M.E.G.A.

Ο Ιλον Μασκ προτείνει M.E.G.A. (Make Europe Great Again), ένα σύνθημα που χρησιμοποίησε στην εξάμηνη ευρωπαϊκή προεδρία του ο ακροδεξιός ούγγρος πρωθυπουργός Ορμπαν, προσαρμόζοντας το ανάλογο αμερικανικό σύνθημα του Τραμπ. Ανεξάρτητα από το ποιος το πρότεινε, πώς μπορεί η Ευρώπη να ξεφύγει από τη στασιμότητα;

Η Ευρώπη και ιδιαίτερα η Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ) δεν χρειάζεται να ξαναγίνει μεγάλη, αφού είναι ήδη. Με 27 κράτη μέλη, κατοικείται από το 5,8% του παγκόσμιου πληθυσμού αλλά διαθέτει το 16,6% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι χώρες της απολαμβάνουν ένα εξαιρετικά υψηλό δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης (HDI) και αποτελούν περιζήτητο τόπο διαμονής για δισεκατομμύρια ανθρώπους από όλο τον κόσμο. Εχει διευρύνει τη δημοκρατία και έχει καθοδηγήσει δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις στα πρώην ολοκληρωτικά κράτη της Ανατολικής Ευρώπης. Κάθε χώρα που συμμετέχει στην ΕΕ επωφελείται από τη μεγάλη κλίμακα και τις ευρωπαϊκές ανταλλαγές, αποκομίζοντας σημαντικό οικονομικό κέρδος. Επιπλέον, η ΕΕ έχει αναπτύξει την πιο προχωρημένη περιβαλλοντική πολιτική παγκοσμίως, προς όφελος των κατοίκων της και του πλανήτη.

Σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, η ΕΕ προσφέρει υψηλότερη ποιότητα ζωής και αίσθηση ασφαλείας στους πολίτες. Τα όπλα είναι πολύ λιγότερα, όπως και η βία μεταξύ ανθρώπων. Κυριαρχούν οι επιστημονικές εξηγήσεις και η θεώρηση του κόσμου που έφερε ο Διαφωτισμός, δεν παίζουν ρόλο φανατικοί θρησκόληπτοι. Οι υπάρχουσες διαφορές σε θρησκεία και ιδεολογία υποτάσσονται στην υποχρέωση ανοχής διαφορετικών απόψεων. Σχεδόν όλοι έχουν πρόσβαση σε παιδεία, υγεία, επαγγελματική κατάρτιση. Οι εργαζόμενοι έχουν περισσότερο πραγματικό ελεύθερο χρόνο, πληρωμένη άδεια διακοπών, άδειες πατρότητας και μητρότητας. Υπάρχουν πολλές, φθηνές και γρήγορες δημόσιες μεταφορές. Ο μέσος πολίτης έχει σχετικά φθηνή πρόσβαση σε πολιτιστικές δραστηριότητες, πιο κοσμοπολίτικη αντίληψη και συχνά ταξιδεύει εκτός της χώρας του ή εκτός Ευρώπης.

Ωστόσο, η ΕΕ μένει στάσιμη και κινδυνεύει να μην παραμείνει μεγάλη. Ο κόσμος εξελίσσεται γρήγορα και πολλά βαρίδια καθυστερούν την Ευρώπη, όπως επισημαίνουν και οι εκθέσεις Λέτα και Ντράγκι. Σήμερα, η τεχνολογική καινοτομία οδηγεί την παγκόσμια πρόοδο. Μεγάλες εταιρείες αναπτύσσουν πρωτοποριακά προϊόντα και κυριαρχούν στην παγκόσμια ψηφιακή αγορά. Οι 5 γίγαντες, Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft (GAFAM) και πολλοί άλλοι, όπως Tesla και Nvidia, προέρχονται από τις ΗΠΑ, ενώ η Κίνα επέρχεται ορμητικά και διεκδικεί πρωτιές. Τίποτα ανάλογο των GAFAM δεν δημιουργείται στην ΕΕ. Συνηθισμένα στις ΗΠΑ αλλά παντελώς άγνωστα στην Ευρώπη τα φαινόμενα προικισμένων νέων που, κλεισμένοι σε γκαράζ, υλοποιούν εμπνεύσεις, εφευρίσκοντας καινοτόμα προϊόντα. Ο Γκέιτς εγκατέλειψε τις σπουδές στο Χάρβαρντ για να φτιάξει τη Microsoft, μια από τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας. Ο Τζομπς πίστευε ότι  δημιουργώντας σπουδαία προϊόντα, θα αλλάξει τον κόσμο. Ο Μπέζος έδενε μόνος του τα πρώτα προς αποστολή δέματα της Amazon. Θετική και η επιρροή της πολιτικής Ρίγκαν, που απελευθέρωσε τον ταύρο της αμερικανικής οικονομίας.

Μια αυταπάτη καθησύχαζε επί χρόνια την ΕΕ: «η Αμερική μας εξασφαλίζει την άμυνα, η Ρωσία τη φθηνή ενέργεια, η Κίνα μια απέραντη αγορά». Βολική κατάσταση, της επέτρεπε να επικεντρώνεται στην εξασφάλιση της παρούσας ευημερίας, με γενναιόδωρα επιδόματα και κράτος πρόνοιας, με χαμηλά όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, με ειρηνιστική χαλαρότητα. Ναι μεν πρωτοπόρος σε κανονιστικές ρυθμίσεις για κοινωνική προστασία, αναδιανομή του πλούτου, περιβαλλοντική μέριμνα, αλλά αν λείπει η καινοτομία, τι να ρυθμίσεις; Μήπως οι υπερβολικές παρεμβάσεις προκαλούν απελπιστικές καθυστερήσεις; Πόσο μπορεί να παραταθεί η άρνηση υποταγής των εθνικών ιδιομορφιών σε μια πανευρωπαϊκή οικονομική λογική; Πώς θα χρηματοδοτηθούν οι απαραίτητες μεγάλες επενδύσεις σε ανταγωνιστικότητα για την παραγωγή του μέλλοντος, χωρίς κάποια μείωση των κοινωνικών παροχών και της καταναλωτικής ευημερίας;

Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο