Γερμανία και κεϊνσιανισμός

Η Γερμανία επανεξοπλίζεται για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, καθώς οι Χριστιανοδημοκράτες (CDU) και οι Σοσιαλδημοκράτες (SPD) συμφώνησαν να εξαιρέσουν τις στρατιωτικές δαπάνες άνω του 1% του ΑΕΠ από το συνταγματικό «φρένο χρέους». Η απόφαση, που εγκρίθηκε και από τους Πράσινους, σηματοδοτεί στροφή στη γερμανική δημοσιονομική πολιτική και θα έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις.

Από οικονομική σκοπιά, η Γερμανία υιοθετεί τον στρατιωτικό κεϊνσιανισμό, καθώς η επόμενη κυβέρνηση θα μπορεί να χρηματοδοτεί στρατιωτικές δαπάνες μέσω χρέους, χωρίς περιορισμούς. Αυτή η αλλαγή είναι ιστορική για μια χώρα που είχε επιβάλει αυστηρό δημοσιονομικό έλεγχο, θεσπίζοντας το 2009 το «φρένο χρέους» για να περιορίσει το διαρθρωτικό έλλειμμα στο 0,35% του ΑΕΠ.

Η απόφαση αυτή επηρεάστηκε από τη δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, που έθεσε υπό αμφισβήτηση τη δέσμευση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η δημοσιονομική ευελιξία επεκτείνεται κυρίως στον στρατιωτικό τομέα, ενώ η λιτότητα συνεχίζεται στις υποδομές και το κλίμα. Η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών συνεπάγεται λιγότερους πόρους για την πράσινη μετάβαση, που παραμένει δευτερεύουσα προτεραιότητα.

Η παραγωγή στρατιωτικών οχημάτων και εξοπλισμού ενισχύεται, ενώ η επένδυση σε πράσινες τεχνολογίες περιορίζεται. Η Rheinmetall έχει ήδη ανακοινώσει ότι μπορεί να μετατρέψει εργοστάσια αυτοκινήτων για την κατασκευή στρατιωτικών οχημάτων. Παρά την ύπαρξη ανεκμετάλλευτων παραγωγικών δυνατοτήτων, η έλλειψη δημοσιονομικής στήριξης για πράσινες βιομηχανίες θα οδηγήσει σε απώλεια ευκαιριών για τη Γερμανία.

Η δημοσιονομική μεταρρύθμιση επιτρέπει επενδύσεις 400 δισ. ευρώ σε υποδομές και 100 δισ. ευρώ σε πράσινες τεχνολογίες την επόμενη δεκαετία. Ωστόσο, μόλις 8,33 δισ. ευρώ ετησίως διατίθενται για πράσινη βιομηχανική πολιτική, καθιστώντας την πράσινη μετάβαση μη βιώσιμη.

Οι αριθμοί αποκαλύπτουν τη στρατιωτική προτεραιότητα: εάν οι αμυντικές δαπάνες φτάσουν το 3% του ΑΕΠ, το 2% μπορεί να χρηματοδοτηθεί μέσω χρέους. Αντίθετα, οι επενδύσεις σε υποδομές περιορίζονται στο 0,8% του ΑΕΠ και οι πράσινες επενδύσεις στο 0,2%. Αυτή η μετατόπιση πόρων προς τον στρατιωτικό τομέα θα αποδυναμώσει την πράσινη μετάβαση.

Η ενεργειακή κρίση έχει ήδη δείξει ότι οι αυξήσεις τιμών μπορούν να προκαλέσουν κοινωνικές εντάσεις. Αν η κυβέρνηση συνεχίσει να δαπανά χωρίς όριο για την άμυνα, ενώ επιβάλλει περιορισμούς στην πράσινη μετάβαση, η λαϊκή δυσαρέσκεια θα αυξηθεί, ενισχύοντας την ακροδεξιά AfD. Οι στρατιωτικές δαπάνες είναι πλέον απεριόριστες, ενώ τα κοινωνικά επιδόματα και η γονική άδεια περικόπτονται, απειλώντας τόσο την εθνική ασφάλεια όσο και τους κλιματικούς στόχους της Γερμανίας.

Ο Tom Krebs είναι πρώην ανώτερος σύμβουλος στο γερμανικό υπουργείο Οικονομικών, καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Μάνχαϊμ και μέλος της Γερμανικής Επιτροπής Κατώτατου Μισθού