Ο κόσμος της Κίνας{LF} – ή της Ευρώπης;

«Σήμερα ζούμε σε μια συγκεκριμένη εποχή και από αύριο θα βρισκόμαστε σε μια διαφορετική» ισχυρίστηκε εμφατικά ο Ντόναλντ Τραμπ από τον Λευκό Οίκο καθώς ανακοίνωνε την αύξηση των δασμών στο υψηλότερο επίπεδό τους από το 1909. «Ουδείς έχει κάνει οτιδήποτε σαν κι αυτό!» πρόσθεσε. Αυτό, όμως, δεν είναι αλήθεια.

Την 1η Οκτωβρίου 1949, από την Τιανανμέν, μπροστά στην είσοδο της Απαγορευμένης Πόλης, ο πρόεδρος Μάο ανακήρυττε την κινεζική «Ημέρα της Απελευθέρωσης». Το δε ΚΚ Κίνας χώριζε, με τον τρόπο αυτόν, τον 20ό αιώνα σε δύο περιόδους: «πριν από την απελευθέρωση», υπό την εξουσία του Τσιάνγκ Κάι Σεκ, και «μετά την απελευθέρωση», υπό την ηγεσία του Μάο Τσετούνγκ, ο οποίος οδήγησε την Κίνα σε τρεις δεκαετίες πολιτικού και οικονομικού χάους. Σήμερα, η «Ημέρα της Απελευθέρωσης» του Ντόναλντ Τραμπ υπόσχεται αντίστοιχες αναταράξεις, σε παγκόσμιο όμως επίπεδο.

Ειδικά για τους Ευρωπαίους, είναι σαν ο ήλιος ξαφνικά να έσβησε: το γεωπολιτικό σύστημα έχασε τη συνοχή και την προβλεψιμότητά του, καθώς οι πλανήτες του άρχισαν να αποκλίνουν από τις τροχιές τους. Εξαρτημένοι επί μακρόν από τις ΗΠΑ, οι Ευρωπαίοι βρίσκονται τώρα μόνοι τους, χωρίς ειδικό βάρος, αναγκασμένοι να βρεθούν αντιμέτωποι με έναν ηγέτη ο οποίος αποτελεί το άκρο άωτο της ευτέλειας και της άγνοιας.

Καθώς η παλιά γεωπολιτική τάξη δεν υφίσταται πλέον, Κίνα και Ρωσία είναι έτοιμες να καλύψουν το κενό και να δημιουργήσουν τη δική τους τάξη πραγμάτων. Η μία, όμως, αντιπροσωπεύει ένα αποστεωμένο μαρξιστικό-λενινιστικό καθεστώς που διαθέτει μεγάλη δύναμη ποσοτικά σε στρατιωτικό δυναμικό, γεωγραφία και φυσικούς πόρους, αν και η οικονομία της είναι μικρότερη από εκείνη του Καναδά, ενώ η άλλη αποτελεί ένα αναγεννημένο μονοκομματικό λενινιστικό κράτος, με μια τεράστια οικονομία, υπό έναν ικανότατο ηγέτη, καθώς και ένα παγκόσμιο τεχνολογικό κέντρο. Επιθυμεί, άραγε, η Ευρώπη έναν κόσμο ο οποίος θα είναι ασφαλής για τα αυταρχικά καθεστώτα;

Η τακτική που συνίσταται σε ολοένα περισσότερες διαπραγματεύσεις, διάλογο, εμπορικές συμφωνίες, πολιτιστικές ανταλλαγές και επίσημη διπλωματία – η γνώριμη, δηλαδή, τακτική της ΕΕ σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής επί δεκαετίες – δεν πρόκειται να αλλάξει τα «θέλω» ούτε του προέδρου της Κίνας Σι Τζινπίνγκ ούτε εκείνου της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν. Δεν αναζητούν, εξάλλου, εταίρους για να εγγυηθούν την παγκόσμια ειρήνη και σταθερότητα – επιδιώκουν να εκτοπίσουν τις ΗΠΑ από την κορυφή του οικοδομήματος – και, στη συνέχεια, να το αλλάξουν.

Ο Μάο διακήρυξε κάποτε πως «χωρίς την καταστροφή δεν μπορεί να υπάρξει δημιουργία» – και σε αυτό υπάρχει μια δόση αλήθειας. Ο Τραμπ αντιπροσωπεύει, επίσης, έναν παράγοντα καταστροφής – όμως, εάν η Ευρώπη αποδειχθεί ικανή να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων, ο Τραμπ θα μπορούσε να γίνει, κατά έναν παράδοξο τρόπο, ένας παράγοντας δημιουργίας προς μια μη αμερικανοκεντρική παγκόσμια τάξη πραγμάτων.

Ο Μάο ανησυχούσε πάντα για αυτό που ο ίδιος ονόμαζε «ειρηνική εξέλιξη». Και αυτό διότι έβλεπε σε αυτή μια «πολύ πιο ύπουλη τακτική» σε σύγκριση με τον ανοιχτό πόλεμο, επειδή επεδίωκε να διαφθείρει και, τελικά, να ανατρέψει το κομμουνιστικό σύστημα της Κίνας. Ο Σι, επίσης, αντιμετωπίζει σταθερά τις ΗΠΑ ως μια «εχθρική ξένη δύναμη» με την οποία δεν μπορεί να υπάρξει συμμαχία.

Οι Ευρωπαίοι δεν πρέπει να αυταπατώνται όσον αφορά την Κίνα. Η καλύτερη εγγύηση για ειρήνη σε έναν κόσμο αναβαθμισμένων αυταρχικών καθεστώτων είναι η αποτροπή μέσω της στρατιωτικής ισχύος, των συμμαχιών και της οικονομικής επιρροής.

Ο Ορβιλ Σελ είναι αμερικανός σινολόγος, πρώην πρύτανης της Σχολής Δημοσιογραφίας του Πανεπιστημίου του Μπέρκλεϊ στην Καλιφόρνια και νυν διευθυντής του Κέντρου για τις Σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας στην Asia Society