Να δείξουμε πως δεν είμαστε ένα πολυτελές γηροκομείο

Η ομιλία του Βανς ήταν ένα ηλεκτροσόκ που διαπέρασε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Οι εξοργισμένοι ευρωπαίοι αντιπρόσωποι χωρίστηκαν σε δύο στρατόπεδα: σε εκείνους που είδαν τα λόγια και τις πράξεις του Βανς ως ένδειξη ότι η ήπειρος πρέπει να καταλήξει γρήγορα σε ένα σχέδιο απεξάρτησης από την υποστήριξη των ΗΠΑ και σε εκείνους που θεώρησαν πως ο αντιπρόεδρος ήταν σκόπιμα προκλητικός, χωρίς να σηματοδοτεί σημαντική αλλαγή πολιτικής.

Η αλήθεια είναι πως ισχύουν και τα δύο. Οσο λάθος είναι να πέσουμε στην παγίδα μιας στείρας αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ, άλλο τόσο λάθος είναι να συνεχίσουμε με τη λογική του «business as usual».

Από τη μία, η Ευρώπη δεν έχει κανέναν λόγο να χαρίσει τη συμμαχία 70 ετών στον Τραμπ, ούτε να υποτιμήσει τους ιστορικούς αμυντικούς, οικονομικούς και πολιτιστικούς δεσμούς που τη συνδέουν με την άλλη όχθη του Ατλαντικού. Η σχέση με την Ουάσιγκτον έχει επιβιώσει από κρίσεις – από τον πόλεμο στο Ιράκ μέχρι τον αγωγό Nord Stream και την ακύρωση της γαλλοαυστραλιανής συμφωνίας για τα υποβρύχια. Για να μην ξεχνιόμαστε, οι μονομερείς αποφάσεις είναι διαχρονική τακτική των ΗΠΑ. Και το πολιτικό προσωπικό της Ευρώπης έχει βρεθεί στο στόχαστρο και στο παρελθόν, όπως απέδειξαν οι υποκλοπές των αμερικανικών υπηρεσιών ακόμη και σε ηγέτες όπως η Μέρκελ.

Από την άλλη, τώρα είναι η ευκαιρία να τακτοποιήσουμε τα του οίκου μας. Η Φον ντερ Λάιεν έδειξε μικρά σημάδια προόδου, ανακοινώνοντας ότι θα προτείνει την εξαίρεση των αμυντικών δαπανών από το Σύμφωνο Σταθερότητας – κάτι που ζητούσαν η Ελλάδα και η Ιταλία. Ομως, αυτή είναι μια τακτική ρύθμιση, όχι μια στρατηγική.

Ο Ντράγκι έχει καταδείξει τις βασικές αιτίες της ευρωπαϊκής αδυναμίας: οι υπερβολικοί ρυθμιστικοί φραγμοί και η χαμηλή ζήτηση. Το ΔΝΤ εκτιμά πως οι περιορισμοί αυτοί ισοδυναμούν με δασμούς 45% στη μεταποίηση και 110% στις υπηρεσίες. Το ενδοευρωπαϊκό εμπόριο παραμένει περιορισμένο, εμποδίζοντας την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Επιπλέον, η Ευρώπη πάσχει από αναιμική εγχώρια ζήτηση. Ενώ οι ΗΠΑ ενίσχυσαν την κατανάλωση με επιθετικές δημοσιονομικές πολιτικές, η ευρωζώνη παρέμεινε διστακτική. Από το 2009 έως το 2024, η Ουάσιγκτον διοχέτευσε 14 τρισ. ευρώ στην οικονομία, έναντι μόλις 2,5 τρισ. στην ευρωζώνη. Αυτός ο δημοσιονομικός συντηρητισμός έχει κοστίσει στην καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.

Το βασικό συμπέρασμα από την ομιλία Βανς είναι πως η Ουάσιγκτον δεν κρύβει πλέον την περιφρόνησή της για την Ευρώπη. Στο χέρι μας είναι, με διπλωματία και σχέδιο, να δείξουμε πως δεν είμαστε ένα πολυτελές γηροκομείο, αλλά μια δύναμη από το μέλλον.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμείνει στάσιμη, ούτε να αναλωθεί σε ατέρμονες διαβουλεύσεις χωρίς ουσία. Πρέπει να αποδείξει ότι διαθέτει στρατηγική αυτονομία και μπορεί να χαράξει τη δική της πορεία, χωρίς να εξαρτάται από τις αμερικανικές προτεραιότητες. Αυτό σημαίνει ενίσχυση των κοινών αμυντικών δομών, ισχυρότερη οικονομική συνοχή και επιθετικότερη βιομηχανική πολιτική που στηρίζει την καινοτομία και την τεχνολογική ανεξαρτησία.

Η εικόνα μιας Ευρώπης που λειτουργεί ως ετεροκαθοριζόμενος εταίρος των ΗΠΑ πρέπει να αντικατασταθεί από μια Ευρώπη με δική της ατζέντα, ικανή να επιβάλει όρους στις διεθνείς σχέσεις. Ο χρόνος για αυταπάτες έχει τελειώσει. Είτε η Ευρώπη θα εξελιχθεί σε έναν αυτόνομο και υπολογίσιμο γεωπολιτικό πόλο είτε θα συνεχίσει να αντιμετωπίζεται ως μια πολιτικά αδύναμη και οικονομικά άτολμη ήπειρος – ένας τόπος που οι μεγάλες δυνάμεις επισκέπτονται για τουρισμό, αλλά όχι για σοβαρές διαβουλεύσεις.

Ο Κώστας Μπακογιάννης είναι πολιτικός, τέως δήμαρχος Αθηναίων