ελέγχει τη μεταβατική κυβέρνηση στη Δαμασκό. Ο ηγέτης της μεταβατικής αρχής, Αχμέντ αλ Σαράα, έχει υποσχεθεί μια πολύ πιο συμπεριληπτική διακυβέρνηση αλλά σε έναν τομέα που έχει αποτύχει είναι στην ικανοποίηση του αιτήματος του συριακού λαού για δικαιοσύνη. Και οι δύο, τόσο αυτός όσο και τα διεθνή δικαστήρια, θα μπορούσαν να παίξουν ρόλο.

Η φυγή του Ασαντ στη Μόσχα δεν έχει μειώσει την επιθυμία για δικαιοσύνη, ούτε πρέπει να το κάνει. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν είναι πολύ μεγαλύτερος από τον Ασαντ και δεν θα είναι πρόεδρος της Ρωσίας για πάντα. Οπως το 2001 η σερβική κυβέρνηση έστειλε τον πρώην πρόεδρο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς στη Χάγη σε αντάλλαγμα για την ελάφρυνση των κυρώσεων, έτσι μια μελλοντική ρωσική κυβέρνηση μπορεί να πειστεί να παραδώσει τον Ασαντ και τους συνεργάτες του που τον ακολούθησαν στην εξορία ως αντάλλαγμα για την άρση των κυρώσεων ή ακόμα και για τη διατήρηση των ρωσικών στρατιωτικών βάσεων στη Συρία.

Η δικαιοσύνη είναι πάντα καλύτερη αν μπορεί να παρέχεται τοπικά, αλλά για την ώρα το συριακό δικαστικό σύστημα δεν μπορεί να τη διασφαλίσει. Υπό τον Ασαντ, τα συριακά δικαστήρια κυρίως διευκόλυναν την υπερβολική καταπίεση. Αυτή τη στιγμή προσφέρουν λίγες ελπίδες για δίκες που θα είναι δίκαιες και διαφανείς, οι οποίες είναι αναγκαίες για την απονομή της δικαιοσύνης. Το μεγαλύτερο μέρος του συριακού δικαστικού συστήματος πρέπει να ξαναδομηθεί από την αρχή.

Για το άμεσο μέλλον, τα διεθνή δικαστήρια προσφέρουν την πιο ρεαλιστική προοπτική για δικαιοσύνη. Ηδη έχουν γίνει μερικά μικρά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Η πλέον αξιοσημείωτη ήταν η υπόθεση που κίνησαν οι γερμανοί εισαγγελείς στην Κομπλέντζ κατά ενός σύρου αξιωματικού της υπηρεσίας πληροφοριών που διηύθυνε κέντρο βασανιστηρίων. Καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι στιγμής οι πιο υψηλόβαθμοι δράστες δεν έχουν συλληφθεί, παρά το γεγονός ότι, μετά την πτώση του Ασαντ, είναι πιο ευάλωτοι.

Μια κυβέρνηση – η γαλλική – έχει πάει ένα βήμα παραπέρα και έχει κατηγορήσει τον ίδιο τον Ασαντ για ένα ιδιαιτέρως φρικτό έγκλημα, τη χρήση νευροτοξικού αερίου σαρίν, για να σκοτώσει περισσότερους από 1.000 ανθρώπους το 2013 στην περιοχή Γκούτα της Συρίας, κοντά στη Δαμασκό. Οι δίκες ερήμην είναι καλύτερο να αποφεύγονται επειδή, χωρίς τον κατηγορούμενο παρόντα για να υπερασπιστεί τον εαυτό του, δεν προάγουν τη δικαιοσύνη. Αλλά η απαγγελία κατηγοριών ερήμην, με σκοπό την άσκηση πίεσης για συλλήψεις, είναι αξιέπαινη. Περισσότερες κυβερνήσεις θα έπρεπε να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Γαλλίας.

Το ΔΠΔ ήταν απόν από τη Συρία κατά τη διάρκεια της εξουσίας του Ασαντ. Προσπάθεια του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών να παραχωρήσει δικαιοδοσία το 2014 μπλοκαρίστηκε από τα βέτο της Ρωσίας και της Κίνας. Αυτό άλλαξε με την ανατροπή του Ασαντ. Ο Καρίμ Χαν, ο σημερινός επικεφαλής εισαγγελέας του ΔΠΔ, έχει ήδη επισκεφθεί τη μεταβατική αρχή στη Δαμασκό. Αλλά παρά την ατελείωτη λίστα φρικαλεοτήτων του Ασαντ, δεν φαίνεται να έχει σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος. Το λάθος οφείλεται εν μέρει στις νέες μεταβατικές συριακές αρχές και εν μέρει στον Χαν.

Εφόσον οι μεταβατικές αρχές συνεχίσουν να αποφεύγουν τη συμμετοχή στο δικαστήριο, ο Χαν πρέπει να διασφαλίσει τη δικαιοδοσία του. Ο λαός της Συρίας το αξίζει.

Ο Κένεθ Ροθ, πρώην εκτελεστικός διευθυντής της Human Rights Watch, είναι επισκέπτης καθηγητής στη Σχολή Δημoσίων και Διεθνών Υποθέσεων του Πρίνστον.