«Η αυτοκριτική ξεκινάει {LF}από τις μεσογειακές μανάδες»

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν με τους Γαιοκτήμονες του Παλιού Κόσμου του Νικολάι Γκόγκολ, ένα διήγημα που μπορώ να πω πως με έλιωσε. Είναι διασκευή του μύθου του Φιλήμονος και της Βαύκιδος στη Μικρά Ρωσία, στις αρχές του 19ου αιώνα.  Ο Γκόγκολ γενικώς, πάντα με κάνει να νοσταλγώ εποχές που δεν έζησα ποτέ: βέβαια, δεν έχω βιώσει καμία εποχή για την οποία γράφω. Μου θύμισε, πάντως, τον παππού και τη γιαγιά μου και τα ατελείωτα καλοκαίρια στας Σέρρας, και με συγκίνησε πολύ.

Αν μπορούσα να γράφω μετά μουσικής θα επέλεγα κάποιο κομμάτι προπολεμικής country, συγκεκριμένα, τα jug band, αυτά με τα μπάντζο και τις άδειες μπουκάλες που φυσούσαν μέσα και κρατούσαν ένα βαθύ, χοντροκομμένο ισοκράτημα. Βδουπ-βδουπ! Ηταν συγκεκριμένα ο Γκας Κάνον, που έπαιζε ένα μπάντζο από δέρμα ρακούν – αυτόν θα επέλεγα, εξαιρετικός μουσικός.

Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής μάλλον αυτός ο κομπλεξικός νάνος στον ώμο κάθε πεζογράφου και ποιητή, που του ψουθιράει στο αφτί διάφορα φαρμάκια για την έκπτωση της συγγραφικής του ποιότητας, τον επικείμενο θάνατό του κι άλλα διάφορα ωραία, που δεν θα τα αποκαλύψω εδώ, για να διατηρήσω το επίπεδο. Εγώ τον έχω ονομάσει, πάντως, Δον Ντιέγκο.

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη Λυκείου Δον Κιχώτης του Θερβάντες, Συνασπισμός Ηλιθίων του Τουλ και ο Πολυπαθής του Παλαιολόγου. Πού πήγαν, ωρέ, τα πικαρικά; Αν διάβαζα στο λύκειο τη σκηνή που ο Κιχώτης και ο Σάντσος αλληλοξερνούν ο ένας απάνω στον άλλο, ή τα γκομενιλίκια του Ιωάννη Φαβίνη, θα ψηνόμουν παρευθύς για λογοτεχνία, τίποτα άλλο δεν θα χρειαζόμουν. Ειδικά τώρα με τα reels και τα TikTok, το short format του επεισοδιακού μυθιστορήματος θα ήταν ό,τι πρέπει, θα έκανε πάταγο.

Η κριτική που αποδέχομαι αφορά τη γλώσσα του κειμένου, σχεδόν πάντα. Το ξέρω, εξεπλάγην κι εγώ όταν με ενημέρωσαν ότι οι διακόσιες πενήντα υποσημειώσεις καταλήγουν κουραστικές. Δυσκολεύομαι, ωστόσο, να εκφραστώ χωρίς να χρησιμοποιώ ιδιωματικές λεξάρες όπως αναγελαστούρης και ζουμποξίδενα.

Η αυτοκριτική ξεκινάει από τις μεσογειακές μανάδες, φαντάζομαι, ή από τις μύριες ανασφάλειες που μας δημιουργούν αμφότεροι γονείς. Μετά λαμβάνεις εσύ τη σκυτάλη και γίνεσαι ακόμα πιο σκληρός, και ψίχα ψίχα μουρλαίνεσαι. Βεβαίως, υπάρχει και ο υγιής κριτής που διαθέτουν ορισμένοι, μα δεν μπορώ να μιλήσω για αυτόν, διό ο δικός μου ο κριτής είναι ο προαναφερθείς νάνος, ο Δον Ντιέγκο, που μόνο υγιής δεν είναι και έχει κι ένα πολύ οχληρό μεγάφωνο.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω, πρόσφατα διάβασα τον Πίθηκο Ξουθ του Ιακώβου Πιτζιπιού, που ανοίγει με μία πολύ αστεία περιγραφή του Καλλίστρατου Ευγενίδη, εξευγενισμένου γόνου αγωγιάτη από την Τραπεζούντα, που καμώνεται, στην Οθωνική Αθήνα, τον αρχαίο Ελληνα, και παρουσιάζει τη μεγάλη του συλλογή από κειμήλια, όπως τα ξουράφια του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Τη ζήλεψα πολύ, διότι σε δέκα-δεκαπέντε σελίδες, καταφέρνει να σκιαγραφήσει αριστουργηματικά την πλαστή, σχιζοφρενή ταυτότητα του Νεοέλληνα, για την οποία επιχειρώ κι εγώ να γράψω.

Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης» δεν ξέρω τι να πω. Εδώ υπάρχει ζωτική κρίση. Τη μια μέρα ζεις, την άλλη βλέπεις τη μαύρη στράτα. Εδώ έχει γίνει ολόκληρη γενοκτονία στη Γάζα, αφανίζονται λαοί, και σε όσους δεν έχει έλθει ακόμα ο πόλεμος, έχει έλθει η πείνα. Ε, σίγουρα έχει κρίση η λογοτεχνία – αλλά το βιβλίο δεν είναι βρώσιμο, και νηστικό αρκούδι δεν χορεύει. Και να σου πω κάτι; Είμαι σίγουρος πως υπάρχουν εκεί έξω πέντε χιλιάδες εξαίρετοι συγγραφείς, που αν δεν δεινοπαθούσαν ολημερίς να βγάλουν τον βασικό, θα έκαμαν την ερώτησή σας περιττή.